O PAN E A SÚA BENDICIÓN

O PAN E A SÚA BENDICIÓN

.. Cando era cativo, o único pan que tiñamos, era o que se facía na casa: De broa e de centeo. E ó de broa, tamén se lle misturaba centeo porque se non, a masa feita con millo solo, non pegaba nin con cuspe.

.. O único día que se comía pan trigo na casa, era polo día da festa. Ese día era o único do ano en que se comían tistés de tenreira e pan trigo. Amais cando ibamos á feira cos nosos pais, e comiamos o pulpo.

.. O pouco trigo que se sementaba daquelas, era pra vendelo na feira e mercar outras cousas de mais necesidade.

.. Na miña casa paterna de Muimenta, tiñamos panadería. E lembro que viña a xente da aldea, cun saquiño de trigo pra facer un molete de pan o día antes da festa.

Pois ben. Eu non sei se é polo tanto que comín de cativo, que agora, nono podo ver diante. Prefiro pasar sen pan, a comelo de centeo. E debe ser o pan de moda, porque agora, a meirande parte do que se fai, é de centeo. Xa sea solo, ou misturado con semente de ldiñaza, noces, uvas pasas, etc.

..  E agora, aproveitando de cando se facía o pan na casa, tamén me lembro de cando se amasaba a fariña e poñíase a levedar na artesa antes da fornada, a relixiosidade dos nosos ancestros, levaba a que unha vez feita a masa, e antes de tapala cunha manta de liño para que non enfriara, facíaselle unha cruz (nalgúns sitios, tres) na parte de riba da masa, ó tempo que se decía a seguinte letanía: ”San Mamede te levede, San Vicente te acrecente e san Xoán te faga pan”

..  Despois, cando se facían os moletes para metelos no forno, a parte da masa na que tiña dibuxada a cruz, sempre quedaba pro lado de riba. E unha vez cocido o pan, e cortado enriba da mesa, os anacos, nunca se poñían coa corteza pra baixo porque era pecado.

Aquel si era pan. Un pan que sabía o mesmo o día que se facía, que catro días despois.

UNHA MULLER CALQUERA DA MIÑA ALDEA!!

UNHA MULLER CALQUERA DA MIÑA ALDEA!!

Vexoa cangada e co sacho na mau. Vestida de negro, quizais viuva de vivo como escribíu Rosalía.

O seu corpo cangado, parece o dun fouciño, curvo si, pero duro… de ferro!

A ben seguro cás súas maus, están encallecidas e enrugadas pola calor e a friaxe.

Ca sabiduría de saber moi ben o que está facendo.

Traballa duro, herdanza da súa nai, da súa avoa…

Traballa para ter na casa un anaco de pan que levare á boca, ela, os seus fillos… quizáis tamén os seus pais.

Canto tempo levará na leira así? cangada e sachando no millo.

Érguese… estarrica os brazos… palpa nos cadrís como querendo poñerse direita.

Frego os ollos e sinto a ledicia compartida do seu traballo ben feito, e da satisfación de ver á muller, que rematando a súa labor, disponse a marchar pra casa.

Pero non sen antes achegarse ó valado, onde hai un feixe de herba pro gando, e que cortara antes de coller o sacho e porse a sachar no millo.

Cángase, bota ó lombo o feille, colle o sacho e o fouciño nunha mau, mentras ca outra agarra o feixe para que non caia, e colle camiño… cangada, co seu corpo curveado coma se fose o fouciño… pero duro… de ferro!

Apura o paso. Está saíndo o sol por detrás do outeiro e vai apretar duro.. pasan coches con xente cara o seu traballo, cando ela xa leva parte do seu diario rematado.

A ben seguro que nono sabe, pero hoxe é o seu día, un día coma calquera… outro dos 365 días que ten o ano!

Sego camiño pensando nela, e na cantiguiña “Muller” de Fuxan os Ventos:

O HORREO DA MIÑA CASA NATAL DO CASTELO (Laín)

O HORREO DA MIÑA CASA NATAL DO CASTELO (Lalín)

        Que magoa miralo así, desfeito. E non so este, senón que a meirande parte dos que se atopan nas nosas aldeas, están no mesto estado.

        Foron a despensa da casa ata non fai tantos anos… fonte de vida!!

        Este, era de dúas casas. Os dous claros dde diante eran da miña, e os datrás eran dos da casa de Amador. Como Jesús de Amador e a miña nai eran curmaus, supóñome (anque nono sei) que antes, perteñecería a unha soa familia e dividíuse por herdanza.

        O cuarto e quinto esteos teñen os tornarratos xuntos, polo que supoño que o quinto anaco da cámara, foi engadido despois de estar feito o horreo principal.

        Nel, e na parte do fondo, gardábanse ben aliñadas e asentadas as espigas de millo. E na parte de diante, os sacos coas fabas e cascallos, cestos con mazás, ristras de cebolas e allos, etc.

        Ó horreo, subíase dende un cepo grande que estaba no chao, e lembro que a chave da porta, era daquelas que pesaban medio ferrado, e que facían moito ruído o darlle a volta para abrila. Tanto era así, cas galiñas que andaban devaneando polo alto dunhas enormes penas que coñecemos coma o penedo, ó escoitar o son da chave abrindo a porta, viñan voando, pois sabían que había millo pra comer.

        Teño pasado moitas tardes dentro del, xunto co meu tío Camilo e o meu curmau Luís debullando no millo, e mais, cando era para levalo ó muíño para facer a fornada. Eles debullaban contra un carozo, pero a min, gustabame sentarme enriba dunha fouce e debullar contra o mango.

        O horreo, xa leva moitos anos niste estado, pero as vivencias que encerra, non desaparecerán nunca. Canto mais se vai desfacendo o noso patrimonio material, mais gusta lembrarse del.

        Unha magoa.

 

BOTOAS TANTO DE MENOS…!

BÓTOAS TANTO DE MENOS…

       Dende o confinamento do mes de Marzo, as veces que se contan cos dedos dunha mau… e sen tempo pra nada!!

      E boto moito de menos o cafeciño na Agolada, e a cerveciña na Ponte Vilariño, e uns grolos dauga na fonte de Souto no Castelo. E o que mais, latricar un pouquichiño, coa familia, e cos amigos e veciños!!

      Canto se botan de menos os paseos polas devesas e soutos, polas corredoiras e fragas, e polas congostras e camiños do carro da aldea. Apañar nas castañas pra asalas no lume da lareira nunha lata grande das do pemento asentada no trespés, e coller pan de sapo pra fritilo na tixola.

      E subir á Cima da Costa onde as vistas, dende o Candán ata o Farelo, pasando polo Carrio, son impresionantes, amais, coa miña aldeína natal do Castelo ós pes.

      Lembro aquelas mañás frias de inverno, cando fumegaban as tellas co fume da lareira, e as pedras dos valados, co sol desfacéndolles a xiada.

      E as galiñas pola eira, e os gorrións buscando os graos perdidos entre as pedras.

      E a primeira hora da mañá, co canado do leite na porta das cortes, esperando polo Reino de Cadrón, leiteiro que a recollía nos bidóns que cargaba nas súas mulas camiño de Cancelas. E despois do almorzó, e cos pes quentiños nos zocos, cunha cama de herba seca e cuns bos calcetíns de lá, ir coas vacas po prado xunto co meu curmau José Luís, ata que pasaba o coche de liña do medio día, que era o que nos marcaba a hora da volta pra casa.

      E as tardes de lecer moceando pola estrada, ou pasando o rato na taberna do señor David, na de Souto na Ponte, ou andando (ida e volta) ata Agolada os sábados pra ir o baile. E ó volver ás tantas da noite, pegar uns berros ben fortes, pra que ladraran os cas todos da aldea, e que despertaran ós veciños.

      Lembrome dos meus anos de escola en Muimenta e Goias. A miña mestra Dona Placidia, e os meus mestres Don Licho e outro mais do que sinto non acordarme do nome.

      E lembro ós meus amigos daquelas… Benigno, Manolo e Luís de Ríos, Pepe da Casanova, o meu curmáu Luís, Manolo de Souto, Pepe e Luís de Amador, José Antonio de Miguelez…

      As miñas tres aldeas…

DOADE – BEARIZ (Ourense)

DOADE – BEARIZ

      Días atrás, e atopándome na feira tan fermosa que hai alí, e unha das miñas preferidas, fun dar unha volta pola parte vella, xa que facía anos que andivera por ela, e tiña a lembranza de que era moi fermosa.

      O que alí atopei, foi pura desolación. Todo abandonado e destruído. Por haber, ata había nun alpendre, un coche Seat 600 abandoado.

      Polo que vin, pasa o que pasa en moitos lugares do noso rural. As casas novas fanse onda a carretera, e as de mais lonxe, abandóanse.

      E a magoa mais grande, e mirar eiras tan grandes e fermosas como a que hai aquí, totalmente abandoada, e ver os “esqueletos” dos horreos, que foron o manantial de vida dos nosos antergos.

      Unha magoa ver como se desfai unha das partes mais fermosas do noso patrimonio material.

      E o peor, é que xa non hai volta atrás!!! Salvo que veña alguén de fora e merque e arranxe.

      Todo depende dos cartos, e ás veces nin dos cartos depende…😢

      Que teñades bo día!!

O TURISMO RURAL

O TURISMO RURAL

      Ven sendo algo así coma un pasatempo ó que os que somos de aldea, pero vivimos na cidade, chamámoslle “Ir pasar o fin de semán á aldea”

      A diferenza está, en que nós imos á nosa aldea de balde, e os que fan turismo rural, van a unha aldea que non é a súa, pagando ademais, uns 600 Euros.

      Para practicar o deporte do turismo rural, non val calquera aldea do noso país. Ten que ser unha aldea cun encanto especial, e que apareza na guía Michelín.

      A istas aldeas, vaise por camiños ou estradas comarcais, cheas de buratos e con tantas curvas, que cando chegas ó destiño, xa perdes un día inteiro en recuperar folgos. Pero chégase ben, sempre e cando non se atope un no camiño con vinte ou trinta vacas que veñen do prado, e perda unha hora trás delas co coche en punto morto, ou como moito en primeira, lixando as rodas todas da bosta que van soltando, e axfisiado polo arrecendo que bota. E o millor de todo é, que as vacas van mirando patrás como decindo: Non poñas o intermitente que non che val de nada. E decide non adiantar, non vaia ser o demo que lle estraguen un dos retrovisores ou lle escornen a chapa e pintura do coche.

      Pero unha vez na aldea, o primeiro que fai un turista rural, é ir a coñecer a casa na que vai pasar o fin de semán, que é unha casa vella adecentada por fora, e por dentro adornada con moitas ristras de cebolas e allos, un par de palanganas, a cabezalla dun carro, un fuso e unha roca, un angazo, e algún que outro aparello de labranza colgado das paredes.

      Polo xeral, nestas casas, non hai nin ordenador nin microhondas, e no seu sitio, está un chinero con un par de queixos duros coma pedras xunto a un candil de gas, dous ou tres potes dos de facer o caldo, e unha ola de mazar o leite xunto a un canado e un balde.

      O que si hai, son uns mosquitos, que polas noites fan mais ruído co chimpín do veciño cando sae as seis da mañá para traballar nas leiras, e o turista está empezando a durmir e pensa para si: Para que carallo terán que levantarse tan cedo os aldeáns. Unha hora despois, atopa a desposta, o espertalo un cheiro a esterco e silo, que non ten nada que ver cos ambientadores de coco e vainilla que ten na súa casa.

      Entón decátase de que a xente da aldea vive en casas que non teñen nada do encanto do que din os organizadores do Turismo Rural e carecen de Jacuzzi, Antena parabólica e Internet. E que en vez de ter porteiro automático, ten unha fechadura cunha chave, que se a colga do pantalón, queda en calzós polo que pesa.

      Outra vantaxe do turismo rural é que se pode escoller vivir coa familia que vive na casa. Esto pode ser bo, pero ten o inconvinte do reparto da programación da TV porque solo hai unha no cuarto de estar. Xa que mentras eles queren ver o Luar na TVGayoso, o turista quere ver o partido de futbol e a súa dona Sálvame Deluxe.

      O segundo, é ir á taberna da aldea, e tratar de entrar nas conversas dos veciños para ir facendo amizades. E o turista, entra todo campechano dicindo algunha das frases típicas que lle diron fama ós aldeáns, como por ejemplo:

      – Boas tardes paisanos… e logo vós de quén vides sendo?

E despois pregunta:

      – Que é o típico aquí?

E o do bar pensa:

      – O típico é que os espabilados da cidade, veñan pasar o fin de semán, e que diexen 100 euros de ganancia na taberna. Pero contesta educadamente, que o mais típico, é xogar a brisca de seis ou ó dominó, ou sentarse á carón da fiestra para mirar pasar ós veciños coas vacas camiño dos prados..

O turista séntase a botar un tute de tres, e perde catro partidas seguidas, porque os aldeáns, saben as señas das baraxas todas do mundo. Pero perde feliz, e ata paga unha ronda a todos, e deixa os 100 euros de ganacia nos que pensaba o taberneiro.

      Tamén pode ter a posibilidade de axudar ós da casa nas labores propias dos agricultores e gandeiros, como por exemplo, erguerse as seis da mañá pra ordeñar ás vacas.

      Entra na “perfumada corte” e a vaca mírao como dicindo, “Non che sería millor ir a neveira e encher o vaso coa leite de cartón?”

      E anque acaba coas maus doentes de tanto turrar polos tetos da vaca, pra sacar tan solo un par de chorros de leite, pensa que xa ten algo fermoso que contar ós amigos cando vaia de volta pra cidade. Claro que tamén se pregunta para que hai que ordeñar as vacas tan cedo, se o leite non se escapa das ubres e vai estar aí todo o día.

      Anque a actividade mais tradicional, é andar de paseo polas congostras e corredoiras da aldea. Eso que lle chaman os modernistas “sendeirismo”, e van tan metidos na cousa, que ata cando aparece un tractor abrindo a cuba e soltando purín a eito, din pechando os ollos: “Guauuu… que cheiro a aldea”, e abreos pra botar unha carreira, porque o can do señor que está coas vacas, bota a ladrar e a correr tras del, pensando que lle vai sacar un anaco do cu, dun bocado… e o gandeiro sen chamar por el!!

      O resto do tempo, pasao sacándolle fotos ó campanario da igrexa e o cruceiro, ós valados, a unha fochanca do regueiro, a un palleiro que está a medio cair, e a algún grilo que pasa ás carreiras por diante del. Así, cando chegue ó luns ó traballo, xa ten unha boa colección delas pra ensiñarllas os compañeiros, presumindo dun gran fin de samán de Turismo rural.

      Pois ala. A disfrutar dun fermoso fin de semán nunha casa rural, todos os que sodes amantes deste tipo de turismo.

Que teñades bo día.

O DÍA QUE CAMBIEI A MOZA POLA TABERNA

O DÍA QUE CAMBIEI A MOZA POLA TABERNA
…….. O poema, fíxeno a comenzos de ano, inspirándome nos poemas das alboradas de Cunqueiro, ó volver a ver no blogue “AQUAM LATAM” do amigo Manolo Busto, a foto do Señor Souto na súa taberna. Taberna na que botei moitas noites da miña mocedade cantando cos meus amigos daquel tempo.
…….. Cando o escribín, non foi coa idea de musicalo, pero poucos días despois de facelo, tiña que cantar nos pendellos da Agolada. Así que, pensei que sería bo poñerlle música e cantalo alí.
…….. E aproveitando que o Arnego nace na Serra do Faro, e ás musas andaban a meter os pes nas súas augas, non me fixo falta pensalo dúas veces, e a cantiga, estreneina nos pendellos tal como eu quería.
…….. A taberna, atopábase onda a ponte vella de Vilariño (a casa segue alí reconvertida en “Puticlú” unha magoa non aproveitala como casa de cultura ou algo así) e na parte de riba dela, había unha tosta para a producción de enerxía eléctrica. Os mozos de Cadrón, Agolada e dos seus arredores, iamos a bañarnos nela polo vrau. Eu ia coa miña guitarriña ó lombo dende o Castelo, e despois pola noitiña, botabámoslle unhas cantiguiñas alí mentres bebiamos un “Fis Fas” daqueles que había.
…….. Gardo moi boas lembranzas dese lugar, e de feito, cada vez que paro a tomarlle unha jasiosa no Merendeiro do Arnego, que queda a uns 100 mts. de onde estaba a taberna, sempre paro despois na ponte, e vanseme os ollos pra casa que tantas lembranzas garda baixo o seu teito.
…….. O poemiña, non é que conte a verdade de cómo eran as cousas, xa que daquelas e aínda despois, non cambiaba a música polas mozas, pero bueno, é unha maneira de falar e de dicir que tamén me gustan moito as cantigas nas tabernas. Tabernas reconvertidas hoxe en día en furanchos, pero que seguen gardando o sabor do bo viño e a boa música.
…….. Pois nada. Que teñades un bo día, a ser bos, e levadeo con sosego, que nun mes, andamos perdidos polas congostras mirando como maduran as ameixas e as uvas, e as amoras e as cereixas.
…….. Apertas para todos.

A Cantiguiña está basada nun dos poemas recolleitos nas alboradas de Cunqueiro sobre o poeta Antonio Noriega.

O CAZOLIÑO DE CAROI

O CAZOLIÑO DE CAROI.

Desconfiaba o cazoliño,
que calquera camiñante,
dos que lle pasan por diante,
levario no bolsiño.

E mercou unha cadea,
pra encadearse á parede.
Mentras esteña el aí,
ninguén morrerá de sede.

Pois leva dado el mais auga,
ca que move un vello muíno,
tanta como leva o Lérez,
e ata o mesmo rio Miño.

Deixa xá tal desacougo,
meu querido cazoliño,
que o que te leve roubado,
encherate de bo viño.

   

A DESFEITA DO NOSO PATRIMONIO MATERIAL.

A DESFEITA DO NOSO PATRIMONIO MATERIAL.

      Non sei se vos pasa a vós, pero eu según vou entrando en anos, e ao volver a vista atrás, énchenseme as noites de moitas lembranzas de cando era cativo na miña aldea, non moi diferente a calquera outra aldea do noso país, onde todos eramos unha familia, onde non había diferencias entre uns e outros, onde se cantaba e se contaban aquelas cousiñas que mantiñan viva a tradición oral dos nosos ancestros, e onde se axudaban os úns aos outros polo mero feito de axudarse e sen ningún interese mais que non fora ese.

      Non tiñamos auditorios, nin centros DIA, nin clubes de xubilados, pero tiñamos centros de reunión veciñal tan fermosos coma o cuberto da casa, a lareira, a cociña económica, as leiras, hortas, muíños, lavadoiros, fontes, etc.

      Agora, anos despois, ao percorrer camiños e  corredoiras, e mirar pras nosas aldeas, véñense as bagoas aos ollos ao ver o abandono e a desfeita que se está a producir no noso patrimonio. Mires pronde mires, o resultado é desolador. O que foi un auténtico paraíso en tempos non moi lonxanos, hoxe adoece entres silveiras, toxos, xestas e hedras.

      As casas de pedra feitas desobedecendo as normas arquitectónicas e erguidas por simples maos que teceron con auténtica beleza os nosos avós, casiñas que deberían ser un paraíso inmortal, finan dunha maneira tráxica.

      Os muíños e horreos, auténticos almacéns de vida, desfeitos.

      Os camiños carreiros e congostras, inaccesibles.

      O que foron as terras mais productivas… leiras de millo, de trigo, centeo e, patacas, morren afogadas por matogueiras.

      O montes, soutos e fragas cheos de carballos, castiñeiros, piornos, acivros,uces, etc. hoxe adoecen afogados, resecos, e desterrados baixo inmensos alcolitais.

      As veces, penso que nós mesmos somos os culpables da desfeita. Por desgraza, somos alleos a ela, e non somos quen de darlla volta ás cousas que representan a nosa identidade cultural e etnográfica.

      Vivimos efectivamente alleos e impasibles ante esta desaparición perante os nosos ollos, e eliximos corporacións municipais e autonómicas que son os culpabales en primeira persoa. Nós, non facemos nada e eles aínda menos.E así nos vai, e así nos irá.

      Cando a sociedade se decate da riqueza cultural e beleza que está deixando estragar, xa será demasiado tarde. Metéronos nos miolos o odio a todo o galego, á nosa lingua, aos nosos bosques autóctonos, e á fermosísima estampa das nosas aldeas. A perda do mundo rural, non solo rematará coas nosas aldeas. Perderemos  con el algo moito mais importante, algo tan valioso como é a nosa identidade como pobo, a nosa cultura e as nosas tradicións ancestrais… esa tradición oral que eu tanto amo, xa está a mitade de camiño da morte por desgraza.

      Polo camiño que levamos, os nosos netos preguntaranlle ós seus pais por que non se parecen en nada aos seus avós, e porqué Galicia tampouco se parece en nada ao que din os libros que era, e porqué a nosa inmensa cultura, foi sustituida por outras alleas.

      Este puñadiño de fotos que vos amoso, non vou decir a onde perteñecen por vergoña allea, e porque iguais a estas podédelas atopar en calquera das nosas aldeas.

      Que sirvan como tarxeta de presentación para nosa vergoña diante dos que veñan visitarnos, e saiban do que está acontecendo no noso rural.

      Unha perta.