FLORENTINA GARCÍA… MORREU DE AMOR?

FLORENTINA GARCÍA… MORREU DE AMOR?
…….Contábanme fai uns días uns amigos veciños da parroquia de Carballedo en Cotobade, unha historia desas tan tristes e abondosas nas nosas aldeas por desgraza, sobre unha muller que quedou preñada sendo solteira, alá polos primeiros anos do século XIX.
…….A rapaza era veciña da parroquia de Loureiro e chamábase Florentina Garcia. Esta fermosa rapaza, seica estaba moi namorada dun veciño da mesma parroquia, e ata saían xuntos algunhas veces, anque él era mais de andar na percura dunha moza fora da aldea.
…….Andando o tempo, e cando a rapaza tiña uns vinte anos quedou preñada dél. E tivo un fermoso neno do que o pai non soupo, xa que facía un tempo que marchara para Santiago a estudar.
…….Aos poucos días de nacer o neno, o pai da rapaza, colleuno no colo e foillo ensinar ao avó paterno. Cando chegou a súa casa díxolle:
…….– Mira, aquí tés ao teu neto.
……. – Ese neno nunca será o meu neto, contestoulle. E nunca chegará a ser o meu neto porque o meu fillo, casa cunha rapaza de Santiago dentro duns días.
…….Contan, que Florentina, non volveu poñer un pe fora da porta, e ata dician que encamou nada mais saber da cousa.
…….O caso foi, que a depresión e o encerro na súa casa, levarona á morte pouco tempo despois e con tan só 23 anos.
…….Dinme que seica morreu de amor, pero estou pensando no desprezo que se lle facía ás mulleres que quedaban preñadas estando solteiras naquel tempo por parte dos veciños, pero sobre todo por parte da Igrexa, e ata por parte dos mozos da parroquia, porque estaba moi mal visto que se achegaran a elas.
…….Por eso é moi facil de adiviñar de que mal morreu Florentina: De pena, de soedade, de tristura, de pesadume, de amargura, de desprezo, de melancolía, de depresión… e de amor!
…….Tamén me dín, que nunha visita que Castelao lle fixo a Antón Fraguas, este contoulle a historia, e Castelao seica quedou tan impresionado, que lle dedicou o segundo libro de Cousas. Dedicatoria que reza así: A Florentina, rapaza da feligresía de Loureiro, que morreu de amor no ano 1857.
…….Na igrexa de Loureiro á ezquerda da entrada, hai un fermoso poema labrado nunha pedra que fala da tal desgraza e que di así:

De la prenda tan querida
yacen aquí los despojos
y no se contienen los ojos
de llorar a Florentina García
joven desconsolada
que a los 23 años de edad
pasó a la eternidad
Diciembre día primero
de vida fue el postrero
para esta joya mal lograda
1857.

z

zz

zzz

zzzz

zzzzz

A ROMARÍA DA CARBALLEIRA DO SAN XUSTO (Cantigueiro)

A ROMARÍA DA CARBALLEIRA DO SAN XUSTO (Cantigueiro)
… A ermida, pequena, de planta de cruz latina, ten cuberta a cabeceira con bóveda de nervaduras e a nave con artesonado de madeira. A parte máis antiga pode ser do século XV ou do XVI. A romaría é das máis sonadas da parte norte de Cotobade
… Viñan xentes para quen era obrigado oír misa e asistir a unha procesión na ermida de Nosa Señora dos Remedios que está nos montes de Fentáns, na dereita do Lérez…
Logo os festeiros pasaban a noite nas inmediacións da capela. Nas antigas festas, o día 4, pola noite, chegaban as rosquilleiras e panadeiras de Caldas. Traían
empanadas, mel, rosquillas e pan de trigo. Tamén ese mesmo día ían á caza das cabras salvaxes ós montes de Fentáns, ós acantilados que caen perpendiculares para o río, onde tiñan que descolgarse os mozos atados con cordas. Isto agora non se fai.
Desapareceu tamén a “danza de espadas”, que executaban na carballeira…
Había na festa ofrecidos co seu hábito, caixas de mortos, principalmente de neniños, que levaban na procesión o día 6, na cabeza, ofertas dalgún carneiro, polos e cartos…(Antón Fraguas) 

Carballeira do San Xusto,
carballeiriña famosa
naquela carballeiriña
perdín eu a miña rosa.

A Carballeira do San Xusto,
ten ó lado unha xesteira
onde hei de botar a noite
cunha mociña solteira.

San Xusto e San Pastor
andan os dous polos cotos
pra saudar aos de fora,
e para curar ós coxos.

Carballeira de San Xusto
moitos arrodeos ten,
se non fora polos Santos
alá non iba ninguén.

Os carballos de San Xusto,
locen as follas bermellas,
foi que veu por riba diles,
o demo nunca centella.

Carballeira do San Xusto,
Carballeira do San Xusto;
naquela carballeiriña
hei de beillar ó meu gusto.

Carballeira de San Xusto,
carballeira derramada,
naquela carballeiriña
perdín a miña navalla.

Perdín a miña navalla,
mais valera non perdela,
fíxenme dalí veciño,
por casar coa moza aquela.

Boteiche unha, boteiche outra,
por riba dos carballiños,
a carballeira de San Xusto,
é niño dos paxariños.

María botouse a rolos,
pola a carballeira abaixo,
porque lle picou un toxo,
por debaixo do refaixo.

A caraballeira de San Xusto,
ten tres carros de madeira,
un é meu o outro é teu,
e o outro é de quen o queira.

REFRÁNS, CANTIGAS E XANTARES DOS ARRIEIROS

ALGÚNS XANTARES QUE TEÑEN A SUA ORIXE NOS ARRIEIROS.

AS SOPAS D’UNTO.
Facíanse pro almorzo fritindo un anaco d’unto nunha tixola. Así que soltaba toda a grasa, botábaselle un cazo de auga e en canto fervía, probábase do sal, xa que que o unto ten ben dél, e coloreábase con pemento doce. Cortábanse unhas rebanadas de pan de broa e botábanse na tixola sempre cubertas pola auga. Deixabanse cocer uns 15 minutos, repousar un chisco e listo para o almorzo. Había quen lle botaba tamén un par de dentes de allo cortados en láminas.

CARNE AO CALDEIRO
Facíase de xantar na casa onde o arrieiro mercaba o viño. Este, poñía a carne e o pan que mercaba polo Carballiño e Cea, e o vendedor poñía os chourizos, as patacas e o viño.
A carne botábase nunca pota con auga e un bo anaco de unto. Deixábase cocer, cortábase en anacos e salpicábanse de pemento picante e aceite en crú.
Acompañábanse de cachelos.
A auga de cocer a carne, tomábase despois nunca cunca, ensopada de pan trigo.
A carne que sobraba do xantar, levaba o arrieiro para o camiño.
Según parece, este manxar, tamén o facían en grandes caldeiradas os galegos que tempos atrás iban á sega a Castela.

A RICHADA.
A Richada, é un prato tradicional da zona de Forcarei, por onde pasaban vaios camiños de arrieiros.
Según se conta, un dos arrieiros, que por alí pasaba, deulle á cociñeira da pousada onde se xantaba, un anaco de carne que traía para que lla pasase pola tixola.
A cociñeira puxo a tixola ao lume, e aínda non empezara a fritirse cando o arrieiro xa pedía que lla puxera na mesa porque tiña moita fame e moita presa.
– “Señor, a carne aínda richa, estalle moi dura. Espere unha mijiña mais que xa logo está” –dixo a cociñeira.
– “Non importa que esteña dura. Traija pracó que acabo de richala eu” -contestoulle o arrieiro.
Desde entón este prato recibe o nome de “Richada” e no Concello de Forcarei, faise a “Festa da richada” todos os anos.

SOPAS DE CABALO CANSADO
Non sei se será o mais tradicional dos postres dos arrieiros. Aínda hoxe fanse en moitos lugares da nosa xeografía e ben ricas que son.
Facíanas cando as mulas estaban moi esgotadas polo camiño andado e case que non se tiñan de pe.
O que facía o arrieiro era darlles unhas codeas de pan enchoupadas de viño tinto e enzoufadas de zucre. E así collian forzas suficentes para seguir o camiño.

 

REFRÁNS ARRIEIRILES

*Arrieiro que quere viaxar, ao ceo non pode mirar.
*As mulas a coces e os arrrieiros a paus e a voces.
*Arrieiro dunha besta, non gana para unha cesta.
*Encher un pipo valeiro, costa diñeiro
*Cando un arrieiro vende a bota, é que o viño sabe a pez ou que está rota.
*Arrieiros somos, e no camiño nos atoparemos.
*Arrieiro rabudo, malla na besta e malla no burro.
*Mentres leve auga o Miño, non faltará viño.
*Falar de viño e de diñeiro, é cousa dun arrieiro.
*Arrieiro dunha besta, cesteiro dunha cesta e pescador. de cana, perden mais ca ganan.
*De arrieiro a arrieiro non pasa o diñeiro.
*En Soutelo, moito pago e pouco bebo.
*O viño en cunca grande, o caldo en pote pequeño.
*Mula que pasea, ao arrieiro loquea.
*Val mais arrieiro dunha besta que criado dunha recua.
*Cando os arrieiros pelexan, págano as mulas.

 

COPLAS:

Os Alalás son utilizados basicamente nas cantigas de arrieiro. Son unha das formas musicais máis primitivas do folclore galego. Trátanse basicamente de coplas cantadas sen acompañamento de instrumentos e con ritmo libre no que se repiten as sílabas “A-la-lá” como un respiro despois de cada copla.

Teño que ir para Muimenta,
Cuns zoquiños de ameeiro,
Para que se diga de min,
Que son neto de arrieiro.

Arrieiros van baixando,
cara a terra do bo viño,
o pan mércano en Cea,
a carne no Carballiño.

Arrieiros son os homes,
arrieiros homes son;
levan amor feiticeiro
cravado no corazón.

A vida do arrieiro,
non hai vida coma ela;
a semana no carreto
e o domingo na taberna.

Lévame no carro, leva,
carreteiriño das uvas;
lévame no carro, leva,
comerei as máis maduras.

O cantar do arrieiro
é un cantar moi baixiño;
cando soa en Ribadavia
resoa no Carballiño.

O cantar do arrieiro
é un cantar moi guapo,
ten unha volta no medio
para dicir ¡ arre, macho!

A vida dos arrieiros
é moi mala de levar;
á noitiña déitanse tarde,
pola mañá madrugar.

Os arrieiros da Estrada
van polo Paraño arriba
mociñas de Vilapouca
téndelle a carne cocida

¡Válame Dios, ai de min,
poder que ten o diñeiro!;
¡Unha nena coma eu
casada cun arrieiro!

A vida dos arrieiros
éche unha vida pesada,
de día non oen misa,
de noite non dormen nada.

O primeiro amor que eu teña
ha de ser un arrieiro,
que non ten bota sen viño
nin ten bulsa sen diñeiro.

Non te cases co arrieiro
que leva a vida penada,
nin oe misa ós domingos
nin dorme solo na cama.

A muller de Roque Troque
está bailando na eira,
Roque Troque está mirando
como a muller se peneira.

O gaiteiro de Soutelo
foi tocar a Sta. Marta
e no medio do camiño
estragáronlle a gaita.

O que trae o arrieiro
é bo viño e non é auga,
alegría tráina o carro
para as tabernas da Estrada.

Arrieiro do viño son,
hoxe eiquí mañán na feira,
para min non ha faltar
unha vida pasaxeira.

 

CANTIGA DA TERRA DE MONTES

Fun o viño ao Ribeiro,
e pasei pola Almuzara,
e no alto de Soutelo
bateume a neve na cara.

Hai ruíña, hai ruada, vinde mozos e vellos á foliada.

O arrieiro de Murada
vai polo Paraño arriba,
mociñas de Vilapouca
téndelle a carne cocida.

¡Hai ruíña, hai ruada, vinde mozos e vellos á foliada.

mulas1

A DESFEITA DO NOSO PATRIMONIO MATERIAL.

A DESFEITA DO NOSO PATRIMONIO MATERIAL.

      Non sei se vos pasa a vós, pero eu según vou entrando en anos, e ao volver a vista atrás, énchenseme as noites de moitas lembranzas de cando era cativo na miña aldea, non moi diferente a calquera outra aldea do noso país, onde todos eramos unha familia, onde non había diferencias entre uns e outros, onde se cantaba e se contaban aquelas cousiñas que mantiñan viva a tradición oral dos nosos ancestros, e onde se axudaban os úns aos outros polo mero feito de axudarse e sen ningún interese mais que non fora ese.

      Non tiñamos auditorios, nin centros DIA, nin clubes de xubilados, pero tiñamos centros de reunión veciñal tan fermosos coma o cuberto da casa, a lareira, a cociña económica, as leiras, hortas, muíños, lavadoiros, fontes, etc.

      Agora, anos despois, ao percorrer camiños e  corredoiras, e mirar pras nosas aldeas, véñense as bagoas aos ollos ao ver o abandono e a desfeita que se está a producir no noso patrimonio. Mires pronde mires, o resultado é desolador. O que foi un auténtico paraíso en tempos non moi lonxanos, hoxe adoece entres silveiras, toxos, xestas e hedras.

      As casas de pedra feitas desobedecendo as normas arquitectónicas e erguidas por simples maos que teceron con auténtica beleza os nosos avós, casiñas que deberían ser un paraíso inmortal, finan dunha maneira tráxica.

      Os muíños e horreos, auténticos almacéns de vida, desfeitos.

      Os camiños carreiros e congostras, inaccesibles.

      O que foron as terras mais productivas… leiras de millo, de trigo, centeo e, patacas, morren afogadas por matogueiras.

      O montes, soutos e fragas cheos de carballos, castiñeiros, piornos, acivros,uces, etc. hoxe adoecen afogados, resecos, e desterrados baixo inmensos alcolitais.

      As veces, penso que nós mesmos somos os culpables da desfeita. Por desgraza, somos alleos a ela, e non somos quen de darlla volta ás cousas que representan a nosa identidade cultural e etnográfica.

      Vivimos efectivamente alleos e impasibles ante esta desaparición perante os nosos ollos, e eliximos corporacións municipais e autonómicas que son os culpabales en primeira persoa. Nós, non facemos nada e eles aínda menos.E así nos vai, e así nos irá.

      Cando a sociedade se decate da riqueza cultural e beleza que está deixando estragar, xa será demasiado tarde. Metéronos nos miolos o odio a todo o galego, á nosa lingua, aos nosos bosques autóctonos, e á fermosísima estampa das nosas aldeas. A perda do mundo rural, non solo rematará coas nosas aldeas. Perderemos  con el algo moito mais importante, algo tan valioso como é a nosa identidade como pobo, a nosa cultura e as nosas tradicións ancestrais… esa tradición oral que eu tanto amo, xa está a mitade de camiño da morte por desgraza.

      Polo camiño que levamos, os nosos netos preguntaranlle ós seus pais por que non se parecen en nada aos seus avós, e porqué Galicia tampouco se parece en nada ao que din os libros que era, e porqué a nosa inmensa cultura, foi sustituida por outras alleas.

      Este puñadiño de fotos que vos amoso, non vou decir a onde perteñecen por vergoña allea, e porque iguais a estas podédelas atopar en calquera das nosas aldeas.

      Que sirvan como tarxeta de presentación para nosa vergoña diante dos que veñan visitarnos, e saiban do que está acontecendo no noso rural.

      Unha perta.