OS NENOS CANTORES DE CADRÓN E FUXAN OS VENTOS

Artigo de José Luís Sucasas en “Praza Pública” sobre as cantigas de reises na parroquia de Cadrón:
http://praza.gal/opinion/3739/os-nenos-cantores-de-cadron-e-fuxan-os-ventos/?utm_source=dlvr.it&utm_medium=twitter

sin-tc3adtulo3

Advertisements

RIADA NA PARROQUIA DE MUIMENTA

RIADA NA PARROQUIA DE MUIMENTA

A la beira mar pousado,
baixo a sombra dun salgueiro,
bebía birras a esgalla,
un garrido cabaleiro.

Ao non precisar do sol,
por non ter sangue lagarta,
de cervexas e de sombra,
pillou unha boa farta.

E foi tan grande a inchenta,
que emulando unha tronada,
desbordou dunha mexada,
o regato de Muimenta.

Con semellante riada,
de cervexa filosófica,
a parroquia é declarada,
”Nova zona catastrófica”

Sabedores da desgraza,
ós políticos de turno,
puxeron en marcha os “Audis”
sen perder un so segundo.

E chegaron a Muimenta,
en comitiva oficial,
o Rajoy e o Frijolito,
para avaliar o mal.

Nada mais mirar pros prados,
totalmente asulagados,
pasáronlle a bola a outros,
pra resolver o tinglado.

Chamaron ós xornalistas,
pra lles dar a información:
– Tócalle arranxar a riada,
aos da Diputación.

No organismo provincial,
facendo de oidos xordos,
ríronse do mandamento,
que din os dous peixes gordos.

E pola vía de urxencia,
convocaron un consello,
do que saíron decindo:
– Eso é cousa do concello!

No concello deron largas,
pola falta de cartiños,
e escrituraron nun bando…
que o arranxen os veciños!

Os veciños que están cansos,
dos faceres desta xente,
din de botalos ó río,
pra que os leve a corrente.

Mais ó ser unha parroquia,
traballadora e honrada,
deciden ir pra taberna,
e non facer a trasnada.

O Rajoy e o Frijolito,
vendo o asunto rematado,
déronse a mau contentos,
do traballo realizado,

E co peito ben inflado,
pensando en tomar uns viños,
foron dar ó merendeiro,
que hai na Ponte Vilariño.

Como a inchenta foi no Deza,
e o traballo era “a mantido”
pra non viaxar de valde,
largáronlle un bo cocido.

E alá pola media tarde,
despois dos cafés e copas,
achegáronse ata a Ponte,
pra visitar ás “garotas”

O atopar todo pechado,
que ata a noite non abrían,
decidiron dar a volta,
e deixalo pra outro día.

Xa de volta pra Santiago,
os veciños de Cadrón,
berrábanlles dende as fiestras:
– Mira que sodes lambóns!

E os que somos do Castelo,
ó mirar tanto Audi xunto,
pensamos volver ós tempos,
de Don Manuel… o difunto!

E ata aquí chegou a historia,
dun garrido cabaleiro,
que por non mexar amodo,
anegou o pobo inteiro.

Todo empezou con ista foto á veira do mar tomando unha cervexa.  Publiqueina no Face coas tres primeiras estrofas, e un par de amigos (Luís Torres e Javier Anton V.) engadíronlle duas mais. Así que xa posto, convertín tal cousa nun cantar de cego dedicado ás miñas aldeíñas. E de seguro que andando o tempo poreille música tamén.

img_20160702_122716

VAIA RETRANCA MAIS FERMOSA A DAS NOSAS AVOAS.

VAIA RETRANCA MAIS FERMOSA A DAS NOSAS AVOAS.
(Pra Señora Piedade, que despois de media hora de leria con ela, ainda non sei se a súa aldea perteñece á Cañiza ou ó Covelo. Ten 87 anos )
….. Esta mañá sobre das doce e media, fun xunto con un compañeiro a botarlle unhas cantiguiñas á Cañiza. Decidimos ir por Ponte Caldelas xa que a estrada percorre unha boa parte da Serra do Suído, e anque non está moi ben que digamos, as paisaxes son das que non se esquecen nunca.
……Despois de case unha hora de camiño, a calor apretaba con xenio, polo que as nosas gorxas agradecerían uns grolos de calquera cousa líquida que escorregara por ela.
……Nesas andabamos, cando de súpeto, atopámonos con unha taberna a carón dunha carballeira con unha fermosa sombra. Na porta saudábanos un taboeiro deses da Coca Cola con unha frase que nos fixo estremecer dende os pés á cabeza… “Temos viño do país blanco e tinto”
……Sen saber moi ben o por que, e sen erro mecánico de por medio, o coche detivose preto da porta, polo que decidimos baixar e comprobar se era verdade o asunto do viño ou era un reclamo para chamar ós que por alí pasan.
……Ó pasar a porta, a estampa que vin era igualiña ca das tabernas das miñas aldeas de fai tantos anos. Unha mesa de futbolín, e tres mesas nas que adormiñaban uns tapetes verdes con unha baralla en cada ún deles, esperando ser xogadas polos veciños da aldea.
……Nun recuncho do mostrador, un vello sentado nun tallo, con gafas desas de montura de pasta (gafas de avó dos de antes) cristais de cu de botella e unha boina calada ata as orellas. Pousadas as suas mans nun pau de vidueiro retorto, e apretando cos beizos un anaquiño do que fora un pitillo de liar. Tosía seguido. Sempre me chamau a atención eso de toser sen que se lles caira o pitillo. Tamén o facía o meu Avó.
……O mostrador de madeira. Notábanselle os moitos anos que tiña, pero estaba ben conservado e adecentado con un mantelo de hule a coloríns na parte de riba.
……Nos estantes mais altos, unhas botellas desas de Brandi Soberano, Veterano etc. tan vellas que parecían traidas por Colón nunha das súas viaxes ás Americas. E o mellor de todo, un letreiro no medio dos estantes (que despois contoume a Sra. Piedade, foi feito por unha das súas netas) que poñía:
……“ TEMOS O MILLOR VIÑO DO MUNDO. BUSQUE, COMPARE, E SE ATOPA ALGÚN MILLOR, TRAIAO E BEBÉMOLO XUNTOS”
……Pedímoslle dúas cuncas de tinto (ó ver o tamaño das cuncas, dixémoslle que chegaba con dúas medias) e como non podía ser menos, as cuncas eran de barro, igualiñas que aquelas nas que se papaba o caldo polas noites cando eramos cativos. E o viño estaba bó, vaia si estaba bó. A señora Piedade quedouse mirando pra min mentras bebía como esperando o visto bó… moi bó! lle dixen. E botou un sorriso deses que parecen decir; xa o sabía eu. Pedímoslle algún bocado pra acompañar ó viño porque de seguro que lle ibamos mandar outras medias, e díxonos que só tiña latas de conservas, pero si queriamos uns ovos fritidos das súas galiñas, que nos facía un par deles. Dandolle as grazas dixenlle que non, que con un par de latas de mexilóns, abondaba. Pero os meus ollos, deron con dúas empanadas de millo nun lado do mostrador;
……– E logo, de que son esas empanadas?
……– Unha de mexilóns e outra de xoubas.
……– E pódeme vender a mitade de unha?
……– Si Señor, si. Que mitade quere, a mitade de riba ou a mitade de baixo jaaa.
……Anda que non ten leria a Srª Piedade. Dixome que as trouxera o panadeiro por encargo de unha veciña, polo que non podía vendermas.
……Preguntounos si eramos de por alí, e sen darnos tempo pra contestar dixo, non, non sodes porque senón sabería quenes erades, que por acó somos poucos pero ben coñecidos e escolleitos.
……– Este lugar que perteñece, á Cañiza ou o Covelo, pergunteille.
……– Pois non lle sei. Uns din que de un lado e outros que do outro.
……Ensinoume unha congostra que baixa ao río.
……– Por ahí elle por onde separan os Concellos, pero non lle sei moi ben cal é un e cal é outro. O que o sabe é o meu fillo que está casado en Vigo…
……Bendita inocencia a dos Nosos Vellos, felices co que teñen sin importarlles nada mais.
……Despedimonos dela. Pedinlle un bico e doume dous, e dinlle as grazas pola conversa, polas risas e polo viño.
……Seguro que voltarei algunha vez a tomarlle unhas cuncas daquel viño bo que non ten comparanza con outro, e que según me dixo, era viño Caíño da zona de Pazos de Borbén.
……A todo isto, o velliño, que supuxen era o seu home, non dixo palabra mentres estivemos alí. O que sí, que non nos quitou ollo dende que entramos ata que marchamos. Entón levantou unha man do pau, moveu a cabeza a modo de saúdo e dixo:
……– … que lles vaia ben.

z

zz.jpg

A FEIRA DOS CARBALLIÑOS DE VILATUXE

          A Feira dos Carballiños, na Parroquia de Vilatuxe (Lalín) foi unha feira de renome ate os derradeiros anos do século pasado. Das mellores que había pola Comarca do Deza.
          Esta Parroquia estaba encadrada no Camiño dos Arrieiros e na que confluían dous deles. Un que saíndo da Almuzara hacia Lalín atravesaba Punxín, Maside, o Carballiño, o Irixo e no alto da Cruz da Grade, partía en dous: un que seguía cara a Lalín, Agolada e As Cruces e outro que baixaba a Vilatuxe para seguir cara a Silleda e Santiago. O outro moito mais importante ca este, saía de Ribadavia e pasaba por Leiro, Gomaríz, Cabanelas, O Torrón, Arenteiro, O Tellado, Zobra e xuntaba en Vilatuxe co do Irixo.
          Polo tanto, a Feira dos Carballiños supoñía un centro ecónomico moi importante debido a riqueza da Comarca e a cantidade de arrieiros que por alí pasaban e onde tiñan parada e fonda. Alí deixaban e vendian ou cambeaban moitas das súas mercadurías, ate sei de boa tinta que unha das actividades mais importantes nos anos seguintes da guerra era o estraperlo e a compra de Wolfran “sustraído” polos miñeiros as agachadas nas minas da Brea en Fontao, e que os arrieiros levaban as agachadas ate a estación do tren no Carballiño, onde había compradores para él.
          Pero esta feira xunto con casi todas as da Comarca foron desaparecendo na década dos 80, o non se adaptar ós tempos modernos, e entre outras cousas ó abandono do rural e a proliferación de Supermercados e grandes Areas Comerciais.
          Mais o seu recordo sigue en moita xente que pensa que certas tradicións hai que conservalas e que non se pode estragar un anaco tan importante da nosa historia e da nosa cultura, polo que por medio de distintas asociacións estánse a recuperar moitas delas.
          Este é o caso da Feira dos Carballiños de Vilatuxe, que trata de recuperar a asociación de veciños da parroquia, no segundo domingo do mes de Maio. E a verdade que están a conseguilo.
           Eu tiven a ledicia de visitala case todos os anos dende o  2012 no que se fixo a primeira, e de verdade que quedei prendado do que alí vin.          Este ano, fun cos meus compañeiros, Benito e a súa zanfona, J. Carlos co acordeón e Antonio á percusión a botarlle unhas cantiguiñas, anque o tempo non axudara moito para ter unha boa feira. O que si é seguro, que por alí andaremos en anos vindeiros sempre que se poida.

UN COCIDO DE LALÍN (Como Deus manda)

UN COCIDO DE LALÍN (Como Deus manda)

Chamoume San Pedro ó ceo,
xa que en Lalín son nacido,
que lle leve unhas cousiñas,
pra facer un bo cocido.

Un lacón, unha cacheira,
e unha ristra de chourizos,
ademais dunhas castañas,
afumadas nos canizos.

De Muimenta unhas patacas,
uns greliños de Cadrón,
dous botelos do Castelo,
e de Bermés un bo xamón.

Pois xa ten prendido o lume,
co trespés ben asentado,
o pucheiro cheo dauga…
e a Deus sentado ó lado!!!

Seica levan todo o ano,
cunha dieta sen excesos,
pasando mais fame os dous,
que os carrachos dos codesos.

Así que voume pralá,
como un rapaz ben mandado.
Se lles fago un bó cocido,
xa teño o ceo gañado.

Pois eu méritos non teño,
pra gañalo doutro xeito,
que a rezar –eles xa o saben-
a verdá… no-estou afeito!!!

Convidareinos despois,
-pra que estarriquen as pernas-
a uns paseos por Lalín,
e a cantar polas tabernas.

E remato xa este conto,
dando a razón ós que dín,
que non hai mellor cocido…
que o que se fai en Lalín!!!

Nunca escribira nada sobre da Festa  do Cocido de Lalín. Así que considerando tal feito como unha débeda, ahí vai un pequeno poemiña, que andando un pouco o tempo, penso musicar tamén.

images

UNHA TORRE MEDIEVAL NO CASTELO DE CADRÓN (LALÍN)

O CASTELO DE CADRÓN (LALÍN)

Aínda a risco de resultar reiterativo, creo que é o momento de aportar datos que poñan de relevo a importancia que a historia lle conferiu á parroquia de Cadrón, co paso do camiño real, coa construción da ponte de Vilariño sobre o Arnego e coa existencia no medievo dunha fortaleza no mesmo lugar, que se recolle na primeira imaxe desta entrada (perdóeseme o retoque fotográfico, feito con medios moi elementais). Hoxe estamos en condicións de poder ofrecer a transcrición dun documento que acredita con total certeza a presenza neste outeiro de O Castelo (Cadrón) da fortificación do señor don Alonsso Gondín de Ventossa. O topónimo é outra certeza. E a microtoponimia quixo chamarlle ás terras que hai na parte baixa do outeiro, na pendente que se incia cara o Arnego, o Sucastelo (todo un tratado de toponimia, esa disciplina da lingua que trata de explicar o significado e a orixe dos nomes de lugar). O devandito documento aparece recollido no libro “Realidade Eclesiástica do Concello de Lalín na época postridentina” da autoría de Xoán Carlos García Porral e Óscar González Murado. A referencia do devandito libro foime facilitada por Antonio Presas García.

Da descrición que se fai do castelo e os seus arredores neste documento do ano 1633  hai unha total coincidencia coa fisionomía do terreo e a proximidade da fortaleza ao camiño real. Na imaxe que segue (foto aérea do Voo americano en 1956) o camiño real segue a liña de asteriscos amarelos.

As fortalezas foron na Idade Media fitos importantes dos camiños (moitas veces xurden por e para os camiños); a súa función era a defensa e control das vías de comunicación e da riqueza que por elas circulaba. E non sería moi arriscado afirmar que se na algunha ocasión se tivese cobrado pontádego na Ponte Vilariño, fose este un imposto recaudado polo señor do castelo de Cadrón.

Queda pois a porta aberta para futuras e máis definitorias pescudas.