VIVA LALIN CON RAZÓN OU SEN ELA !

VIVA LALIN CON RAZÓN OU SEN ELA !
                    Ó que me dé un pau doulle un peso,
                     e se é de Carballo… trinta reás!
….. Álvaro Cunqueiro no prólogo do libro de cociña galega, que escribeu na compaña de Araceli Filgueira, cóntanos que “as xentes de imaxinación son, cáseque sempre, as que comen millor, quizas porque como decía o conde de Clemont-Tonnerre asocian a súa sustancia terrea ao lugar de onde son, e perciben entón deica as súas frebas o lazo que os xungue á terra que os soporta; sinten a segreda esencia das cousas incorporarse á súa, e así comulgan coa súa terra nun festín de amor”
….. A verdade é que, os galegos, cando temos a oportunidade de darnos unha pequena homenaxe e disfrutar das ledicias dunhas nécoras, duns percebes, dunha empanada de bacallau con pasas, dun pulpo á feira, dun godello, albariño ou ribeiro, dun café de pota con pingas, sen esquencerse dos consabidos chatos de licor café, e dunha boa compaña para unha longa sobremesa de cantigas, moito nos reconforta a vida, os ósos e a alma.
….. Mesmo parece que xa obtemos o perdón de Deus, so polo ben que tratamos o corpo que él creou a súa imaxe e semellanza.
….. E que decir desa taza de caldiño quente un pouco antes dir pra cama, neses días de duro inverno nos que parece que toda a auga do carreiro da veira da casa, veu dar ás sabenas da cama e teñen mais auga co pozo do Porto no Regato das Abellas do Castelo.
….. E a todo esto, sen esquencerse dun almorzo de papas feitas con fariña de millo, herdanza impagable das nosas avoas, e que nos manteñen direitos durante todo o día coma se foramos un jarabullo ou a aguillada do noso avó.
….. Ser de Lalín, non ten prezo, e se o tivera, non habería cartos pra pagalo, por iso, os chourizos, o lacón e os grelos, deixámolos pro sábado pola noite que hai cocido.
….. Unha perta pra todos e…
….. QUE VIVA LALIN CON RAZÓN OU SEN ELA !

sin-tc3adtulo3

CONVERSA ENTRE UN AVO E O SEU NETO

CONVERSA ENTRE UN AVO E O SEU NETO

– Ola avoiño, xa facía moito tempo que non viñamos a verte, que tal pola aldea.
– Ben meu filliño, imos tirando da vida ata pasala toda. E ti que tal polo pobo pronde fostedes vivir ajora. Dis que hai moita xente xunta vivindo alí, mira ti. E na aldea xa só quedamos catro vellos, os cans e aljún jato da aldea de riba que ven pronda a jata da señora Eusinda. A Deus grazas que ajora pronto virán as anduriñas, as rulas e as bubelas pra facernos compañía durante uns meses.
– Si viñeras a vivir pro noso piso como dí o papa, non estarías eiquí só e estaríamos xuntos, anque eu agora con iste aparello novo, pouco tempo teño para falar contigo.
– E lojo ise aparello ¿que é?
– E un teléfono móvil.
– ¿Un teléfono dis? Aseméllase mais a unha caixa de puros ca un teléfono.
– Avó, é un “Samsung Smartphone Android Dual Sim 4G”
– ¡¡ Arre carallo !!
-Ademais ten unha cámara de fotos de 8 MP, Bluetooth para cambiar fotos, Radio FM e téñolle unha tarxeta de memoria externa con 3.000 horas de musica.
– ¡¡ Mándache truco !!
– E tamén ten Wassapp para chatear cos amigos.
– ¡¡ Retruco!! E ¿tamén se pode falar por el?
– Tamén avó, non ves que é un Android 4G. Tamén ten Wifi, e estou nunha rede social que se chama Facebook.
– ¡¡ Vaia truco !!
O Avó, estaba pasmado mirando pra velocidade coa que o rapaz golpeaba no teclado mandando as mensaxes.
– ¡¡ Dalle carallo. Dalle forte… a ver si o vas esnaquizar!!
   ¡¡ Mira que che ten truco o carallo do teléfono ese !!
– Bueno avoiño, deixote que vou chatear cos amigos… e ti que vas facer.
– Pois eu irei ata taberna a ver se veñen o Genaro e o Dositeo e hai tres pés mais para botar unha partida ó truco da seis mentras chateamos uns “sol e sombra”. Ademais se sijo o teu lado corro perijo de rematar coa cabeza tola.

Sin título

 

O APALPADOR

O APALPADOR.
……..Anque se coñece tamén con outros nomes (pola miña bisbarra do Deza “O Panceiro”) é unha das figuras míticas da Nosa Galicia.
……..Representa a un home que visita ós nenos na noite de Nadal pra apalparlles o bandullo, e saber deste xeito, si foi un ano de fartura pra eles. O meu pai decía que representaba á figura dun borralleiro, anque non sabía explicarme moi ben o que era un borralleiro. Por Pontevedra, teño escoitado que se refíre a un repartidor do carbón que entra polas chimeneas, cousa estrana, pois as lareiras nas aldeas, non tiñan chimenea e o fume saía polas tellas.
……..Na miña casa do Castelo ademais, deixaba unha presiña de cascallos (castañas secas no canizo) debaixo do cabeceiro da cama, e que chupabamos os rapaces pro outro día con toda ledicia, xa que os caramelos daquelas non abondaban moito. Tamén se cadraba, deixaba ademais dos cascallos, algún xoguetiño daqueles “artesáns” que facían os nosos pais.
……..Ó marchar, sempre escribía con un tizon do lume na tapa da artesa a mesma frase ”Ogallá teñades a barriquiña chea durante todo o ano”
……..Anos despois, soupen que era o meu tio Camilo quen escribía.
……..Esta fermosa figura, foise perdendo co tempo por mor de outras culturas que nos son alleas e sustituíada por un tal Papá Noel que non ten nada que ver coas nosas tradicións mais ancestrais e fermosas, anque dende fai uns anos, parece que empeza a recuperarse outra vez e volvendoa ó lugar que lle corresponde, e do que nunca debeu sair.
……..E sería desexable e de agradecer, que a industria e o comercio galego tivéseno presente nas súas campañas publicitarias, xa que a súa figura é moito mais fermosa e mais achegada a nós Ca do Papá Noel.

Vaite logo meu meniño,
marcha agora pra camiña,
que vai vir o Apalpadore
a apalparche a barriguiña.

Durmete miña meniña,
durmete xá meu amor,
que non te atope desperta,
o señor apalpador.

03_06_2010-9_23_35-apalpador

 

SOBRE UN FESTIVAL BENÉFICO EN MARÍN

SOBRE UN FESTIVAL BENÉFICO EN MARIN
……….Decíame onte un bó amigo, falando do caso que vou contar, que cando nunha casa están todos sentados na mesa pra xantar, cada ún cunha culler na man pra comer o caldo no pote que acaban de poñer enriba dela, non é de moi bo gusto que algún con moita fame, coma con cullerón saltándose as leises establecidas pola cordura, e papando tres veces a ración que lle corresponde.
……….Pois se levamos este conto á música, é o mesmo que pasou o día 19 de Decembro no multiusos de Marín, nun festival benéfico no que ian participar sete grupos de música tradicional.
……….Según parece, os distintos grupos, chegaron a un acordo antes do comenzo como se fai sempre nestes casos; cantar uns vinte minutos cada grupo, o que facía que a cousa durase unhas dúas horas e medida mais ou menos, o normal nestas cousas. Eu sempre fun partidario de repartir o tempo de participación e non de acordar o número de cantigas por grupo, pois hai unhas cantigas que duran 10 minutos e hai outras que duran só dous. Pois houbo un grupo que debeu pensar que eran as bombas de palenque da festa, porque fixeron o que lles veu en gana rompendo o acordo establecido… e que se fodan os que veñen detrás!!!  
……….A min, convidoume a ir o meu amigo Benito do grupo “Os Saljariteiros” e aproveitando que estaba en Pontevedra para escoitarlle unhas panxoliñas ó grupo Maravallada, achegueime ata Marín.
……….Cando cheguei ao multiusos da Plaza de Abastos eran as 21:15 horas mais ou menos, e xa estaba no escenario o grupo da discordia. Estivo tocando ata as 22:20 polo menos, que foi cando os meus amigos decidiron marchar sen cantar, despois da desfeita que se estaba a producir co devandito grupo, que seguia cantando e tentando de vender o seu disco a ritmo de batucada, pro que habían transformado unha peza tan fermosa coma o miudiño, amosando un mal compañeirismo e unha falta de respeto hacia os demais grupos participantes no evento. O seu interese era promocionar o CD que traían entre mans e que trataban de vender ó respetable, petando nos bombos a todo rebumbio e lembrándollo ós espectadores de cando en vez por si non se habían enterado ben.
……….Osexa, que si todos os grupos, fixesen o mesmo que “os figuras” teríamos un festival que duraría sobre oito horas. Como pra levar as uvas e o champán e esperar alí a que deran as campanadas.
……….Despois, xa mais tranquilos, sentados diante de unhas cervexas e recapacitando sobre o acontecido, cargábanselle as culpas ós organizadores por non ter previsto a desfeita e por non saber paralos a tempo, anque para min, a maior culpa tena o grupo en cuestión por impertinentes e por falta de respeto hacia os compañeiros músicos que alí estaban. De verdade, levo corenta longos anos nesto, e nunca mirei tal abuso hacia os compañeiros de escenario e profesión. Non vou entrar en si me gusta a súa música ou non, anque para batucadas, prefiro ós brasileiros e para percusión, os africáns. No que si entro é na falta de respeto que amosaron hacia eses compañeiros que ó mellor, non son tan profesionais coma eles, nin estudados en conservatorio, nin saben música e tocan de orella, pero que gracias a grupiños coma o seu, pervive e perdura a nosa fermosísima tradición musical.
……….Si se teñen por “uns divos” supoñome que actuarán nos seus concertos con algún grupo teloneiro. Si é así, gustaríame ver as súas caras si lles estragasen a actuación tocando catro horas diante deles, cando só tiñan que tocar media e aburrindo ó personal de xeito que empezasen a abandoar o teatro. Por certo que parvos non deben ser, que decatáronse do abandono que se estaba a producir no público e pedíronlle a xente que non se marchara antes de mercar o seu CD. E que claro, saben ben onde montar o seu número, porque esto que lle fixeron a estes grupos, non son capaces de facerllo a Fuxan, Malvela, A Quenlla, Treixadura, Berrogueto, Luar na Lubre, Milladoiro… por poñer algúns dos mellores. 
……….E xa pra rematar, non vou decir o nome do grupo, porque tampouco o din os meus amigos Saljariteiros, amosando un gran respeto para quen nono tivo con eles, e por non darlle mais publicidade da necesaria e esta xente. Pero meus amigos Saljariteiros, que sepades que non todos son así. Grazas a Deus hai moito musico percurando a continuidade das nosas tradicións sin cobrar un can e poñendo a meirande parte das veces cartos do seu peto para poder levar a cabo tan fermoso oficio ou afición, levándolle unhas cantiguiñas a todo aquel que as queira escoitar. E pensade que nunca houbo unha congostra ou unha corredoira por moi fermosa que esta fora, que non tivera un croio atravesado onde esnafrar a roda do carro.
……….Unha perta para todos, longa vida a nosa música tradicional e os grupos e músicos que a defenden.
……….Verémonos en mellores ocasións.

Z

COMO COLLER UNHA CUNCA DE VIÑO. LECCIÓN MAXISTRAL

COMO COLLER UNHA CUNCA DE VIÑO TINTO
…….. O de cómo coller unha cunca de viño para beber, parece unha trangallada, pero non é así. Collela como Deus manda e saber soprala como calquera instrumento musical, é unha arte. Si agora na FP se ensina a torear, habería que facer do viño e da cunca unha carreira en Belas Artes, para despois facer un master nun furancho durante un ano inteiro e festas de gardar.
…….. Empecemos por decir que si o viño é a bebida dos Deuses, Galicia é o paraíso dos viños. Os da Meseta chámanlle caldo porque non teñen outra casta de caldos, pero o caldo para nós é outra cousa que non ten nada que ver co viño, anque en ocasións bébense os dous por cunca, e ata hai quen os mistura.
…….. Unha vez chea a cunca do viño, pódese coller de catro xeitos: “Estilo señorito” “Á maneira de unha asa” “Xeito trapalleiro” e “Modo galego ou tradicional”
…….. O “Estilo señorito” é un erro moi espallado polas tabernas e furanchos, consiste en coller a cunca por unha veira coas xemas dos dedos indice e pulgar para levala á boca. “A maneira de unha asa” ven sendo como o “Estilo señorito” pero collendoa pola cima. Moi incómodo esto pois sempre acaba tropezando a man co nariz. “Xeito trapalleiro” collela coas dúas mans . Tamén hai quen a colle co pulgar no borde e co resto dos dedos no cú da cunca, derramando o viño ó collela a meirande parte das veces… mais trapalladas. Como remate, temos o “Modo galego ou tradicional” que merece comentario aparte.
…….. Para coller unha cunca como un galego, primeiro hai que enchela ata a cima de todo pero sin que bote por fora, o que todos coñecemos como “Sácarlle o ar a cunca” cando o taberneiro está co xerro botando no viño. Unha vez chea hai que pechar a man e collela, polo lado de fora co dedo índice encollido e polo lado de dentro coa xema do dedo pulgar. A punta do dedo pulgar, ten que estar sempre metida no viño. Un bó bebedor de viño tinto coñécese porque ten a uña do dedo pulgar como si estivera arrincando no esterco… de loito! Unha vez ben collida hai que cangarse pra diante, erguer a cunca e levala á boca. Bébese ata a mitade mais ou menos sin respirar e mirando pro viño. Vólvese poñer a cunca no mostrador, lámbese a punta do dedo, e bótase un pequeño aturuxo seguido da frase “Agora xa o homiño é home” pra rematar despois cantando “O Miudiño” ou calquera outra cantiga.
…….. Eu a cunca, colloa como un bo galego que son… da maneira tradicional, da de sempre… da de toda a vida, vaia. E desto podo presumir que sei porque o meu avó era arrieiro do viño. Así que a arte de collela venme dado por herdanza
…….. E para rematar esta lección maxistral, decirvos o afortunados que somos os que temos bigote, porque o trago de viño que mellor sabe, é o que queda entre os pelos e lambese media hora despois de tomarlle a penúltima cunca.
…….. Apertas para todos.

1350982505806

OS OVOS SAEN POLO CÚ DAS GALIÑAS

OS OVOS SAEN POLO CÚ DAS GALIÑAS
—– Onte estiven latricando un pouco con Roberto Lema que é un bó amigo dende tempos inmemoriais… dende que fixemos xuntos aquela cousa tan rara que chamaban MILI, alá por Parga en Lugo.
—– Veu acompañado da súa netiña Araia que anda polos catro aniños.
—– Roberto, contoume que Araia facía un par de meses que non comía ovos;
—– – Dille a Pepe porqué non che gustan os ovos…
—– – Porque saen polo cú das galiñas.
—– Tal cousa lle dixo a súa avoa, que dende aquel día non volveu probar outro.

sin-tc3adtulo3

FESTA DO XAMON EN BERMES (Lalín)

FESTA DO XAMON EN BERMES (Lalín)

IMG-20140801-WA0001

          Dí un coñecido refrán, que a ninguén lle amarga un doce.

          O xamón, é a mellor parte do porco, o producto mais tradicional e exquisito da nosa bisbarra. Utilizado en tempos non moi lonxanos para aprobar un exame ou como agasaio ao político de turno, agora sirve de reclamo gastronómico na parroquia de Bermés dende fai xa 16 anos.

          O que comenzou sendo unha festa casi familiar, convertíuse en unha das mais importantes festas gastronómicas que se celebran en toda a  Bisbarra do Deza.

          Ao abrigo da carballeira que conforma o campo da festa, a unha veira da carretera que vai de Lalín as Cruces, xúntanse uns cuantos milleiros de persoas atraídas pola gran calidade do producto a un precio asequible, e presentado de diferentes maneiras para súa degustación.

          Anque nos comenzos costou poñela en marcha, dezaseis anos despois debido ao bó traballo da comisión organizadora, é unha festa consolidada que axuda a coñecer aínda mais a esta fermosa parroquia, que acolle cos brazos abertos, a quen queira achegarse a ela, co ánimo de pasar unha boa parte da noite ao compás das orquestras que amenizan o evento, e que marca o comenzo das festas patronais na honra de Santa María.

          A calidade do xamón, xunto co pan de Lalín e regado co mellor viño do ribeiro, farán que esa noite sexa inesquecible para todos os que queiran achegarse ata Bermés.

          Boas festas.

P8140004

IMG-20140801-WA000111863342_965430963499611_5612368672949066449_n

AUGA MAXICA DO SAN XOAN

AUGA MAXICA DO SAN XOAN

          A noite de San Xoan, din que é a mais cativa do ano pero tamén é a mais máxica. En Galicia é a noite do lume, das cacharelas e das augas milagreiras, tamén é a mais rica en lendas e costumes.
          A auga milagreira faise recollendo herbas e plantas con moito arrecendo, pois din que canto mellor cheiren, mais espantan os malos espritos e as bruxas. Recóllense polo serán do día 23 e deixanse na auga toda a noite. Que ledicia, e que gratificante sair o monte cos Avós a recollelas.
          Magoa que esta tradición vaiase perdendo, sobre todo nas cidades, onde por mor da velocidade nas que se vive, fai que se estraguen e boten a perder moitas das tradicións que nos ensinaron os nosos avós e que eles aprenderon dos seus.
          As herbas que compre atopar para facer a auga son, o trementelo, abelouro, codeso, herba luísa, fiuncho, malva, fento macho, carrasquiña (é moi dificil de atopar), sabugueiro, romeo, ollo de prata, espadaina, orquideas autóctonas e algunha que outra mais. Con elas faise un pequeño moio e metese nunha palangana todas cubertas de auga.
          Hai sete que son consideradas en moitos lugares como propias do San Xoan, e bótanse na auga de sete fontes distintas. Non sei si terá algo que ver esto cos sete días que din que tardou Deus en crear o mundo, anque parece ser que no séptimo non traballou moito:

954793_4957007603122_220121635_n (1)
• O hipérico ou herba de San Xoán alivia a depresión e protexe contra os malos espritos. Ten propiedades cicatrizantes, aptisepticas e diuréticas.
• O fiúncho protexe do mal de ollo e ten propiedades diuréticas e dixestivas
• A herba luísa ou verbena ten propiedades dixestivas.
• O codeso ou xesta ten propiedades purgantes, diuréticas e tónicas para o corazón. Utilizase para barrer a casa para purificala e protexela dos malos espíritos.
• O fento macho é velenoso. é un antiparásito moi bo e actúa como paralizante muscular. Dise que bota flor a media noite do san Xoán.
• A malva, é boa para a picadura das avellas e queimaduras.. Serve para todo: resfriados, bronquitis, afeccións dixestivas, nervios, etc.
• O romeu purifica e protexe. Ten propiedades tónicas e estimulantes, moi bon para a reuma, artrite, trastornos do sistema circulatorio, depresión, dores de gorxa, etc.
          Nas aldeas a palangana coa auga, deixábase sempre fora para que San Xoan a bendecira durante a noite, e tapábase con toxos pra que o demo non cagara nela.
          Ao outro día pola mañá, sácanselle as herbas e coa auga lavanse as mans e os pes para purificar o corpo e protexelo das enfermedades, e din que non se pode secar con trapo ningún. Ten que que secar có ar e co sol. A verdade é que non sei si purifica e cura, o que si sei é que o corpo queda con un arrecendo a natureza que da gloria.
          O moio feito coas herbas, colgábase na parede da lareira o resto do ano e tamén había a crenza de que si as mozas o metían debaixo da almofada, soñarían pola noite co que ia ser o seu home.

Vinte unha crara noite,
noitiña de San Xoan,
poñendo as frescas herbas
na fonte a serenar. (Rosalía)

599794_3422356357800_308354192_n

A PEGA MERGA (Trabalinguas)

A PEGA MERGA (Trabalinguas)

Unha pega merga, reborderga,
gorda, rebirigorda,
acotobelada e xorda
cría pegos mergos, rebordergos,
gordos, rebirigordos,
acotobelados e xordos.

Se non criase pegos mergos, rebordergos,
gordos, rebirigordos,
acotobelados e xordos
non sería unha pega merga, reborderga,
gorda, rebirigorda,
acotobelada e xorda.

——————————-
Unha pega, cega,
faxega e faxegorda,
escotrobellada e xorda
criou os seus tres pegos cegos,
faxegos, faxergordos,
escotrobellados e xordos.

Se a pega non fose cega,
faxega e faxegorda,
escotrobellada e xorda
non criaría os seus tres pegos cegos,
faxegos, faxegordos,
escotrobellados e xordos.

—————————-

Unha peja, merja

zaferja e zafijorda,

pipiriparda, ceja e xorda,

criou cinco pejos, merjos, zaferjos,

zafijordos, pipiripardos, cejos e xordos.

Como faría aquela peja, merja, ferja, zaferja

zafijorda, pipiriparda, ceja e xorda,

para criar aqueles cinco pejos,

merjos, ferjos, zaferjos, zafijordos,

pipiripardos, cejos e xordos?

O BARALLETE (A lingua dos afiadores)

O BARALLETE

          É unha lingua propia dos afiadores creada por eles mismos para entenderse e que ninguén soupera do que andaban a falar. Así podían estar todo o día latricando das cousas referentes ó seu oficio, das cousas da vida ou das anecdotas que lle pasaban durante o seu traballo, sin que ninguén dos que escoitaban se decatase do que decían.

          Este idioma propio, estaba formado por infinidade de palabras, verbos, definicións e incluso frases inteiras, que facían que dous arrieiros poideran manter unha conversa sin tocar para nada o galego ou o castelán.
Moitas das palabras desta lingua, quedaron apegadas polos distintos camiños por onde andaban os afiadores, pasando a formar parte do propio idioma galego. En Ourense, cuna dos afiadores, e sobre todo nas aldeas onde había algún afiador, quedan como herdanza do seu idioma propio. Incluso moitas das palabras son utilizadas fora de Galicia chegando o Uruguay e Arxentina, o que da idea da universalidade do traballo de afiador.

          O Concello de Nogueira de Ramuín, non deixa que se perda tan fermoso legado así como tan fermoso oficio que foi sinal do concello e sustento de moitas das familias que o compoñían permanecendo aínda aberta a única fábrica de “Rodas de molandeira” que queda en Galicia.

          Os meus amigos Pepe Casildo Lamas, de Luíntra, Amadeo Xastre de San Lourenzo de Rivas de Sil, e Jose Casal Rodriguez(+)* da Peroxa, son quenes me contan todo esto, Casildo ven de familia de afiadores e síntese feliz e cheo de ledicia cando fala dos seus parentes afiadores e loita porque non se esqueza tan preciado tesouro. Entre os tres, e durante moitas horas de taberna, fixéronme un pequeno bocabulario coas palabras que lembran do brallete e que poñovos de seguido:  

Abigarra – barba
afiañar – vestir (afiña – roupa)
afoscada – deitada

aganzuar – pechar (tamén aganzuñar)

agañar – coller, agarrar

agaurra – lúa (tamén angurria)
agustín – leite
albas – uvas (alballo – racimo de uvas)
albeiro – branco
almadurria – almofada (almadea – xergón)
almiranta – cara
altamira – mesa (alteo – banco pra sentar)
amangado – bébedo
amarramento – correa, cinturón
ameixa –  cona, coño
amieiros – xitanos
amigorrio – amigo (amigorrado – moi amigo)
amoranto – amor
ancha – castela
andoliar –  andar, camiñar (andolir – correr)
apicañar – coser
apicholamento – casamento, boda
apurrar- pagar (tamén solepar ou soleupar)
arañeque – bacallao (areinzao – arenque salado)
ardoa – aguardente, caña
arrancia – tortilla (tamén arrainza)
arrancios – ovos de galiña
arreador – afilador (tamén molandeiro)
baixenta – abaixo
barallete – fala dos afiadores
barrosa – feira (tamén barrunta)
barrosanta – gaita
bata – nai
bato – pai
beiro – cabalo (boira – mula)
beirores – piollos
belba – guardia civil, os civís
beligo – carallo, pene
bérreo – millo (barrufa – espiga de millo)
berxena – igrexa
bigarrantes – barbeiros
bigarro – bigote (bigarrela – barba)
biqueque – portugal
boquela – pistola (baquelona – escopeta)
branquiña – prata
cachamea – testa (tamén chamenea)
cafurrio – café
caimana – cebola (tamén camaila)
caimós – allos
calateo – baile
calcañeiros – calcetins (calopas – Medias)
calcarroeiro – zapateiro
calcurros – zapatos (tamén calcairos)
calderilla –  nonedas soltas (tamén realurrios)
callumeira – rúa, calle
calurrio – calor (tamén calorrio)
canear – andar, camiñar
capear – chamar (tamén capechar)
carruncheiro – carpinteiro
casateo – baile
catrollos – anteollos, gafas
colgante – candil (tamén colgueiro)
copurrio – vaso
corrente – aceite (cortega – grasa de porco sin sal)
cotroza – pera
courel – tren
chairar – chiscar, beber
delantuxo – mandil, delantal
doco – can
dulzórreo – azúcar
esgueilar –fuxir, botar a correr
facorria – coitelo (falustra ou faiña – navalla)
falmega – barriga, panza
feirear – mercar, vender
fixo – peine (tamén puntiga e puntoria)
follato – paraguas
fosca – leito, cama (tamén foscalla)
frasca – merda
frete – frío
frisgar – ollar, mirar
galeiro – sonbreiro (tamén galoiro)
galluda – fame
garfelo – tenedor
garlea – boca
gasumelo – petróleo, gas pro candil
gaucha – man
gazumelos – dedos das mans (Gazulos – dedos dos pes)
goimolo – pan
gran oreteiro – mar
greleira – camisa
grilar – foder (tamén garllar)
guinchos – pantalons
guinea – testa, cabeza
gumarra – galiña (gumariños – pitos)
gumarro – galo
irmuxo – irman (irmexa, muller irmán)
izarra –  mazá
labreñador – labrego
langaño – chourizo (langañón –  morcilla) (langaruca – androia)
lascar – fuxir
lengumela – lingua (lemgumelar – lamber)
liria – vaca (liraño – becerro, cuxo)
lourenzo – sol
lupantes –ollos (ou loupantes. Tamén lupandas)
macaio – cigarro (tamén petisco)
mamelo – peito, teta
maqueo – tabaco, picadura ( tamén picacha)
maquinar – camiñar, andar despacio
marelas – patacas (tamén malmurrias)
mea – obella (tamén moella)
melante – ladron
mordate – dente (ou mordente) (molenda – moa)
mutilo – rapaz (tamén moutilo)
naceiro – amo
nares – nariz (narela – napia, nariz grande)
obispo – forno
oreteiro – río
oreto – caldo
panarra – pobre
papiloso – libro
patuxo – pulpo (patuxoco- pulpeiro)

pelados – figos (pelingos – brevas)
pecurrio – peixe, pescado
picañar – coser (picañeira – costureira)
picolos – ferretes, cravos
pildar – cagar
pilde –  cú
platuleque – plato (colunca – cunca, taza)
platumea – prata ( en ocasións tamén cartos)
queimar – asar (asar nas brasas)
queimon – allo
queimona – cebola (queimonil – restra de cebolas)
rabón – mes
racha – noite
raleiro – muiño
rañeira – sardiña, xouba
redondas – laranxas
remos – brazos
ría – pedra (mellor; pena, penedo)
ruxas – noces (tamén ruxagas)
sabantar – saber, coñecer
sabuxa – sarna
sangumela – sangue, sangre
sapeira – sal
senturriarse – sentarse (Tamen asurriarse)
sibis – si (afirmación)
tafeno – demo

tafenado o tafeno – arrenejado sea o demo
talufar – caer
tardufo – tarde

tieces – ti
tizar – comer (tizamen – comida)
trena – carcele (trullo – calabozo)
trepes – tres

trepestres – trespés
troles – testículos
troula – mentira
unaza – corda (unzón – adibal)
vaquete – vago
varante – alcalde ou pedaneo
ventanuxa –fiestra, ventá
ventumelo – vento
verdoca – verdura, berzas, coles
vivelo – ouro, chapado en ouro
xabeca – chaqueta (xabuco – chaleco)
xena – cabra
xil – fame
xirar – limosnar, pedir limosna (tamén xirabar)
xotar – pegar, apalizar (xoteo – paliza)
xúa – lume, fogo fuego (xúa de lazo – lume de lareira)
zapique – chocolate (tamén xocote)
zoina – abade, cura, crego
zuro – diñeiro, cartos, reás
zurria – perna
zurrio – pe
zuta – machada (zutón – machado)
zutra – festa

(*) Na agradecida lembranza do meu bó amigo José Casal Rodríguez da Peroxa, que nos deixou  no mes de Decembro do 2013. Compañeiro de  pulpo e música na Palleira do Cuco de Velle en Ourense e na Cafetería Rossli de Pontevedra, así como tantas xornadas de cantigas e leria a pé de rio, nos longos días de pesca xuntos durante mais de trinta anos.

Imagen