UNHA CAIXA DE OSTRAS DE ARCADE

UNHA CAIXA DE OSTRAS DE ARCADE

          Manoliño do Cachuzo, marchara pra Pontevedra a facer a mili tal como faciamos todos os mozos por aqueles anos. A coñecer mundo, dicían úns. Pra sair da casa e perder a vergoña, dicía o cura. Pra perder o tempo, diciámos nós. Así que coma todos, saíu da aldea e foi facer a mili ó cuartel de Figueirido.

          Un día, ó rematar as maniobras, e como agasaio por ser bós soldados, mais polo valor que se lles supoñía, díronlles premiso de fin de semán. Manoliño en vez dir pra súa casa na aldea, foi pra dun compañeiro de camareta que era de Arcade, e do que se fixo moi amigo, que o convidou a pasar alí un fin de semán.

          E así foi. Chegaron a Arcade o sábado polo medio do día e antes de ir xantar, foron papar unhas ostras cuns viños a unha ostrería, que para iso Arcade é a terra das ostras. Papou tres ducias delas, e tanto lle gustaron que lle dixo ó seu amigo:

          – Quen me dera mandarlle unhas poucas ós meus pais pra que as proben. De seguro que lle iban gustar ben.

          – Pois mándallas polo autobús. Dicímoslle ó taberneiro que che prepare unha caixa delas e mañá mándasllas polo coche de Lugo.

          Dito e feito. Pro outro día tíñanlle preparada unha caixa de madeira con seis ducias de ostras moi ben envoltiñas nuns manoxos de algasn pra que se mantiveran frescas e non levaran golpes durante a viaxe. Levounas ao autobús e acompañou a caixa con unha nota pros seus pais, na que ademais dos contos da mili dicíalles;  “Mándovos tamén unha caixa de ostras pra que vexades que cousas tan ricas comen as xentes dos pobos da veira do mar, e xa me contaredes se vos gustan

          Os poucos días chegoulle ó cuartel unha carta da súa nai, na que entre outras cousas dicíalle: “ Tamén che direi que comemos as ostras que nos mandaches. Fixen o caldo con elas en vez de coas navizas de sempre. A min non che me justaron moito, pero ó teu pai, que ben sabes que come de todo,  justáronlle moitísimo, e dí que a ver se cando veñas, traes unha pouca de semente pra botar entre os repolos e así poder telas todo o ano. O que non soupemos foi pra que eran as pedras que mandaches envoltas nelas. O teu pai tirounas pro medio da eira e andan os jatos todo o día xojando con elas, ate parece como si as quixeran abrir pensando que teñen algún berme dentro”

ostras-gillardeau-las-mejores-ostras-del-mundo-01

A MONXA E O LELO

        A MONXA E O LELO

        Nunha das nosas fermosas aldeíñas, e fai xa moitos anos, vivía unha velliña que tiña dous fillos, un rapaz e unha rapaza. A rapaza foise de nova pra un convento e fíxose monxa. O rapaz quedou na casa coa súa nai, pois seica era un pouco lelo e non tiña moito pronde ir.

        Chegou o día en que a velliña morreu, e o rapaz escribiulle unha carta a súa irmá dándolle a mala nova, e decíndolle que viñera o enterro pois había que pagarlle o enterro e os responsos ó cura e él non tiña ni un cán, pois a súa nai o ser probe, non tivo nada pra deixarlles.

         A monxa, chegou a casa de contado e mandou que se fixese o enterro, decindo que ela pagaría todo. E así foi, fíxose o funeral, rezáronse os responsos e enterráron a velliña, pero a hora de pagar, a monxa, que tampouco tiña unha cadela, marchou de volta pro convento sen pagar a débeda.

          Cando ó remate do enterro o cura reclamoulle os cartos ó rapaz, este díxolle:

          – Xa lle vai pagar a miña irmá que é monxa.

          – A túa irma marchou sen pagarme. Dixo que ela non dispoñía de cartos, xa que na súa vida non lle facían falta ó estar casada con Deus.

          – Ah!. Pois entón, que lle pague o meu cuñado.

.

A raiz diste conto tan popular, ven a frase non menos pupular e tan espallada pola nosa Galicia….”Deus cho pague”

sin-tc3adtulo3

OS OVOS SAEN POLO CÚ DAS GALIÑAS

OS OVOS SAEN POLO CÚ DAS GALIÑAS
—– Onte estiven latricando un pouco con Roberto Lema que é un bó amigo dende tempos inmemoriais… dende que fixemos xuntos aquela cousa tan rara que chamaban MILI, alá por Parga en Lugo.
—– Veu acompañado da súa netiña Araia que anda polos catro aniños.
—– Roberto, contoume que Araia facía un par de meses que non comía ovos;
—– – Dille a Pepe porqué non che gustan os ovos…
—– – Porque saen polo cú das galiñas.
—– Tal cousa lle dixo a súa avoa, que dende aquel día non volveu probar outro.

sin-tc3adtulo3

OS LOBOS E OS POLITICOS

OS LOBOS E OS POLITICOS

          Contan que  unha vez escapáronse dous lobos do Zoo, e para despistar ós vixiantes que os seguian, decidiron separarse e tomar camiños distintos. Un deles, marchou cara ó monte e outro cara a cidade de Santiago.

          Así pasaron os anos ate que un día, volveron a atoparse no medio do monte. O que vivía alí estaba todo aldraxado, flaco e cheo de pulgas. Sin embargo, o que marchara pra dicade, estaba ben mantido, brilaballe o pelo e presentaba certo aire señorial, e mirando pro seu amigo preguntoulle:

          – E Como é que estás tan flaco ó.

          – Amigo, o monte xa non é como antes era. Casi non hai que comer, está abandoado e de cando en vez prendenlle lume e hai que escapar para outro coa fame de sete días. E ti que, que parece que pola pinta que tés foiche moi ben pola cidade.

          – Pois, si que me foi ben durante uns anos, pero agora tiven que marchar a lume de carozo e veño pronda ti pro monte.

          – E logo?

          – Cando escapamos do Zoo, botei a correr cara a cidade e metinme nunha casa moi grande que poñía “Xunta de Galicia”. Alí, ó quente, estaba como quería, e tiña comida fresca todos os días, cada día papaba un político: un día  un conselleiro, outro día un director xeral, outro un diputado, un asesor… hasta papei a ún que lle chamaban presidente. Non me faltaba de nada. En total nestes poucos anos, debín de papar uns douscentos.

          – Mimá, pero…como era eso, ninguén se enteraba da súa falta? ninguén os botaba de menos?.

          – Nada, alí non se enteraba ninguén da súa falta e ninguén preguntaba por eles.

          – E logo como foi que vivindo tan ben e tendo tanto que papar, decidiches volver pro monte.

          – ¡Amigo! Porque un día, burro de min, decidín papar un administrativo. O outro día todos eran a preguntar por él. Cando se decataron da miña presencia, tiven que salir escopeteado.

(Este conto, non é que sexa moi propio da Tradición Oral. Si o poño é porque espero que co tempo sí se convirta nun deles e así, adiantome no tempo)

sin-tc3adtulo3

O GUISO DE LEBRE

O GUISO DE LEBRE.
       Ao tío Mateo, morréralle unha tía que vivía noutra parroquia, a trinta kilómetros monte ao traveso de onde il vivía.
       Por aqueles tempos non había os coches que hai hoxe nas aldeas e os desprazamentos a outros lugares facíanse a pe. O tío Mateo, calzou uns zocos ben chatolados, vestíu o mellor traxe que tiña, púxo na cabeza a boina nova que tiña pros domingos e púxose en camiño, disposto a coñecer de paso algo mais de mundo, pois só coñecía a súa parroquia e as da contorna.
       A tía Nieves envolveulle nun anaco de papel de estraza unha codela de pan de broa e un anaco de touciño para escorrentar a fame do medio día, pois botaba de contas que non chegaría a casa da finada ata as catro do serán, e para apagar a sede, xa bebería auga de calquera regueiro, que daquelas levaban unha auga, limpa e sá e que se podía beber con tada a confianza do mundo.
       Cando levaba andadas unhas cuantas horas, botou man do seu reloxo de bolsillo e mirou que xa marcaba preto da unha. Pensou en andar unha horiña mais para despois sentarse ao pé dun balado, e xantar o bocado que levaba no bolsillo. Con isa idea seguiu camiño, pero ao pouco tempo chegou a un pobo bastante grande no que o primeiro que víu, foi unha taberna con un letreiro no que poñía CASA DE COMIDAS DO XENARO “Especialidade da casa, guisos” E o tío mateo que sempre andaba con unhas boas pesetas no bolsillo do chaleque, pensou entrar E xantar un bo guiso con un xerriño de viño. A codela de pan e o touciño, xa os comería a volta.
       Así fixo. Entrou na taberna, sentouse nunha das mesas que alí había e chamou a señora que estaba detrás do mostrador:
       – Mois bós días cabaleiro…eló, que vai ser.
       – Verá, mirei eí fora que teñen guisos, i eu pensei de mandarlle un bó prato dil xunto con un xerriño de cuartillo de viño tinto.
       – Si señor, o que vostede mande…e de que quere o guiso…
       – Elle o mismo ó, que eu sonlle de bó dente e como de todo…mismo de lebre si é que lle queda.
       – Si señor, si. Agora mismo llo traio.
       E así foi, trouxolle en prato fondo tan cheo que faría randear a pola mais grosa do carballo mais vello. O tio Mateo comeu como si tivese a fame de sete días, e bebeu dúas xerras de viño tinto e que valeirou sin botalo na cunca que lle habían traído.
       Así que rematou o xantar e despois de tomar un par de cafés de pota con pingas de augardente, chamou a señora pra que lle cobrase a derrama que había feito.
       – Señora, faria o favor de decirme o que lle debo… e que xa van sendo moito horas de poñerme de novo en camiño.
       – Ai si señor, si. Sonlle cincoenta reás mais a vontade, -contestoulle a señora con un sorriso- e que tal o guisiño señor, seica estaba bó, ou? Xa vexo que ata enzoufou o pan na salsa.
       -Pois si señora, sí. Estáballe ben bó. Así non deixei nada. O que notei foi que a carne estaba un pouco negra anque moi boa de sabor…
       – Negra dí vostede? Pois non sei porque sería, xa que o gato éralle ben branco.

(Contoumo o Señor Salustiano Hermida , un bó amigo de 93 anos cumplidos -como dí él- e veciño da Parroquia de Lerez)

sin-tc3adtulo3

INTENTANDO FALAR O CASTELAN

INTENTANDO FALAR O CASTELAN

         Queridos amigos: o conto que vou a contar ten un fondo real que hoxe, afortunadamente, non existe. Hoxe os galegos temos conciencia da nosa terra, do noso idioma e de todo canto nos rodea.
Resulta que antes, aos galegos, sobre todo aos que eramos do rural tíñannos acomplexados, e tan reprimidos na nosa lingua e en todo o que se refire á nosa terra que por forza tiñamos que avergoñarnos de ser galegos, e cando saíamos da aldea tratabamos de falar o castellano ou de falar o que fora para que non os reprimiran ou para que non se risen de nós. Entón creouse unha mentalidade de avergonzarse de ser galego.
E algo desto pasoulle a Salvador de Salustiano da aldea de riba cando un día de feira en Pontevedra achegouse a ela para mercar dous porcos da ceba.
Nada mais poñer os pes na terra, o botar a man o bolsillo para prender un pitillo, douse de conta de que quedaralle o tabaco e os mistos enriba da artesa da lareira. Mirou daredor súa e viu non moi lonxe un estanco. Alá foi para mercar o tabaco e os mistos para calmar a súa ansia de fumar.
Nada mais entrar e mirar pra fermosa rapaza que atendía no mostrador e querendo aparentar ser un cidadán do pobo inflou de peito, estarricou o pescozo e Dixolle:
— Deme una caga de cirillas y una cagitilla de cieltas.
— Hombre, parece que por su manera de hablar, es usted de la aldea.
— ¡¡ Son merda ¡¡ ¡¡ Xa non quero nin caga nin cagitilla ¡!

(Escribo tal como o contou o Sr. Anselmo Rodriguez Valiñas de 92 anos e veciño da parroquia de Lerez, nunha xuntanza de música e contos cos vellos na Residencia da Terceira Edade)

Sin título

A ESMOLA

A ESMOLA
As portas de unha igrexa, un probe pedía esmola:
– Non me dará unha limosniña, devotiño, pola almiña dos seus difuntiños? Que inda nunca pan lle falte!
– Non levo nada, señor. Non levo nada soelto. Cando volva da misa xa lle darei algo.
– E non me dará lume, señor, que me esqueceron os mistos na casa…
– Si, home. Non faltaba máis. Tome.
– Que Dios llo pague, señor: que inda lume nunca lle falte nin neste mundo nin no outro!

(E un anaquiño do conto “Trato a cegas” de Carlos o Xestal)

Imaxe

LECCION MAXISTRAL SOBRE O MOUCHO

 O MOUCHO

       O moucho é un animal voador que durante o día non vé nada e durante a noite é mais cego que unha toupa, e eso que ten os ollos moi grandes, pero son atrofiados pois casi todo son plumas. Ao ser un animal nouturno, non se sabe moito sobre a súa vida pois é moi complicada a súa investigación, polo tanto vou a falar de un animal diúrno e do que me sei mellor a súa fisioloxía…

A VACA.
A vaca é un animal mamífero que ten seis lados, o esquerdo, o dereito, o de riba, o de abaixo, o traseiro onde ten un rabo que remata nunha brocha barbeira e coa que mata as moscas e os tabaos que andan ó leite, e o dianteiro, que é onde está a cachola e que lle serve para suxeitar os cornos a boca e o nariz. Os cornos sirvenlle para escornear e defenderse, a boca e o nariz non.
Pola parte de abaixo ten os tubos por onde sae o leite e que deben de estar taponados para que non caia. ¿Como quita os tapóns? Pois a verdade é que nunca o logrei entender, pero os seus donos si que o saben.
O home da vaca é o boi, pero este non é mamífero, é ruminante porque come dúas veces. Ademais non dá leite porque non ten tubos por onde sair.

          A vaca distínguese dos mouchos en que cando ten fame brua, e cando non di nada é que está chea de herba por dentro.

          Ten catro patas que lle chegan ata o chan e un olfato moi desenvolvido anque pouco ten que cheirar, pois o aire no rural é moi limpo e non cheira a nada.

           A vaca reprodúcese ela sola por medio de cuxos, pois o seu  home, o boi, vive na casa dun veciño de outra aldea e solo ven a visitala unha vez o ano.

(Un dos contos do Tio Xanete)

Imagen

MANUELIÑO DA REVOLTA

MANUELIÑO DA REVOLTA

          A Manueliño da Revolta, tíñano coma o lelo da aldea e a todo o mundo lle gustaba meterse con él. E él, a verdade, axudaba a que pareceran certos os comentarios da xente. Mesmo parecía que non corría o sangue polo seu corpo e pasaba a maor parte do día sentado no balado do prado da Raíña mirando pras amoras que medraban nas silveiras.

          Pola noite, sempre se achegaba hasta a taberna onde se xuntaban os que mais se metían con él e sempre lle facían a misma trangallada. Poñíanlle sobre do mostrador duas moedas, unha grande de un real e outra mais pequena de dous  e decíanlle:

          – A ver Manueliño, colle pra ti a moeda que mais che guste.

           E Manueliño sin pensalo duas veces, collía a mais grande pero que tiña menos valor. As risas dos seus veciños sentíanse na aldea do lado o pensar no pasmón que era collendo a moneda que menos valía.

           Un día, Moncho de Trascastro, que miraba moito por él, díxolle:

            – Manueliño , cando na taberna che dén a escoller as dúas moedas, tés que coller a  mais pequena, que val por dúas das grandes. Xa verás como non se rin mais de ti o pensar que non eres tan pasmón como pareces.

            Pero Manueliño contestoulle:

             – Non ó. Déixaos que se rian de min, xa sei que a moeda mais cativa é a que mais val, pero si a collo acabáronse as risas e non me volven facer o xogo mais veces. Así, alo menos teño todos os días unha moeda.

(Contoumo o Sr. Silverio Fuciños. Zoqueiro dos de antes do Concello das Cruces)

cropped-sin-tc3adtulo4.jpg

CARAPORQUIÑA VERMELLA (Xan Perez)

CARAPORQUIÑA VERMELLA

Por Xan Pérez.

 

Extensión da presentación dunha titiritada.

Dedicada a un amigo.

 

PRESENTADOR:

Xan, é un titiriteiro. E un dia atopou a súa casa , na que sempre quixo vivir, coa cociña orientada o sur…. Foron moitos kilómetros polo mundo enteiro e parte do extranxeiro, no seu coche verde.

 

O do coche verde é unha Anecdota; Cargando o coche despois dunha función, achegouselle  un neno dos que viron a función, e co dedo pulgar da man dereita entre os beizos, díxolle:

Cando sexa maior quero ser coma ti.(Aaaaahii). Xan estremeceuse ante semellante honor. ¿Queres ser titiriteiro? Preguntou case cunha bagoa saindo da glándula.. E o neno dixo. Nooooon,  eu quero ser un señor con un coche verde. (Aings)

 

Sigamos coa casa.

 

Non é unha casa moi grande, o necesario, pero é moi bonita; As paredes son de pedra, o tellado de pizarra,  con unha chimenea desas que cheiran a borralla de carballo.

As xanelas e as portas, encargounas  a uns carpinteiros de Vilatuxe, ademais da escaleira que sube o faiado, onde xan vai montar un plató. Con luces, con camara e con acción.

 

Dun lado da casa hai un prado do tamaño de unha pista de tenis que remata nun regato que canta toda a noite. Pero Xan, dalle ó prado outras utilidades; culinarias, aromáticas e medicinais. Ademais, ten un par de colmenas, con simpaticas abellas, que lle proporcionan antibiotico e velas para todo o ano, e lle axudan co pequeno xardin de flores, que hai o lado do minúsculo estanque sen peixes.

 

Doutro lado da casa, hai unha fraga, con un camiño que a cruza. O primeiro que fixo Xan cando se instalou na súa nova casa, foi dar un paseo para presentarse ós seus novos veciños.

Así que colleu a súa inseparable mochila, e marchou todo recto polo camiño que cruzaba a fraga, cantando un Aria da opera Verdiniana “Rigolletto”, na que o Duque de Padua advirtenos dos encantos das mulleres. A saber, “La donna e móvile”.

 

Na fraga non habia ningún koala,………. por iso tampouco habia eucaliptos.

Habia castiñeiras, nogueiras, carballos, ameneiros, pinos,……   E como era outono os esquios apañaban para o inverno, saltando dunha árbore a outra. Ou correndo polo chan,  facendo saltar as follas entre as que aparecian deliciosos Boletus; que ben poderián servir pra acompañar unha chuleta. Pero como Xan non  levaba cesto nin navalla de apañar cogomelos, decidiu volver mais tarde por eles. E facerse unha homenaxe esa noite.

 

Facia pouco que saira o sol, Xan érguese  sempre moi cedo, e facia algo de frio polo camiño, pero pronto comenzou a percibir a fragancia dun lar. Seguramente, algunha casa que estaba cerca tiña o lume encendido. E o café de pota o lado. Xan ten “ventos” pra iso do café.

Sacudiuse e acelerou o paso como se fora a hora punta no metro de Madrid. É o pouco, escoitou os acordes dunha guitarra, e unha voz grave que cantaba algo dunha señora que se chamaba Hortensia, e decia o canto que a tal hortensia facia un caldo que quitaba o sentido. Xan achegouse despacio pra non facer ruido. O emisor desa armonía era un señor con bigote. Cando acabou de cantar Xan aplaudiu, e o señor con bigote, chamou a Xan polo seu nome e iso que ainda non se presentara. Radio aldea xa se encargara diso.

O señor con bigote invitou a Xan a entrar na casa e tomar o café de pota ó lado da cociña, foi unha pena non ter levado na mochila medio kilo de melindres, porque o café estaba quentiño.

O señor con bigote, puxo tamén, empanada de bacallau con pasas que fixera o dia anterior, para tomar co café, e  un pouco de caña, pero a caña que lle vai a Xan e a das troitas. Según me contou Xan, a empanada tamén estaba deliciosa.

 

E o señor con bigote, dixo a frase que comenza calquer conversa. ¿Sábeche o churrasco?. E coa mesma invitou a Xan a comer o churrasco que esa fin de semán celebraba coa familia e uns amigos,  advertiulle, que non se puxera ó lado dun familiar seu, un con ricitos, que comia o churrasco como gominolas. E desafinaba moito cantando o miudiño. O plan pintaba ben, porque resulta que o señor con bigote era trovador. Ademais irian a festa un gaiteiro que no seu tempo libre adicase a informática, e un avogado da capital do imperio, que fala galego e xoga moi ben o trivial pursuit. Vamos unha Feisbukliada. Xan colleu outro anaco da empanada, sorbeu despacio o cafe e aceptou o combite.

 

O señor con bigote e Xan, falaron de como se chamaban os lugares que habia preto da aldea, e dos chismes da xente, en fin, a Radio Aldea da que falaba antes.

 

E de pronto, unha porca meteuse na cociña. ¡¡¡¡¡PASA PORCA!!!! dixolle o señor con bigote a Porca. Así a chamaba. Porca, acababa de parir, e o señor con bigote insistiu en agasallarlle cunha das crias, para que lle dera compañia. Así que rematado o café e a conversa por ese dia. Xan marchou coa cria da porca no colo e a mochila no lombo.

 

Ó chegar a casa, puxo a cria sobre o sofá e decidiu poñerlle un nome, e como tiña cara de porca, chamoulle Caraporca.

 

Xan, cuidouna moito, e aprendeulle a facer cousas, Caraporca era moi lista, e o pouco xa sabia facer a colada, pasaba o ferro, abria as xanelas pra ventilar, limpaba o baño e incluso facia algún amaño coa agulla de coser, ante todo Caraporca é unha porca moi limpa, si señor. Pero o que mellor facia Caraporca era cociñar, facia un caldo de navizas con cocido que lle daba voltas o que facia a señora da canción que cantaba o señor con bigote. E un dia foi a un concurso da televisión, onde algún porco preñouna. Despois da regañina e o cabo dunhas semáns pariu unha única porca, e de nome púxolle Caraporquiña. A sua aboa Porca, fixolle unha carapuchiña vermella, para que non pasara frio. E dende aquela, todos a coñecen como caraporquiña Vermella.

 

Pero esa é outra Historia.

Imagen

O meu bó amigo Xan Perez, é un dos titiriteiros que ó longo dos Cilexios de Primaria e Secundaria do noso País loitan por salvar unha parte moi importante da nosa cultura.

  • O Sapo Encantado, Pedro e o Lobo, O Parrulo Feo, Caraporquiña Vermella… Son algús dos contos que conforman ó espectáculo actual cos seus títeres, dirixido maiormente ós Colexios de Galicia onde actúa  asíduamente durante todo o curso escolar.

 

Podería falar da súa longa formación teatral, dos seus múltiples traballos no teatro, é de cantidade de traballos cos seus títeres, pero levaríame trés ou catro follas facelo e non quixera espallarme moito. Voume quedar só cos seus traballos no cine (1.999) “Mucha Sangre” Comedia  dirixida por Pepe de las Heras. (2.005) “Chapapote… o no”, comedia sobre o acontecido co PRESTIGE; Director Ferrán Llagostera. Traballos na TVG (1.997) “Con Perdon” programa de humor da TVG. Realizando o espacio de “Entrevistas Indiscretas” (2.004) “A Miña sogra e mais eu” Serie para a TVG, no papel secundario de RICARDO. Director Kiko Cadabal.