GRAZAS!!! GRAZAS!!! GRAZAS!!!

GRAZAS!!! GRAZAS!!! GRAZAS!!!

..      O meu blogue, acaba de alcanzar o medio millón de visitas.
..      Quen mo iba dicir a min, sete anos despois de abrilo.
..      E todo, pola terquedade da miña filla Aldara, que insistiu e insistiu pra que o fixera, xa que eu non estaba moito pola labor, pois a nugalla é un dos hábitos cos que intento ser monxe, pra levar a vida tranquiliña.
..      Amais, xa me chegaba ben coa música e os poemas para facer as miñas cantigas, que me tiñan enredado moitas horas ó longo do día.
..      E así, grauciño a grauciño como di o refrán, e despois de mais de 400 artigos, chego hoxe, a onde nunca pensei chegar, porque se vos digo a verdade, pensei en deixalo mais dunha vez, e anque o tiña abandoado uns días, logo botaba de menos escribir nél.
..      E o que me fai sentir mais ledicia é, que o apartado con mais visitas, é o dos meus poemas, cantares e romances, que xunto con eses poemiñas á maneira de odas, que tanto me gusta facer, teñen eles solos, oitenta mil.
Pois nada. Que levaba uns días pendente a que chegara a esa cifra, para agradecérvolo, que din que é de ben nacidos facelo. E hoxe ó erguerme e mirar a cifra de 500.076, cumplo coa miña obriga de facelo.
..      Moitas grazas a todos de novo. Espero e desexo non defraudarvos, xa que seguirei escribindo nél, á espera de chegar ó millón para poder agradecervolo de novo.
..      Unha aperta para todos.

OS NOMES DAS VACAS ( O Santoral das vacas)

OS NOMES DAS VACAS ( O Santoral das vacas)
Pois que estaba eu tranquilamente nunha carballeira, cando se achegou a saudarme unha das catro vacas que coidaba un home.
Estivemos falando un pouco (o home mais eu) e pregunteille:
– Como se chama a vaca esta?
– Chamase Grisella… cousas da muller.
– Jaaaaaa.
– Hai, rise? Pois aquelas tres, chámanse Chenoa, Rosa e Edurne.
– Jaaaaaaaaa.
E quedei pensando despois, que os nomes das vacas cambiaron tanto coma os dos rapaces e rapazas de hoxe en día.
E entón, pensei en facer unha lista, cos nomes das vacas que tiñamos nas casas cando eramos cativos, e despois da boa esperiencia que tiven cos nomes dos estalotes. A min viñeronseme a memoria algunhas das que había na miña aldea do Castelo e vou poñelos, e completan a lista moitos dos que tiñan as vacas das súas casas.
——————–
Argentina, Barrosa, Bendita, Blanca, Blanquita, Bitela, Bonita, Cabana, Cachorra, Candela, Cantinera, Caprichosa, Caraqueña, Careta, Carriza, Castaña, Catrula, Catuxa, Cereixa, Chata, Chica, Chita,Chula, Corneira, Cornexa, Cotena, Croqueta, Cubana, Cuca, Estrella, Florida, Francesa, Galana, Ghalleira, Garbosa, Garota, Garrida, Habanera, Jallarda, Jarduña, Landeira, Leda, Linda, Lindiña, Lucera, Luguesa, Manchada, Marela, Mariposa, Marquesa, Marula, Mazorca, Merla, Mimosa, Mona, Mora, Morena, Morita, Moura, Navarra, Negra, Nevada, Neve, Nevoa, Nova, Pachorra, Pachurriña, Palmera, Paloma, Parda, Parrula, Pasiega, Pementona, Pichona, Pinta, Piñeira, Pitusa, Platera, Princesa, Pucha, Tardona, Rabela, Retorta, Romera, Riza, Rosmona, Roxa, Rubia, Rula, Serena, Silvana, Subela, Suiza, Teixa, Torina, Toura, Touriña, Viana, Viguesa, Xanciña, Xarda, Xata, Xubenca, Zafeira, Zanfona, Zamorana.

DECLARACIÓN DE INTENCIÓNS, SOBRE O MACHISMO NA NOSA MÚSICA TRADICIONAL.

DECLARACIÓN DE INTENCIÓNS, SOBRE O MACHISMO NA NOSA MÚSICA TRADICIONAL.
..      Dun tempo a esta parte, parece que dende certos círculos estremistas, tentan cambiar a nosa tradición musical tachandoa de machista… Así, sen mais, e coma quen non quere a cousa!!
..      – Parece que molestan as estrofas dos curas maila criada.
..      – Non se entenden moitos dos cantares e romances de cego que falan de amoríos.
..      – Censúranse estrofas de Muiñeiras, Alalás, Parrafeos, etc.
..      – Aborrécense cantidade de certas regueifas.
..      Grupos de música, e músicos en xeral, cambian as estrofas dunha cantiga, porque algunha persoa malencarada, tachounos de machistas ó baixar do escenario.
..      A min, xa fai anos na Radio Galega, unha moza duns vinte anos, díxome algo tan absurdo, como que a cantiga do mandil da Carolina era machista porque realza unha prenda de vestir, que simboliza a esclavitude da muller no rural, sen saber nin siquera, que a cantiga fala dunha saia e non dun mandil, que pro caso é o mismo. Anque se fora a saia, diríame que e un simbolo das violacións nas casas.
..      Eu, anque son doutros tempos e doutra cultura, penso que soupen adatarme ben ó andar dos anos. Pero non por eso, vou deixar de cantar as estrofas que dende certos círculos tachan de machistas. Xamais o farei! E nunca renunciarei a calquera copla tradicional por moi machista ou feminista que sexa, mal que lle pese a quen lle pese.
..      A tradición musical, no meu pequeno entender, non é unha foto fixa do que había hai 100-150 anos e da que dís gústame ou non. A tradición musical é un ente tan vivo como o pobo que a vivíu e vive.
..      Se un pobo, non se sinte identificado con ela, como pasa niste caso, ésta non ten sentido. As tradicións musicais deben ir cos tempos, coidalas e respetalas, e se se cambian deixan de ter sentido, e convertiranse en folclore.
..      Que “O paraugas do Xosé” ten contido machista? Pois claro. E a “Lista de Schindler” contido fascista. Que facemos, queimámos as partituras e cintas dún e outra? E que facemos, con Les Lutriers por decir “Los coros de novicias, se miran pero no se tocan”
..      Así que, como xa dixen, seguirei cantando ata que morra, todo tipo de cantigas tradicionais, mal que lle pese a tantos e tantas aprendices de Manuel Fraga. Dictador e censor durante moitos anos, dende aquel famoso Ministerio de Información e Turismo.
…     E xa para rematar, aí van unhas estrofiñas do “Latín Canteiro” (Verbo xido) moi… pero que moi machistas:

O pinrelo foi ó monte,
con gañas de carifaixo,
e alá entre unhas uzes,
puxo a pinrela por baixo.

O piruleiro vai alto,
o Xarabelo nun ven,
a culpa é da cañeira,
que o cañeiro non a ten.

A pulenca do sinfoso,
sinforosa cantu quer,
sinforosa contra a nitra,
como se lintra á muller.

Pola noite na zingada,
eiche botar unhos purrios,
i eiche deixar a estrabela,
colorada coma os murrios.

Verbo xido miña purria
que intervas por areona,
eiche de anisca-los currios,
e pindarche na morrona.

O CONCELLO DA LAMA

O CONCELLO DA LAMA.
..      Levo algún tempo indo ós ensaios e tocando co grupo “Catro Ventos” no concello da Lama. Un concello moi fermoso, ó que vou dende fai xa moitos anos.
..      Antes facíao polos amigos que teño alí, pola miña afición á pesca que me levaba ata Carrizáns, e porque sempre me gustou tomar unha cervexa na de Daniel, un lugar a carón do rio Verdugo, que podería pasar por ser o paraíso do que fala a Biblia.
..      Agora fagoo, entre outras cousas, pola música.
..      Destacan deste concello, as súas romarías e lugares enxebres diños de visitar, pero sobre todo, o carballo cinco-centenario do Pelete, coñecido coma “O carballo do viño” e a súa romaría.
..      Xa solo o seu asentamento ós pes do monte do Seixo, e coa serra do Cando como abrigo, é unha auténtica beleza, que me fai lembrar á miña aldea natal do Castelo en Lalín, ó pe da Cima da Costa.
..      Todo esto, levoume fai uns meses, a facerlle un poema, musicalo, e convertilo nunha especie de himno.
..      O poema, saco á luz hoxe, porque quero metelo entre as poesías do meu blogue.
..      A cantiga, vai no meu vindeiro disco que sairá a finais de ano, pero seguramente estreareina iste verán, xunto cos meus compañeiros da banda, e alguns convidados mais, que a ben seguro me acompañarán ese día.
..      Espero que lle guste, alo menos, as xentes do lugar, xa que o fixen dende o corazón e inspirándome no cariño que lle teño a esa fermosa terra e á súa xente.
..      O poemiña, anque o titulo “No concello da Lama” a cantiga, seguramente se titulará doutro xeito
..      Unha aperta para toda a xente do lugar, e para todos vós.
………

NO CONCELLO DA LAMA
Achegueime á Lama pola primavera,
pra ver pola noite a lúa brilar,
mirar as estrelas dende o alto do Seixo,
e na serra do Cando, a noite pasar.

E na mañanciña, ó romper o día,
baixarei ó río que atravesa o lugar,
e irei a Liñares pra ver a fervenza,
onde o río Xesta, parece brincar.

Pasarei por Xende, ver o Santo Cristo,
e dende as Ermidas podrei disfrutar,
das fermosas vistas do Suído e do Cando,
e do río Verdugo, camiño do mar.

E alá nos mais altos montes do concello,
deixareime levar nun remanso de paz,
por entre os carballos da Ermida dos Prados,
disfrutando dos soños de cando rapaz.

Non me irei da Lama sen ir ó Pelete,
con unha botella e unha cunca na man,
e sentado á sombra do vello carballo,
brindarei polas xentes deste lugar.

 

O PAN E A SÚA BENDICIÓN

O PAN E A SÚA BENDICIÓN

.. Cando era cativo, o único pan que tiñamos, era o que se facía na casa: De broa e de centeo. E ó de broa, tamén se lle misturaba centeo porque se non, a masa feita con millo solo, non pegaba nin con cuspe.

.. O único día que se comía pan trigo na casa, era polo día da festa. Ese día era o único do ano en que se comían tistés de tenreira e pan trigo. Amais cando ibamos á feira cos nosos pais, e comiamos o pulpo.

.. O pouco trigo que se sementaba daquelas, era pra vendelo na feira e mercar outras cousas de mais necesidade.

.. Na miña casa paterna de Muimenta, tiñamos panadería. E lembro que viña a xente da aldea, cun saquiño de trigo pra facer un molete de pan o día antes da festa.

Pois ben. Eu non sei se é polo tanto que comín de cativo, que agora, nono podo ver diante. Prefiro pasar sen pan, a comelo de centeo. E debe ser o pan de moda, porque agora, a meirande parte do que se fai, é de centeo. Xa sea solo, ou misturado con semente de ldiñaza, noces, uvas pasas, etc.

..  E agora, aproveitando de cando se facía o pan na casa, tamén me lembro de cando se amasaba a fariña e poñíase a levedar na artesa antes da fornada, a relixiosidade dos nosos ancestros, levaba a que unha vez feita a masa, e antes de tapala cunha manta de liño para que non enfriara, facíaselle unha cruz (nalgúns sitios, tres) na parte de riba da masa, ó tempo que se decía a seguinte letanía: ”San Mamede te levede, San Vicente te acrecente e san Xoán te faga pan”

..  Despois, cando se facían os moletes para metelos no forno, a parte da masa na que tiña dibuxada a cruz, sempre quedaba pro lado de riba. E unha vez cocido o pan, e cortado enriba da mesa, os anacos, nunca se poñían coa corteza pra baixo porque era pecado.

Aquel si era pan. Un pan que sabía o mesmo o día que se facía, que catro días despois.

ACABARÉMOLO PAGANDO!!! 

ACABARÉMOLO PAGANDO!!! 

..      Estar prantando alcolitros a eito, e sen sentido ningún, vai levar ó país da choiva e dos 3000 ríos, a convertirse nun deserto.

..      Ó mellor nós, nono veremos, pero os nosos fillos e netos si.

Levo un tempo, percorrendo serras e montes polas provincias de Pontevedra e Ourense, e o que estou mirando, clama ó ceo.

..      Xa falara días atrás do nacemento do río Tea, na serra do Faro de avión, e hoxe vouno facer polo que vin antesdonte en Taboadelo (Ponte Caldelas)

..      Achegueime ó monte onde está a capeliña de Cristo Rei, pra mirar a rocha coñecida como “A cama do home”

..      Despois de deixar a explanada que hai indo pra Ermida, hai que seguir subindo monte durante un bo treito, completamente poboado de alcolitros.

..      Ben, pois polas pistas onde están os alcolitros, non había ni unha gota de auga, e iso que choveran chuzos o día antes.

..      Pero vai ti ver, que tan pronto deixas os alcolitros, e na cima empezan a aparecer os piñeiros, uces, codesos, carrascos e demais matos que conforman a nosa matogueira tradicional, as pedras e rochas suan, e na terra rezuma auga por canto sitio hai.

..      Non se miran mais que pequechiños regueiros arredor das pistas enlamadas.

..      Nalgúns sitios por Pontevedra, empezan a decatarse de que a cousa non vai ben, e polos lugares de Salcedo, a Fracha, San Vicente de Oitavén, etc. están arrincando os alcolitros e prantando castiñeiros microrrizados e carballos.

..      Caso curioso, é o dos arredores do castelo de Sobroso, a onde me acheguei fai poucos días tamén, e mirei con asombro, que o que alí prantan, son uces. En vindeiros dias, en canto me entere ben do asunto, direi o motivo polo que as prantan.

..      Pola contra, na miña vila natal de Lalín, e na veciña Agolada, empezan a prantar inmensos alcolitais, ata nas terras de labradío e pasto. En canto lles falte a auga, xa refrescarán a gorxa con caramelos de alcolitro.

..      Nas dúas últimas fotos, podedes ver os novos soutos de Salcedo con castiñeiros microrrizados e onde xa non se mira un alcolitro, e as uces onda o castelo de Sobrado.

..      Que teñades bo día.

FRASES PARA BOTAR A SORTES NOS XOGOS

FRASES PARA BOTAR A SORTES NOS XOGOS

* Un café lle diron o gato, ó que lle toque o número catro… un, dous, tres, catro.

Tamén: Catro patas ten un gato… un, dous, tres, catro  (para xogar ó burro)

* Pinto, pinto, gorgorito, pronde vas ti tan bonito. Ó que lle toque o número cinco… un, dous, tres, catro e cinco.

* O gato caiu ó pozo, as tripas fixeron “guá”, arremoto, pitipoto, arremoto, pitipás…. Ti salvadiño estás!! (Pro xogo do escondite)

* China, china, capuchina, en que mau está a china (Pros xogos das bolas) adiviñar en que mau estaba.

* Díxome Deus e a Virxe María, que perda que gañe, que nesta estaría.

Díxome Deus, que estaba naquela, e dixome a Virxe, que estaba nesta.

E díxome Deus a pura verdá, que se o di a Virxe, nesta estará (Para escoller a mau na que se agochaba algo)

* Teño un paxariño que canta e que voa. Onde está a china? Quedou dentro ou vai fora. (Metíase a canica nunha mau, e logo no peto, e o  sacala, había que adiviñar se quedara no peto ou seguía na mau.

* Rabo de boi, rabo de besta… dixo túa nai, que estaba nesta:

   – Nesta estará, díxomo o cura.

   – Se o dixo o cura, verdade será. (Se se acertaba na mau na que estaba a china.

* Lagarto, lagarto, dime a verdade, que o rabo che parto.

* Leite de cabra, leite de besta, ou está no furado, ou dentro da cesta. (Para descubrir cousas que se agochaban)

* Puñín, puñín. Quen esta dentro? Xan do convento. Quen está fora? Xan da gaiola. O que se ria, paga a carriola. (Non me lembro moi ben: Enriba da mesa, poñiamos os puños pechos, un enriba doutro, e contabamos contos, o que se rira, sacaba un puño)

* Pico, pico, mazarico, quen che dou tan grande pico. Doumo Deus pro meu traballo, e derramar este carballo. (Para saber a quen lle tocaba quedar no xogo do escondite)

* Na parroquia de Cadrón, hai tres galiñas e un capón. As galiñas estaban mortas e o capón anda na horta. Tris, tris… tris, tras… fora estás!

* Escondo lorito de quiquiricón, tres galiñas y un capón. O capon etaba muerto, las gallinas en el huerto, tutururú, que salgas tú por las puestas de Manbrú. ( Inf. Margarita Fernández Vázquez)

* Teño un gato na cociña e estame dicindo que é mentira. Teño un gato no corral, e estame dicindo que é verdá. (Pras adiviñas)

* Arroz con leite, me quero casar, cunha rapaciña diste lugar, que sepa decir pe, que sepa decir pa, que a deixen ir a festa e que sepa contar… un, dous, tres, catro!

 * Para vis, para vós. A filla do rei casada con vós. ¿A quen escolledes vós? (Para os equipos dos rebumbios) (Inf. Xan Perez)

* Rato, rayo 24, dame a mau que se non te mato, coa punta do meu zapato… que 1, que 2, que 3, que 4. (Inf. Estrella Luz Rivera)

* Botón, botón, de la bota botera. Criribitón, fora cañón. (Inf. María Vidal Solla)

* Nesta, nesta, o cu dunha cesta. Dixo meu pai, que estaba nesta. (Para adiviñar en que mau estaba) (Inf. Maribel Viéitez)

* Manzana, manzana, manzana podrida. Un, dous, tres… salida!!! (Para saída nas carreiras) (Inf. Laura Freire)

* Ó montón, que pouquiños son. Que entre… María, por este rincón! (Pro xogo da corda. No sitio de María, dicíase o nome de quen se quería que entrara) (Inf. Marta Alonso Álvarez)

* Pin, pin, seramatapín. Esconde a bandexa que ven o galopín, pin, pin. (Inf. María Esther Crespo Ardao)

DE CONVERSA POR SAN VICENTE DE OITAVÉN!

DE CONVERSA POR SAN VICENTE DE OITAVÉN!

..      Onte, convidado a unhas cervexas polo amigo Andres Lorenzo, que celebraba a bombo, platillo, e jaita, amais de con moito rebumbio, o seu cumpleanos …ta e tantos! Tiven a ledicia de conversar, e escoitar como contaba uns contiños a súa avoa. A Sra. Anuncia.

..      Unha das cousas que me contou, e coa que mais rin foi, que seica facía tempo que un home probe, iba pedindo esmola polas casas da parroquia de San Vicente. E para facelo, senpre decía o seguinte:

         “Deme una limosnita, por el amor de Diós,  que en esta mano tengo cinco dedos y en la otra, tres y dos”

..      Pensei escachar coa risa. E que decir ten, que tempo despois, cando baixaba para Pontevedra, viña rindo eu só no coche, lembrando o conto.

..      Que ledicia falar cos nosos vellos. Cantas cousiñas se aprenden diles.

..      Andrés díxome que pro ano que ven, cumplirá 90 anos, e eu comenteillo a ela:

..      – Así que seica vai cumplir 90 anos pro ano que ven. Vai ser grande a festa en San Vicente…

..      – Primeiro, deixeme cumplir vostede 89 dentro duns días.. e despois falamos!

..      Foi unha ledicia, Sra. Anuncia.

…..    Volverei visitala, e cantareille desas cantiguiñas que lle gustan, e a ben seguro que me ensinará algunha, das que vostede sabe.

..      A aperta mais grande para vostede!!

AS CAIXAS DOS PUROS!

AS CAIXAS DOS PUROS! 

..      Ata non fai moito, cando as fotos eran un anaquiño de papel, feitas coa xente que mais se quería, e mirábanse cando calquera dos amigos ou da familia viña ata casa, gardábanse nas caixas dos puros con uns grauciños de arroz pra que non se humedeceran.

..      Que boas aquelas tardes, cando despois do café, os nosos pais traían prá cociña as caixiñas dos puros, nas que gardaban con todo o amor do mundo as nosas fotos sacadas no cole, as da primeira comunión, as do domingo de Ramos estreando o pantalón curto, calcetíns ata os xeonllos, e os zapatiños de charol que non volvías poñer ata o día da festa. As fotos dos nosos avós, e do resto da familia, as das xuntanzas cos veciños debullando no millo…

..      Agora, fanse tantas fotos que xa non se lles da tanto valor, e gárdanse en PCs e Pendrives, e a meirande parte delas, xa non se volven mirar nunca.

..      Agora que xa non fan tal función, ás caixas dos puros, atopóuselles outra maneira de reciclalas, por exemplo… poisss… pra facer un Triple Canario!!

..      Unha aperta.

 

UNHA MULLER CALQUERA DA MIÑA ALDEA!!

UNHA MULLER CALQUERA DA MIÑA ALDEA!!

Vexoa cangada e co sacho na mau. Vestida de negro, quizais viuva de vivo como escribíu Rosalía.

O seu corpo cangado, parece o dun fouciño, curvo si, pero duro… de ferro!

A ben seguro cás súas maus, están encallecidas e enrugadas pola calor e a friaxe.

Ca sabiduría de saber moi ben o que está facendo.

Traballa duro, herdanza da súa nai, da súa avoa…

Traballa para ter na casa un anaco de pan que levare á boca, ela, os seus fillos… quizáis tamén os seus pais.

Canto tempo levará na leira así? cangada e sachando no millo.

Érguese… estarrica os brazos… palpa nos cadrís como querendo poñerse direita.

Frego os ollos e sinto a ledicia compartida do seu traballo ben feito, e da satisfación de ver á muller, que rematando a súa labor, disponse a marchar pra casa.

Pero non sen antes achegarse ó valado, onde hai un feixe de herba pro gando, e que cortara antes de coller o sacho e porse a sachar no millo.

Cángase, bota ó lombo o feille, colle o sacho e o fouciño nunha mau, mentras ca outra agarra o feixe para que non caia, e colle camiño… cangada, co seu corpo curveado coma se fose o fouciño… pero duro… de ferro!

Apura o paso. Está saíndo o sol por detrás do outeiro e vai apretar duro.. pasan coches con xente cara o seu traballo, cando ela xa leva parte do seu diario rematado.

A ben seguro que nono sabe, pero hoxe é o seu día, un día coma calquera… outro dos 365 días que ten o ano!

Sego camiño pensando nela, e na cantiguiña “Muller” de Fuxan os Ventos: