NA LEMBRANZA DE JOSÉ LUIS SUCASAS

NA LEMBRANZA DE JOSÉ LUIS SUCASAS

…..-Onte, cando me chamou o noso común amigo Antón Valcarce para comunicarme a mala nova, apenas puiden creelo, e mais, da maneira que mo dixo: “Foi morrer, facendo o que mais lle gustaba, dando pedaladas na súa burra pola illa da Toxa”

      Eu estaba xogando coa netiña en Pontevedra recén chegados de Lalín. Deixeime caer sentado, e con dúas baguas pelexando por sair dos meus ollos, empecei a percorrer o derradeiro día que estiven con él. Non facía moito, apenas dúas semáns. Eu iba de Meaño para Cambados, e atopeino a cabalo da súa burra (como lle chamaba a súa bici) e paramos nunha cafetería a pe da estrada para tomarlle un café e latricar un pouco. Non lembro moi ben a conversa pero seguro que andivemos percorrendo as corrredoiras e congostras do Castelo e lembrando cousas da nosa xente como facíamos moi a miudo.

      Era un gran tipo, cinco anos mais novo ca min. Lembro que cando de rapaces xogabamos os do meu tempo no cuberto da casa no Castelo, el miraba pra nós dende a ventá da súa, xa que estaban moi a carón unha da outra.

      Xa de mozos, coincidíamos moitas veces na taberna de Rios da nosa aldea, e atopábao moitas mais xogando ó tute con Florentino  Migueles, un veciño ó que todos queriamos moito. Pero os nosos camiños iban moi separados e deixamos de saber un do outro durante uns anos, ata que un día no que estaba eu cantando na Arzúa, achegouse para saudarme, intercambiamos os números de teléfono e anovamos a amizade que tiveramos noutro tempo.

      Non era un tipo de moitas palabras, mais ben, había que sacarllas pra poder levar unha conversa, e mais conmigo, que sempre me gustou falar moito. Quen millor o define, é o noso amigo común, e tamén veciño da misma aldea do Castelo, Luís Fernández Ríos: “Realmente, eu coñecino moi ben. Era tal como di a xente: Tranquilo, socarrón, retranqueiro, silencioso, lector e pouco conversador”

      A min, o que mais me gustabe del, era a retranca que tiña. Sentía admiración por el e polas saídas que tiña para enrevesar as cousas de tal xeito, que non parabas de rir cando estabas o seu lado.

      O seu libro “O paxaro que ninguén ve” é un reflexo da nosa aldea do Castelo e das súas xentes. Un libro que eu debín ler como unha ducia de veces. A finais do ano pasado, un día falando con el, saiu a conto unha das familias da aldea e unha anécdota que lle pasou con ela e que estaba reflexada no libro. Decicín volver a leelo outra vez, pero nono atopei na casa. Chameino e comenteille que perdera o seu libriño e que quería mercalo outra vez, pregunteille onde o podía atopar. Non te preocupes, dixo. Achégome eu a Pontevedra e lévoche un exemplar polo módico prezo dun café.

      E así foi. Uns días antes do Nadal, apareceu en Pontevedra dende Vilanova, cabalgando na súa “burra” e con un paqeutiño con dous libros: “O paxaro que ninguén ve” e “Soñando buratos na terra” con unha fermosa dedicatoria cada un deles.

      Botamos toda a mañá latricando de moitas cousas, e a hora de marchar, eu esquecía o paquetiño cos libros enriba da mesa do bar. Botouse a rir, e díxome: Se fas así coas guitarras, debes ter ós fillos mortos de fame.

      Pero non quedou aí a cousa. A proba da súa retranca, chegou pro outro día en forma de comentario (poño o recorte da captura) no seu muro do Facebook e onde el firmaba como “Em Lis Boa”

      Botareino moito de menos. Foi un gran tipo, un bo compañeiro, un mellor amigo, e ademais veciño da Aldea do Castelo na parroquia de Cadrón en Lalín.

     Ata sempre meu amigo. Que a terra che sexa leve.

Unha foto que me mandou xa fai tempo, como proba do seu paso por Pontevedra, e que poño como homenaxe á súa “burra”

O que é a vida. Sempre se metía conmigo e decíame que tiña que mercar uha bici pra facer exercizo, que andar nela era moi sán. A raiz dun artigo que lin na prensa, e lembrandome dos seus consellos, dediqueille dúas estrofiñas que puxen no seu muro do face… so tres días antes do seu falecemento!

Gardareinas coma ouro en pano…

A lembranza, publicouna o Faro de Vigo na súa edición do Deza o dia 5/IV/2017

Advertisements

O MEU AMIGO PEPE CASAL.

O MEU AMIGO PEPE CASAL.
          Decía o meu pai, que o peor de ir tendo unha edade, era mirar como lle iban morrendo a un os amigos, e que anque non quixera, sempre se lle ia a vista pras esquelas cada mañá ao abrir o xornal por si había caído algún. Eso sí, tamén decia que cando miraba unha de un José, nunca lle miraba os apellidos e non a lía, non fora ser o demo que fose a súa.
          Por desgraza, non fai falta chegar a unha edade como il decía, para que se perda algún que outro amigo, e sendo algún deles dos mais amigos que se poden ter. No útimo ano, e entre algún mais, perdín a ún dos mellores si non o mellor que eu tiña; Pepe Casal.
          Casal, era desa casta de xente que como dín alá pola aldea, alegraba il só un velatorio. Terco coma unha mula eso si, e mal perdedor de dominó e subasta… tamén! Pero vaia corazón que tiña, tan grande que era capaz de bombear a auga toda dos Ríos Miño e Lerez durante todo un inverno.
          Era ourensán da Peroxa, e coñecino alá polos primeiros anos setenta na Palleira do Cuco de Velle, (pois de Stª Mª de Velle é a súa dona Merchi) e como non podía ser de outra maneira… cantando, bebendo viño e xantando pulpo os domingos pola mañá, cando me coincidía estar en Ourense con Suso Vaamonde, que foi quen me ensinou da Palleira, xa que sempre que podía iba por alí a botarlle unhas cantiguiñas.
          Anque coincidín con Pepe Casal alí unha ducia de veces, só nos saudábamos, e non o tratei ata comenzos dos oitenta, cando veu coa familia a vivir para Pontevedra, e despois de haber botado uns anos en Suíza. Por isas casualidades da vida, fun vivir pra Rúa Stª Teresa de Xesús en Pontevedra, a trinta metros de onde il vivía.
          Dende aquelas, andivemos sempre xuntos. Xuntos iamos de pesca, cantabamos, xogabamos ao dominó e as cartas, faciamos os crucigramas dos xornais, latricabamos moitas horas cando o tempo nos daba uns folgos, e ata xuntos, propuxémonos deixar de fumar, e conseguímolo xa van alá uns 16 ou 17 anos.
          Teño tantas anecdotas con íl que si foran pingas de auga, moverían unha ducia de muiños de dous infernos. E a retranca que tiña… un día, atopeino lendo no xornal os problemas de liquidez que tiña Caixanova, e díxome todo serio: Estaba pensando en asaltar unha sucursal e roubar dous mil euros para agasaiarlle un coche ó meu neto, pero estou lendo que andan tan mal, que igual me atracan iles a min e me deixan sin as calderillas que levo no bolsillo pras chiquitas, jaaaaa…. E decíao tan serio que si non o coñecera, pensaría que era certo.
          Cantos contos de tradición oral sabía, e que ben os contaba…e que ben cantaba! Ademais era dises tipos que as sabe todas. Si non se lembraba de algunha, dicia…”espera un momento” e empezaba a mirar para o teito, dirixíndose coa man ezquerda e entonando pra sí en voz baixa ata que lle saía…e o carallo é… que sempre lle saía!
          Istes últimos anos, e dende que se había xubilado, cantaba moito e iso que a súa delicada saúde non o axudaba alá gran cousa, pero en canto me miraba entrar pola porta da cafetería Rossli, botábame un brazo pola hombreira e empezaba …”Carolina no baile caíu de lado e mirouselle o moucho todo pelado…” Esta cantiga, era sempre a primeira de moitas, e rematabamos coa que sempre foi un himno pra nós “O paraugas do José” e que cantabamos daquelas coa charanga do Cuco en Velle.
          Nunca coñecín a ninguén que soupese tantas cantigas de cego como el sabía. E debía de ter por cabeza un “pedrive” de cen xigas, porque sinón, e que era imposible que se lembrara de todo o que sabía. Si non se lembraba de algunha, había que darlle tempo, que sin cantala non había quedar a cousa.
          A súa debilidade eran os paxaros. Dáballe de comer a todos os gorriós que hai nas árbores dos xardíns do asilo, e que son unha boa bandada diles. Calquera anaco de pan ou madalena que quedaba no mostrador ou nas mesas, era para os gorrións. Así é que asociábano a comida, e tan pronto o miraban chegar a “Cafetería Rossli” enchíase a acera diles.
          O día anterior ao seu derradeiro ingreso na Residencia Montecelo, miramos xuntos na cafetería o partido Celta – Zaragoza. No descanso, levantouse, colleu un anaco de pan e doullo aos gorrións. Cando se volveu sentar, díxome:
          – Tés camara de video no teléfono?
          – Teño.
          – Pois vouche deixar encargado de darlle aos gorrións o pan de cada día, e grabas un video, así, cando volva, saberei que cumpliches coa túa palabra. E probe túa que mos deixes morrer de fame…
          – Pero si eu non che dín palabra ningunha de mantelos.
          – Buenoooo… ti fás o que cheu diga voluntariamente!… e sinón obrígote!
          I eu, cada vez que iba ao Rossli, dáballe pan aos gorriós, e ata grabei tres ou catro videos para ensinarllos cando o deran de alta… pero non volveu. Cando me chamou o seu xenro por teléfono para darme a mala nova, quedeime de xeo, e non por non esperalo, pois xa facía días que sabía que o seu remate estaba preto, pero non por esperado doe menos.
          E vaia si me doeu. Andiven uns días totalmente ido. Atopábame só e perdido. Tanto foi así, que durante un par de meses non volvín pola cafetería Rossli porque atopábame mal alí sin a súa compañía.
          Agora, cando pronto fará un ano que nos deixou, sigo pensando e falando moito dil; “como decía Casal…” E penso moitas veces en que alá onde esteña, atoparase a gusto, pois seguro que lle está botando unha boa berra a outro bó amigo noso, Manolo Bértolo -que se foi antes ca il- porque lle fixo unha mala xogada ao subastado. Ademais estará percorrendo o cancioeiro galego de cabo a rabo xunto a Don Claudio (O Cuco) e Suso, que de seguro levou a guitarra con il.
          Meu querido amigo Casal, que sepas que foi unha ledicia coñecerte e presumir de ser un bó amigo teu. Por certo, sabes que en trintecinco anos que nos tratamos, nunca houbo unha discusión entre nós… nin unha mala palabra do ún pra o outro?
          Pois nada meu amigo, unha enorme aperta, e como dí a cantiga; “Bota viño compañeiro…” pra cando eu chegue, terme a cunca chea.

Sin título 1

DON RICARDO PORTELA

DON RICARDO PORTELA

250px-Ricardo_Portela

          Nos derradeiros anos 80, tiven a ledicia de falar con el. Eu coñecíao e el tamén a min, pero non tiñamos falado nunca.

          Naqueles tempos eu empezaba co meu traballo de rotulista cando aínda non se sabía o que era un ordenador, nin se falaba de deseño gráfico. O traballo facíase a man cuns pinceis aos que se coidaba coma se fosen fillos.

          Aquel día atopábame diante da Diputación de Pontevedra pintandolle os escudos a un coche oficial, e D. Ricardo, iba ao organismo solicitar unhas subvencións pra escola de gaitas.  Parouse onda min, mirou como pintaba e a conversa que tivemos mais ou menos foi así:
          – Bos días, ti eres  Buxán, coñézote de catar e aínda estiveche fai uns días cantando en Carballedo.
          – Pois si señor, eu tamén o coñezo a vostede e teño entre os músicos que mais admiro.
          – Non sabía que traballabas de rotulista e agora que o sei, gustaríame pedirche un traballo por si poideras facelo.
          – Vostede Dirá, e se se pode, pode dalo por feito..
          – Teño un bombo recén estreado gustaríame rotularlo co escudo do concello de Cotobade e o nome da escola, se me fai un presuposto para entregar á directiva, agradeceríallo.
          Lémbrome que lle comentei que llo facía fóra das horas de taller, e que  me conformaba con que me tocase a gaita mentres eu pintaba. Deulle a risa e díxome que si era por iso non quedaría o bombo sen pintar.
          E así foi a cousa. O único cambio que houbo foi que en vez de pagarme tocándo a gaita mentras eu facía o meu traballo, traíame un par de cervexas para facelo mais levadeiro.

          Ás sete do serán, cando acababa o meu traballo, dedicábame unha hora a pintar o bombo, e él viña todos os dias coas cervexas fresquiñas para acompañar o traballo e a conversa que tiñamos sobre a nosa música e outras cousas da vida. En uns quince días quedou o bombo pintado, moi fermoso porque foi feito a gusto para unha persoa que admiraba.

          Despois, seguino nas festas onde tocaba e visiteino algunha vez na escola de gaitas que tiña. Sempre mo ensinaba e falábame do coidado que o tiña. Despois de finar D. Ricardo, non volvín saber do bombo, pero conservo unha foto do día que quedou rematado, e anque foi feita con unha máquina daquelas de “foto instantanea” e está perdendo a cor, sempre é unha ledicia mirala e lembrarme de aqueles fermosos intres que pasei na súa compañía..

 

A ORQUESTA CARACAS DE LALIN

A ORQUESTA CARACAS DE LALIN

          O lalinense Julio González, ún dos mellores músicos e compositores das Terras do Deza e parente directo dos Dezas de Moneixas, fundou no ano 1961 a orquestra que sería a embaixadora de Lalín durante tres décadas por Asturias, Cantabria, Castela, León e Portugal.

Imaxe          Dos “Caracas”, como era coñecida entre os veciños da comarca, temos moi boas lembranzas os que alá polos 70 eramos mozos e nas noites dos sábados nos achegabamos a bailar a “Sala Campos” ou a calquera das festas das parroquias da contorna, e poder bailar o seu ritmo aqueles bailes latinos dos que moitos eran compostos por Julio.

ImaxeImaxe          O seu fillo Carlos Gonzalez, integrante da formación dende os seus inicios, á idade de 14 anos, promoveu unha xuntanza no ano 2009 a que acudirían unha ducia de antigos intérpretes que pasaron pola orquestra nas súas tres distintas etapas. Na comida, lembráronse as mil e unha historias do grupo, os milleiros de quilómetros percorridos e os pequenos descansos entre festa e festa, e non en hoteis de luxo precisamente.

           Pola orquestra pasaron na década dos 60 algo máis dunha decena de músicos. Ademais do mestre González. O seu fillo Carlos, recorda con gratitude ao cantante José Luis “O Barbeiro”, e ao resto da formación: Manolo Buxán, Manolo Lalín, José Neira (Ou Polo), Jesús de Pareizo, Manolo de Baldomero, Jaime Silva, Antonio dá Xesta, Manolo Barcala e a el mesmo; Carlos González ao que o seu pai mandou de moi novo a Pontevedra a estudar acordeón. “Non, nunca chegamos a ir tocar á capital de Venezuela, porque a algún dáballe medo cruzar o charco”, ironiza sobre unha viaxe que puido e non se concretou. Os músicos, que ensaiaban unha vez á seman en inverno nun local da Avenida Bos Aires “preto dá clínica de Rapariz”, soportaban xornadas maratonianas en verán. “Daquela había que chegar ao campo, montar o escenario, os altovoces colgalos dos carballos e tocar ata ás 4 dá mañá”, di Carlos con nostalxia e engade que as estradas de entón deixaban moito que desexar.

Imaxe           Na década dos 70 houbo algúns cambios e pasaron polo grupo os cantantes Manuel Ramón de Bembrive e Sito Mariño de Arzúa. A eles uníronse nalgún momento Agustín Rielo, de Bermés; José Ramón García (A Veiga), Francisco Lois (Brántega), Orencio Pallares (Bermés), Victorino Iglesias e Alfredo Barcala. “Tamén chegou o mellor saxo que pasou pola orquestra, Pancho de Madriñán,” di Carlos. Na última etapa, a formación extinguiuse no ano 86, sumouse Joaquín, natural de Ponte Arcediago, ás voces, así como Odilo, Pablo, Urbano, Manuel Madriñán, José Crespo e Manolo González.

Imaxe           Magoa que algún dos integrantes xa non os poideran acompañar, Carlos confía en manter vivo o espírito da orquestra durante moitos anos. Só lamenta que precisamente fose en Lalín onde “A Caracas” tivese menos repercusión que noutros puntos da xeografía galega e foránea. É que aquilo de ser profeta na terra de cada un, non sempre se consegue.

(Información recolleita do Faro de Vigo na súa edición do Deza, nun artigo de Alfonso Loño)

Imaxe           Distintos Saxos de Julio Gonzalez

Imaxe           Partitura da peza “TERRA GALEGA” Unha xota composta por Julio Gonzalez.

Imaxe           (O meu agradecemento a Isabel González Novoa, filla de Julio, polo aporte de tan valiosos documentos fotograficos, xa que sin a súa preciada axuda sería imposible que eu fixese a lembranza de istes grandes músicos da Nosas Terras do Deza, aos que tanto lles debemos os que tivemos a ledicia de disfrutar da súa musica sendo mozos )

           Fotos cedidas por José Ángel Silva Mejuto;

277223_3868832291899_1755587858_o

FOTOS BLOG

1471777_10201904509086974_695807211_n

REPORTAXE SOBRE A ORQUESTRA NA VOZ DE GALICIA COA COLABOURA DE ISABEL GONZALEZ, FILLA DE JULIO.
http://www.lavozdegalicia.es/noticia/deza/lalin/2016/06/05/padre-pionero-implanto-merengue-salsa/0003_201606D5C4993.htm

O SEÑOR FIDEL DA TABERNA “A COVA DO MOUCHO”

O SEÑOR FIDEL DA TABERNA “A COVA DO MOUCHO”

          A Cova era o punto de encontro cando nos xuntabamos uns cantos amigos para as cantigas de taberna ou cando coincidía que cantabamos polos arredores de Pontevedra durante a década dos 70 e ata o 77, ano no que morreu o Sr. Fidel.

          Abría só a partires das sete do serán, pois durante o día tiña outros quefaceres na súa vida de gandeiro, pero despois, non tiña ningún apuro en pechar. Cando a altas horas da noite lle entraba o sono e a clientela non marchaba, xamais lles dixo que se foran porque quería pechar. Avisaba con tres apagados de luz curtiños que repetía outra vez despois de un anaco se os primeiros non daban resultado, como dicindo que para o outro día as sete da mañá, tiña que estar muxindo e dándolle de comer as vacas, que para iso eran as que lle daban de comer a el, pois á taberna só lle sacaba unhas pesetas  os venres e os sábados pola noite. A diario,só tiña tres oucatro veciños e algúns amigos que apareciamos por alí de cando en vez.

          Tiña unha voz de barítono moi fermosa, cantara en dúas ou tres corais e tocaba  o clarinete na banda de Música de Arcade. Eu preguntábame moitas veces de onde sacaba o tempo para tantas cousas ás que se dedicaba.

          No mes de agosto do ano 1977 e durante as festas da Peregrina, coincidimos nun concerto na alameda pontevedresa xunto a outros, Fuxan os Ventos, SusoVaamonde, Bibiano e Benedicto. El era un namorado da música galega e tiña unha boa colección de cintas, que poñía sempre na taberna unha e outra vez nun reprodutor de cassettes que tiña sobre o mostrador.

Imaxe

          Uns días antes do concerto fun onda el e díxenlle que pola noite dese día iriamos todos para a taberna tomarlle uns viños, xa que o tiña ben bo, e así de paso presentáballe a todos os compañeiros, porque sabía que era unha cousa que estaba desexando.

          Cando rematamos de cantar, Suso Vaamonde faloume de levar algo para picar co viño, pois o Sr. Fidel só tiña o típico das tabernas: arenques salados, bacallao cru e latas de conservas. Chamei por teléfono á panadería Vilela do Marco e mercámoslle unhas tres ou catro empanadas que me dixo que tiñan e unhas barras de pan para comer coas conservas da taberna. Ademais un bo amigo meu, o Sr. Pepe, mercara algo de salchichón e chourizo picados para levar tamén. Todo isto, metémolo no coche de Suso e arrancamos para a Cova.

          Nunca esquecerei a estampa que vin ao chegar a taberna sobre as dez da noite. Fóra, estaba a señora de Fidel na compaña da súa filla e de catro ou cinco mulleres máis, con dúas potas pulpeiras de cobre cocendo pulpo e coas tesoiras e os pratos preparados. Dentro  da taberna tres rengleiras de mesas sobre as que había, anacos de empanada, chourizo, queixo, xamón, lacón cocido e troceado e todas esas cousas que se poñen nas mesas das xuntanzas dos amigos. O señor Fidel organizara o evento, xunto cos seus amigos e vecinos, para agasallarnos e para que non marcharamos co estómago baleiro.

           En total habería alí unhas trinta persoas máis dezasete que eramos nós. Non lle podiamos fallar. Despois do picoteo no que estivemos  todos moi apretados empezamos a cantar e o Señor Fidel, vendo que a súa dona máis algunha amiga empezaban co baile, decidiu sacar as mesas para fóra e converteu a taberna nun salón de baile. Non me lembro ata que hora estivemos alí pero o certo é que xa estaba para saír o sol. Foi unha desas noites que por moitos anos que pasen, nunca se esquecen e que sempre se fala delas. Despois entendín por qué o señor Fidel me insistía tanto os días anteriores para que non lle fallase.

          O caso foi que dous días despois, chámame a dona de Suso dende Ourense e dime: “Pepe, que dí Suso que fai coas empanadas o pan e os embutidos que hai no coche” jeje. Tal foi a cousa que nos esquecemos do que levaramos nós.

          Pouco tempo despois, no mes de novembro, ao señor Fidel paróuselle o corazón unha mañá de moita xeada cando ía levar as vacas ao monte. Eu sóubeno catro días despois cando cheguei de Lugo, pero Suso xa se encargara de mercarlle unha coroa de flores no nome de todos e xa lla levara á súa tumba no cemiterio de Ponte Caldelas.

Imaxe

sin-tc3adtulo3

 

ELISEO E ADELINA DE MUIMENTA

ELISEO E ADELINA DE MUIMENTA         

           Dúas persoas que deixaron en min unha enorme lembranza de cando era cativo foron Eliseo Pedreira e Adelina. Non eran da familia pero como se o fosen, pois os pais de Adelina eran os padriños do meu pai e os meus avós eran os padriños de Adelina e por se fora pouco, a súa filla Rosa xunto co seu home Antonio foron os meus padriños de voda. Todo na casa como quen di.

           Canto me querían a min! Especialmente Adelina que viña moito pola nosa casa. Como ela soubese que estaba miña nai en Muimenta, era a primeira en aparecer.

           Eliseo viña menos pois andaba moi enredado co seu oficio de xastre e sobre todo cos seus músicos da banda da que era director. Cando ía bo tempo, ensaiaban na carballeira que había ao carón da miña casa, e Adelina mentres, pasaba o serán na cociña ou no forno coa miña madriña Maruxa e a miña nai se é que estaba.

          Na casa, tiñamos panadaría  e vendíase moito pan para fóra. Eran tempos nos que o pan trigo andaba algo escaso debido a que o pouco que se recolleitaba nas casas era para vender na feira e así poder mercar outras cousas máis necesarias. Eu erguíame cedo para ir para ao forno antes de marchar para a escola, pois gustábame o almorzo cuns moletiños quentes de centeo con graos da semente do liño que facía o meu padriño Xesús. Cando coincidía que estaba o meu pai en Muimenta, sempre me daba un molete de pan trigo para que llo levara á casa de Eliseo e Adelina, e eu antes de ir para a escola, era o que facía. Sempre me recibía Eliseo pois a porta da entrada daba cara á Xastrería onde estaba el, pero tan pronto me escoitaba Adelina pouco tardaba en aparecer, e sempre tiña para min unhas moedas e un par de bicos. Este feito, sempre mo lembraba Adelina anos despois cada vez que nos atopábamos en Bermés ou en Muimenta: “ O Pepiño do Pidreiro, que sempre nos traía o moletiño de pan trigo debaixo do brazo”, dicía.

          De Eliseo, que vou dicir de Eliseo! Sempre o admirei como músico e a maneira que tiña de tocar a trompeta. Que grande, canto pelexou pola Banda de Muimenta, pola súa banda. Foi o grande culpable dun dito moi espallado pola Bisbarra do Deza “En Muimenta, dáslle unha patada a unha carqueixa e sae unha ducia de músicos”, e aproveito para dicir tamén que o meu pai sempre lles dicía aos seus amigos “cando veñades por Muimenta, traede os instrumentos,  que os músicos poñémolos nós”.

          Eu de rapaz ía sempre aos ensaios cando viña o bo tempo, pois  ensaiaban na carballeira ó carón da casa, como xa dixen. Non facía mais que mirar para el e para os seus brazos, e cando remataban collía un pau, subíame ao balado que había detrás da casa e trataba de arremedalo en todo e tal como el facía. Lembro que se cabreaba moito cos músicos se as notas non ían polos carreiros que lles marcaba o pentagrama. Botáballes unhas berras de moito coidado, marchaba dar unha volta para desafogar, e mentres, e ate que non volvía, na carballeira non se escoitaba nin o son dunha mosca, incluíndome a min, que sentadiño no meu tallo de carballo que me fixera o meu tío Camilo, non tiña nada que ver no asunto. A verdade é que tivo que ter moita paciencia para ensinarlles música e a tocar algún instrumento a tanta xente, tanto de Muimenta como das parroquias dos arredores.

          El sabía do meu amor pola música dende que era cativo e dicíalle ao meu pai que me ía ensinar a tocar o bombardino, pois daquelas non había moita xente  que o tocara, pero os meus gustos pola música ían por camiños que nada tiñan que ver cos da banda, aínda que teño pensado algunha vez, que se a vida non me levara cara a Pontevedra e seguise alí quen sabe… De feito, o meu pai, un namorado da música das bandas,  tíñame dito algunhas veces que non quería morrer antes de verme tocando coa banda de Muimenta, pero o pobre, foise sen ver cumprido o seu soño.

          Pasaron os anos, e chegou unha época alá polos anos 70 na que eu me dediquei á música como profesión. Cada vez que nos atopabamos, Eliseo non deixaba de preocuparse por min e de como me ían as cousas. Como disfrutaba falando da música e como me gustaba a min escoitalo! Agora toupo coa risa pensando de cando era mozo e mentres falaba con el, lembrábame ao mesmo tempo, de que estaba falando coa persoa que tanto admirara sendo cativo.

          Hoxe, moitos anos despois e cando xa non están entre nós, sigo sentindo a presenza dos dous nos seus fillos Luís, Rosa, Adela e Lupe e en dous dos seus netos Toño e Nuria, cos que estou emparentado e aos que vexo moi a miúdo. A Eliseo e Adelina,  levareinos sempre nese recunchiño moi especial do meu corazón, onde gardo a lembranza das persoas que máis quixen sendo neno.

b. muimenta 1260455_176788732384424_3468340_n

182612_144391118956524_2860543_n

Sin título

O FURRIEL (De Muimenta)

O FURRIEL (De Muimenta)

          Fai tantos anos que aquel home traballou na nosa casa de Muimenta, que xa apenas me lembro del, e aínda menos do seu nome se é que algunha vez o souben. Era o Furriel para todos, non sei se por herdanza do servizo militar ou porque era o seu propio apelido.

          Na casa, había unha pequena taberna mesmo na entrada debaixo das escaleiras que daban ao andar de riba, ademais dunha panadería que se fixera nova fóra da casa arrimada á eira. Hai uns anos que os meus curmáns Afonso e Isabel desfixérona e levárona para detrás da casa, e ben fermosa que loce alí. Vén ao caso porque o Furriel era o que traballaba na panadería e na taberna, anque nesta algo menos,  pois con él preto, corrían perigo as botellas da augardente.

          Era un home moi traballador e de moita confianza na casa. O meu pai dicía dél, que era das persoas máis leais que coñecía, sobre todo facendo as contas, cando o mandaban a Lalín mercar as cousas  para a casa e para o traballo.

          Fumaba e bebía augardente coma un carreteiro, sen que teña eu nada en contra dos carreteiros. El foi o que me meteu o vicio do tabaco sendo eu moi cativo. Polas tardes mandábano  picar na leña para o forno na eira. Alí  había moita broza e carqueixas amontonadas, polo que o meu padriño Jesús non quería que fumara alí porque podía prender lume. Pero el tiña unha solución, mandábame a min para detrás do valado co pitillo prendido e cando me chamaba, dáballo por un buraco que había, botáballe unha chupada e volvíamo. Claro que iso levou a que eu empezase a darlle tamén unhas chupadiñas de cando en vez.

          Non me lembro nin sei de como chegara á nosa casa, de onde viña e se tiña familia ou non.

           Pero volvendo ao de antes, e como dícía, era moita a augardente que bebía. Pola noite xuntábase moita xente na casa, pois a taberna, ao ter o mostrador pequeniño, o viño e ó café poñíanse na cociña, que era moi grande e na que se estaba moi ben nos seráns do longo inverno ao pé da cociña de ferro. A cociña hoxe en día, segue tal cual era daquelas. Sentábase nun tallo que levara eu do Castelo para min, e que me fixera o meu tio Camilo e que rematou sendo del, e alí botaba a noite bebendo augardente e dándolle de cando en vez uns grolos aos cans, que era unha cousa que lle gustaba facer non sei moi ben o porqué, e iso que o meu padriño Jesús berraba sempre con él para que non o fixera.

          Había un capón na casa que andaba sempre solto e ao que lle gustaba o viño. Aproveitaba as pingas que caían nas tazas que se poñían debaixo dos pichos dos pipos para que non caesen pro chan, e ademais moitos dos que alí viñan, deixábanlle un grolo no cu da taza para darllo. O caso é que o Furriel e mailo capón, andaban a tumbos a diario dun lado para o outro.

          Segundo contaba o meu pai, unha noite pillou ao Furriel dándolle augardente ao capón cunha botella daquelas que tiña un bico para botar as pingas no café. O caso é que ao outro día o galo apareceu teso na eira. O meu padriño, seica lle botou unha berra de moito nabo,e el tomouno tan a peito que lle dixo ao meu pai que se ía aforcar nunha viga. Alá polo medio da tarde e ao non aparecer pola casa, foron ver se o atopaban e seica estaba no que foi a palleira subido nun tallo e cunha corda ao pescozo atada a unha viga. Contaba o meu pai que a corda estaba moi frouxa e que lle díxo meu padriño:

          – Pero ti que andas a facer?

          – Voume aforcar.

          – Pero terás que estarricar máis a corda carallo, ou? Non ves que así vas sofrir moito o andar arrastrando os pés polo chao ata que morras…

          – Bueno, vostede déixeme, que eu ben sei o que me fago.

          Marcharon e deixárono alí pensando en que non corría ningún perigo, pois non tiña nin a máis mínima intención de aforcarse. O remate do conto segundo dicía o meu pai, foi que cando se fixo noite, foino buscar a miña madriña Maruxa para que viñese cear e seica chegou á cociña, sentouse no seu tallo que era o meu e ceou e bebeu a augardente que quixo sen falar palabra con ninguén.

           Non lembro o momento no que marchou de Muimenta. Pode ser que fora, cando a miña madriña marchou  vivir para Vigo, pero non o sei certo. O que sí, é que un tempo despois, eu fun facerlles unha visita aos meus curmáns de Moneixas, e cal é a miña sorpresa cando me di a miña curmá  Fe que o Furriel da nosa casa de Muimenta, casara cunha muller da aldea que tiña uns nove fillos, que preguntaba moitas veces por min e que cando fora por alí que non deixara de facerlle unha visita, como así fixen. Pola noite, o meu curmán Pepe, levoume a casa dél e sentín unha gran ledicia por volver velo, e no seu abrazo notei tamén que se alegraba moito de verme.

          A estampa que vin alí, pareceume cómica, el era cativo e delgado,  penso que non pasaba dos  cincuenta kilos e a muller coa que casara, tres veces máis grosa e máis alta ca el. Alí estaban tamén tres ou catro fillas da muller, moi fermosas todas, e ela diante da cociña de ferro facendo unhas rosquillas. Alí estiven un bo anaco falando con eles e comendo daquelas rosquillas… das que non vou dicir nada.

          E alí viviu durante un tempo, en Moneixas. Ata que cheguei un día e a miña curmá contoume que marchara (non lembro se pra Vigo) pois a muller seica lle metía cada tunda que pra qué, e ata me parece que unha vez andivo detrás del pola aldea  en diante cunha machada na man.

          Pero o que é a vida. En Pontevedra, onde eu vivía, estaba o asilo moi preto, e ao seu carón había unha taberna que se chamaba “Casa Lino” onde paraba sempre para coller o pan e tomarlle unha cervexa. Un día cando ía entrar, escoitei que chamaban por min, volvinme, e quen era o que me chamaba dende o alto do muro….¡¡¡ O FURRIEL!!!, mecajo no demo,o mismo Furriel da miña casa de Muimenta, o que se quedera co meu tallo. Saltei o muro e démonos un abrazo dos que non se esquecen tan facil.

……….Alí estaba, pero non o deixaban salir porque dicia a superiora que sempre chegaba “moi alegre”. Eu daquela, dedicábame á música e pasaba moito tempo en Lugo e en Santiago. Encargueille ao Sr. Lino que non lle faltase tabaco, e que lle dese de cando en vez algunha botella de viño ás agachadas.

          E alí estivo un tempo, pouco tempo. Ata que un día cheguei, e o Sr. Lino, díxome que había uns días que non aparecía polo muro do asilo. Fun falar coa superiora e díxome que escapara unha mañá, e que seica o viran polos arredores da estación do tren. Non volvín a saber nunca máis del, do Furriel…do meu Furriel, do Furriel da miña casa de Muimenta…aquel que se quedou co tallo que me fixera o meu tio Camilo do Castelo.

cropped-sin-tc3adtulo4.jpg

 

O MEU CURMAN ALFONSO DE MUIMENTA

O MEU CURMAN ALFONSO DE MUIMENTA

          Pois sí. Era o meu curmán, o seu pai mais o meu eran irmáns. Pero Alfonso, era desa casta de curmáns ós que só lles falta un chisco para que sexan irmáns.

          Mentras fun a escola a Muimenta, vivín con el na casa dos nosos avós en vez dir pro Castelo que era a miña aldea materna, na que nacín e onde estiven sempre mais a gusto. Iamos a mesma escola, tíñamos a mesma mestra, montabamos na mesma besta, dormiamos na mesma cama, e xuntos, roubábamoslle a froita o crego. Cando lle chegou o tempo de ir pra Pontevedra a estudar e a xogar o Futbol no  equipo do Vilalonga (cousa que seica non facía nada mal), viviu na nosa casa. Alí dormiamos en distintas camas pero no mesmo cuarto. Asi é que coma quen dí, criámonos xuntos. Era algo maior ca min, e por iso sendo eu pequeno, sempre o considerei algo así como o “meu primo do  Zumosol”.  Mentras estiven en Muimenta, os seus amigos eran os meus amigos, convertíndose ún deles, Manolo dos Xastres de Meixomín e que morreu moi novo, en ún dos mellores amigos que tiven daquelas.

          Tocaba a guitarra moi ben e cantaba aínda mellor, foi un dos meus mestres nas dúas cousas. O meu pai non nos deixaba cantar durante a semán porque decía que había que estudar, pero ó chegar o sábado, xuntabámonos cos veciños e os amigos da Rúa dos Salgueiriños en Pontevedra; os Chamadoiras, Guillerme Vazquez, Luís Paz, Armando Gaiteiro, José Manuel Nanín, Vicente Fdez. Moure e algún mais que de seguro que me esquezo, e cantabamos na miña casa ate que clarexaba o día. A música foi a súa gran paixón. Anos despois de marchar de Pontevedra e do seu paso polo seminario, tocou en distintas Bandas de Música da comarca do Deza e como non, na de Muimenta, ademais de cantar na Coral da Agolada nos seus derradeiros anos.

          Andando o tempo, volveuse pra Lalín, casou con Isabel, unha moza moi fermosa e aínda mellor persoa de Ventosa, e a que eu quero moito tamén. Colleron arrendada unha Taberna/ Bar na parroquia de Brántega da Agolada. Eu casei en Bermés e collíame preto, polo que en canto podía, iba facerlle a visita pola noite. Alí con él, pasei algunhas noites de música e leria acompañados polos clientes e veciños da parroquia ate altas horas da mañá.. Era amigo de todos e moi querido polos mesmos, e ninguén pode decir que se levara mal con él.

          Anos despois quedouse en herdanza coa nosa casa paterna de Muimenta, arranxou o que en tempos foi a palleira e a carpintería do noso avó, e convertíuna nun fermoso Mesón, “A Balouta” onde Isabel cociñaba unhas ceas que eran unha ledicia, e onde se cataban uns estupendos viños acompañados polos torresmos que fritía pra que tirasen dél. Alí sempre estaba acompañado da xente que viña de Lalín ou da Agolada e dos amigos que había deixado en Brantega. Cando me coincidía de estar en Bermés e sempre que podía, anque por desgraza non foi tantas veces como ún quixera, iba tomar café onda él despois do xantar, e como sempre xantaba tarde polo enredo do mesón, iba pronda él pra cociña de ferro da casa que se conserva igual que cando eramos cativos, e alí latricábamos un anaco, lembrando vellos tempos e falando da música que tanto nos gustaba.

          Pero o traballo era duro e a saúde non axudaba moito, así que fai uns anos decidiron traspasalo mesón e arranxar a casa pra poder levar unha vida mais pausada nos anos vindeiros.

          Agora, levaba un tempo no que xa andaba mal, pero a derradeira vez que estiven con él, estaba todo cheo de ledicia e decíame o ben que se sentían Isabel mais él o traspasalo, xa que lles supoñía moito traballo e andar a deshoras todos os días.

           A vida, tantas veces dura, non quixo que fose mais pralá de onte. Do querido que era na comarca e da cantidade de amigos que tiña, da fé o abarrotamento do auditorio de Muimenta onte durante os funerais.                     

          Lembrareime sempre dél, da súa fermosa voz e das horas que pasamos xuntos compartindo montóns de contos e cantigas, e quedareime coa sua cara reflexada na da súa dona e na dos seus fillos.

          Unha aperta irmán, e ata sempre.

Imagen

Alfonso a dereita coa camisa azul cantando coa Coral de Agolada. (Foto da Coral)

A CEGA DE ACIBEIRO

A CEGA DE ACIBEIRO

          Non me lembro moi ben do ano, pero foi a finais dos setenta ou comenzos dos oitenta cando a coñecín. Un amigo de Soutelo de Montes que tiña unha camioneta dedicada o transporte en Pontevedra, díxome un día:  Oes, tés que vir ata feira de Soutelo, que hai alí unha cega que canta e toca o violín que é unha ledicia.

          E así foi. Na súa camioneta fomos un día á feira, pero non a de Soutelo, fomos a outra moi boa e xa desaparecida como tantas outras, que se facía na parroquia de Cachafeiro, nunha carballeira entre a carretera que vai de Forcarei a Soutelo e a carón do Río da Freixeira.

          Alí estaba co seu violín e coa súa voz carrasposa sentada nun tallo e arrimada a un carballo cantando as súas cantigas. Quedei prendado dela, de cómo tocaba o violín, da maneira que cantaba e dos seus cantares. Era a cega de Aciveiro.

          Debia de ter uns sesenta anos e ninguén sabía moi ben como se chamaba, Marisa ou Adoración decían, pero todo o mundo a coñecía como “a cega”. Vivía soa nunha casa que tiña só as catro paredes e o teito, e que fora unha corte das ovellas. Alí no chao sobre unhas táboas, tiña un xergón de lá, e na outra parede a lareira. Vivia da caridade dos veciños que lle daban do que colleitaban na horta, ademais de levávanlle o xantar feito algunhas veces. Según contaban os mais vellos, chegou alí escapada do hospicio de Pontevedra facía xa uns anos, e ó ser cega, daríalles tanto traballo que nin sequera fixeron por buscala.

          Debeu de ser moi fermosa. Tiña un perfil adorable baixo o seu pucho de palla, pero a súa cara, delataba o desgaste producido polas grandes inxestas de viño tinto. Teño tres fotos dela que non vou enseñar a ninguén, porque non deixan ver o verdadéiramente bó dela, que era o seu corazón.

          Cantaba ata a hora do xantar para xuntar algúns cartos nunha lata de pemento que poñia diante súa, e entre cantiga e cantiga, sacudía ben para que o seu són chamase pola xente e soltara algunhas cadelas. Despois sempre había alguén que a convidaba a xantar o pulpo e a beber viño. Pero o peor, viña despois do xantar, porque os homes para certas cousas somos moi bestas, por non decir outra cousa, e había que facela beber unhas cuantas cuncas de viño que ela bebía como si fose auga, pra que bailase ata caer de cú e así poder pasar un bó serán de risas a súa conta.

          Non falei con ela ata unhas feiras despois en Soutelo. Aquel día o meu amigo do camión mais eu, convidámola a xantar no Restaurante Montes de Soutelo, e despois leveina eu a súa casa (o de casa, é un decir)

…………Pedinlle que me cantara as cantigas que soupera, porque quería ter a letra para cantalos eu, e ela non tiña coplas escritas pra vender. Non tiven que insistirlle moito. En total doume a letra de 17 romances e cantares. Despois, seguina durante tres ou catro anos polas feiras a onde a levaban os veciños, xa que ela non tiña en que desplazarse… nin podía!. Sempre estaba na de Soutelo, Cerdedo e Cachafeiro, tamén algunhas veces na de Vilatuxe onde se sentaba a carón dun vello carballo que hai na estrada que leva á Cruz da Grade. Eu tentei de traela a Pontevedra algunha vez cando a feira do gando se celebraba a carón do Rio Lerez e se facía o mercado na Plaza Barcelos pero nunca quixo vir nin me decía porqué-  A min, dábame que seguía pensando no hospicio.

           Uns anos despois empezou a estar moi mal, e xa non saía para ningún lado. Coidaban dela dúas veciñas, eu algunha vez de camiño pra Lalín, leváballe unha empanada de polo da Panadería Vilela que lle encantaba e papaba con boa ansia  e mentras o facía, cantáballe un par de cantigas das súas coa zanfona e que ela decía que saboreaba como música celestial polo son que tiña aquel aparello que sonaba coma un violín pero que non o era.

          Cando o Concello e Xan das Canicas comenzaron os trámites para ingresala no Asilo de Pontevedra, foise. Eu entereime o mismo día do enterro pola mañá, estaba en Lugo e chamoume un amigo concellal de Cerdedo. Collín o coche e cheguei pouco antes do entrerro no que só había unha ducia de persoas nun día deses pechos de nevoa no Candán, que mesmo parecia que Deus o fixo adrede pra acompañala na triste despedida. Eu tiña unha guitarra no coche e pregunteille ó cura si lle podía cantar un romance e díxome que sí. Fun a por ela e canteille a súa cantiga mais fermosa “Perdín a vista, querido”  con toda a tristura que eu sentía naqueles intres, ó lembrarme do talento e a cultura que tiña agochada aquela muller que viviu na miseria e da caridade dos demais.

          Nunca a esquecín, nunca a esquecerei, e non me cansarei nunca de dar as grazas por coñecela. A día de hoxe e de cando en vez, sigo cantando aquelas pezas tan fermosas que me ensinou.

…………Pra sempre miña amiga. 

sin-tc3adtulo3