A FEIRA DOS CARBALLIÑOS DE VILATUXE

          A Feira dos Carballiños, na Parroquia de Vilatuxe (Lalín) foi unha feira de renome ate os derradeiros anos do século pasado. Das mellores que había pola Comarca do Deza.
          Esta Parroquia estaba encadrada no Camiño dos Arrieiros e na que confluían dous deles. Un que saíndo da Almuzara hacia Lalín atravesaba Punxín, Maside, o Carballiño, o Irixo e no alto da Cruz da Grade, partía en dous: un que seguía cara a Lalín, Agolada e As Cruces e outro que baixaba a Vilatuxe para seguir cara a Silleda e Santiago. O outro moito mais importante ca este, saía de Ribadavia e pasaba por Leiro, Gomaríz, Cabanelas, O Torrón, Arenteiro, O Tellado, Zobra e xuntaba en Vilatuxe co do Irixo.
          Polo tanto, a Feira dos Carballiños supoñía un centro ecónomico moi importante debido a riqueza da Comarca e a cantidade de arrieiros que por alí pasaban e onde tiñan parada e fonda. Alí deixaban e vendian ou cambeaban moitas das súas mercadurías, ate sei de boa tinta que unha das actividades mais importantes nos anos seguintes da guerra era o estraperlo e a compra de Wolfran “sustraído” polos miñeiros as agachadas nas minas da Brea en Fontao, e que os arrieiros levaban as agachadas ate a estación do tren no Carballiño, onde había compradores para él.
          Pero esta feira xunto con casi todas as da Comarca foron desaparecendo na década dos 80, o non se adaptar ós tempos modernos, e entre outras cousas ó abandono do rural e a proliferación de Supermercados e grandes Areas Comerciais.
          Mais o seu recordo sigue en moita xente que pensa que certas tradicións hai que conservalas e que non se pode estragar un anaco tan importante da nosa historia e da nosa cultura, polo que por medio de distintas asociacións estánse a recuperar moitas delas.
          Este é o caso da Feira dos Carballiños de Vilatuxe, que trata de recuperar a asociación de veciños da parroquia, no segundo domingo do mes de Maio. E a verdade que están a conseguilo.
           Eu tiven a ledicia de visitala case todos os anos dende o  2012 no que se fixo a primeira, e de verdade que quedei prendado do que alí vin.          Este ano, fun cos meus compañeiros, Benito e a súa zanfona, J. Carlos co acordeón e Antonio á percusión a botarlle unhas cantiguiñas, anque o tempo non axudara moito para ter unha boa feira. O que si é seguro, que por alí andaremos en anos vindeiros sempre que se poida.

DON RICARDO PORTELA

DON RICARDO PORTELA

250px-Ricardo_Portela

          Nos derradeiros anos 80, tiven a ledicia de falar con el. Eu coñecíao e el tamén a min, pero non tiñamos falado nunca.

          Naqueles tempos eu empezaba co meu traballo de rotulista cando aínda non se sabía o que era un ordenador, nin se falaba de deseño gráfico. O traballo facíase a man cuns pinceis aos que se coidaba coma se fosen fillos.

          Aquel día atopábame diante da Diputación de Pontevedra pintandolle os escudos a un coche oficial, e D. Ricardo, iba ao organismo solicitar unhas subvencións pra escola de gaitas.  Parouse onda min, mirou como pintaba e a conversa que tivemos mais ou menos foi así:
          – Bos días, ti eres  Buxán, coñézote de catar e aínda estiveche fai uns días cantando en Carballedo.
          – Pois si señor, eu tamén o coñezo a vostede e teño entre os músicos que mais admiro.
          – Non sabía que traballabas de rotulista e agora que o sei, gustaríame pedirche un traballo por si poideras facelo.
          – Vostede Dirá, e se se pode, pode dalo por feito..
          – Teño un bombo recén estreado gustaríame rotularlo co escudo do concello de Cotobade e o nome da escola, se me fai un presuposto para entregar á directiva, agradeceríallo.
          Lémbrome que lle comentei que llo facía fóra das horas de taller, e que  me conformaba con que me tocase a gaita mentres eu pintaba. Deulle a risa e díxome que si era por iso non quedaría o bombo sen pintar.
          E así foi a cousa. O único cambio que houbo foi que en vez de pagarme tocándo a gaita mentras eu facía o meu traballo, traíame un par de cervexas para facelo mais levadeiro.

          Ás sete do serán, cando acababa o meu traballo, dedicábame unha hora a pintar o bombo, e él viña todos os dias coas cervexas fresquiñas para acompañar o traballo e a conversa que tiñamos sobre a nosa música e outras cousas da vida. En uns quince días quedou o bombo pintado, moi fermoso porque foi feito a gusto para unha persoa que admiraba.

          Despois, seguino nas festas onde tocaba e visiteino algunha vez na escola de gaitas que tiña. Sempre mo ensinaba e falábame do coidado que o tiña. Despois de finar D. Ricardo, non volvín saber do bombo, pero conservo unha foto do día que quedou rematado, e anque foi feita con unha máquina daquelas de “foto instantanea” e está perdendo a cor, sempre é unha ledicia mirala e lembrarme de aqueles fermosos intres que pasei na súa compañía..

 

PABLO QUINTANA

PABLO QUINTANA

          Pablo Quintana López naceu no municipio asturiano de Villanueva de Oscos en 1956. Dende 1982 reside na Coruña.
          Divulgador polifacético e estudoso da cultura popular dende a súa xuventude, sendo o seu campo de acción principalmente Galicia e a zona occidental de Asturias, territorios nos que realizou importantes investigacións sobre o patrimonio material e inmaterial.
          Actualmente traballa en varios proxectos e é autor de: A labranza e transformación artesanal do ferro en Taramundi e os Oscos. Século XVI-XXI. Achega ao seu coñecemento (Asociación Cultural Os Castros, 2005), un rigoroso e completo traballo de dous tomos, no que estuda todo o relacionado coa produción artesanal de obxectos de ferro e aceiro nos concellos asturianos de Los Oscos e Taramundi.
          Como editor, coordinou a publicación do Informe sobre os Oscos, de Xullo A. Fernández Lamuño e José Antonio Álvarez Castrillón (Canela, 2008), Los foxos do lobo. A caza do lobo na cultura popular (Canela, 2010), Manuel Enríquez Fernández, Nela de Bres (Canela, 2012), no que ademais é autor dalgúns textos e Tecedura tradicional en Galicia. O tear e a técnica (Canela, 2012).
          Tamén publicou anteriormente varios traballos en diversos medios escritos. No suplemento dominical do diario La Voz de Galicia: “Riofrío, a Danza de Reis ao bordo do recordo” (7-2-1982), “A regueifa, folclore vivo galego” (28-2-1982), “Os zoqueiros de Villalba xa non teñen a quen calzar” (28-3-1982), “Vilanova dous Infantes. Onde os homes bailaban vestidos de muller” (30-1-1983), “Eidos, a Galicia da danza” (17-4-1983), “Dous artesáns de Santiago reproducirán en madeira os instrumentos do Pórtico da Gloria” (18-6-1983). Na Revista do Casino da Toja: “Viaxe polos Instrumentos musicais de Galicia” (1983). En 1984 e 1985 escribe numerosos artigos sobre música e instrumentos populares no suplemento “Cataventos” do diario El Ideal Gallego. Por encarga da Consellaría de Cultura da Comunidade de Madrid, participa en publicacións colectivas con estudos, no ámbito galego, sobre tradicións populares: “Danzas gremiais e procesionales”, en Tradición e Danza en España (1993); “Semana Santa en Galicia”, enRito, música e escena en Semana Santa (1994); “A celebración do Corpus e algunhas singularidades”, Nel corpus. Rito, música e escena (2001).
          Ademais de difundir as súas investigacións sobre papel, tamén o fixo en soporte sonoro. Coordinou a serie etnográficaRecolleita (“Ruada”, 1981) na que se publicou un disco que contiña as gravacións realizadas ao cego cantor de coplas Florencio dá Fontaneira e á pandeireteira Eva Castiñeira. Ao ano seguinte gravou o seu propio LP baixo o título do cego andante (“Ruada”, 1982) no que, dende unha visión folk e acompañado por varios músicos, interpretou diversos temas procedentes da música tradicional galega, gran parte dos cales foran recollidos por el mesmo.
          Entre 1972 e 1985, ofreceu numerosos recitais de música folk por Galicia, España, varios países europeos e Norteamérica, xunto ao grupo de músicos que lle acompañaban, colaborando co grupo “Muxicas” nos discos: O demo fungón (1988) e Naturalmente (1998), onde interpretou, co acordeón, o tema “esparaván” e puxo a voz en “era de nogueira”, respectivamente.
          No campo audiovisual, dirixiu e guionizó, entre 1982 e 1983, a gravación dunha serie de documentais sobre danzas procesionales e bailes, en video industrial Umatic, así como outros dous documentais para a produtora “Espello Video-Cine”, subvencionados pola Consellería de Cultura de la Xunta de Galicia: Tocar pechado na gaita (1984) e Bombos e bombeiros (1988). En 1998, por encarga de “RDC producións” e para a iniciativa europea ADAPT, escribiu o guión dos documentais: Olaría de Gundivós, Olaría de Niñodaguia e Prataría e azabachería en Compostela. En 2010 dirixe o documental Cocedura tradicional do barro en Buño, no que ademais é coguionista.
          Tamén divulgou as súas investigacións na radio, comezando en Raio 80 o ano 1983 cunha colaboración sobre música popular no programa Domingo Prácido, que se emitía para toda Galicia. Ese mesmo ano, e nos dous seguintes (1983, 1984 e 1985), presentou e dirixiu varios programas para a difusión da música tradicional e os instrumentos populares en Raio Nacional de España, a través das súas emisoras de Radio 1, Raio 2 e Raio 4. Na emisora de Galicia, cun programa dominical chamado Garmalleira, primeiro, e Hoxe domingo, posteriormente. Á vez, colaborou no programaNuestra cultura popular que dirixía e presentaba Cristina Argenta en Raio 2, xunto con varios programas sobre o mesmo contido en Raio 1 dentro da serie Noso cantar. Ademais realizou, por encarga de RNE, programas de intercambio coa Unión Europea de Radiodifusión (UER) para emisoras como Raio Francia, a Radio de Polonia, Raio Praga e algunhas radios alemás, colaborando tamén co musicólogo checo Karel Lachout nas súas investigacións sobre folclore musical.

(Biografía collida da Editorial Canela. Produccións)

A ORQUESTA CARACAS DE LALIN

A ORQUESTA CARACAS DE LALIN

          O lalinense Julio González, ún dos mellores músicos e compositores das Terras do Deza e parente directo dos Dezas de Moneixas, fundou no ano 1961 a orquestra que sería a embaixadora de Lalín durante tres décadas por Asturias, Cantabria, Castela, León e Portugal.

Imaxe          Dos “Caracas”, como era coñecida entre os veciños da comarca, temos moi boas lembranzas os que alá polos 70 eramos mozos e nas noites dos sábados nos achegabamos a bailar a “Sala Campos” ou a calquera das festas das parroquias da contorna, e poder bailar o seu ritmo aqueles bailes latinos dos que moitos eran compostos por Julio.

ImaxeImaxe          O seu fillo Carlos Gonzalez, integrante da formación dende os seus inicios, á idade de 14 anos, promoveu unha xuntanza no ano 2009 a que acudirían unha ducia de antigos intérpretes que pasaron pola orquestra nas súas tres distintas etapas. Na comida, lembráronse as mil e unha historias do grupo, os milleiros de quilómetros percorridos e os pequenos descansos entre festa e festa, e non en hoteis de luxo precisamente.

           Pola orquestra pasaron na década dos 60 algo máis dunha decena de músicos. Ademais do mestre González. O seu fillo Carlos, recorda con gratitude ao cantante José Luis “O Barbeiro”, e ao resto da formación: Manolo Buxán, Manolo Lalín, José Neira (Ou Polo), Jesús de Pareizo, Manolo de Baldomero, Jaime Silva, Antonio dá Xesta, Manolo Barcala e a el mesmo; Carlos González ao que o seu pai mandou de moi novo a Pontevedra a estudar acordeón. “Non, nunca chegamos a ir tocar á capital de Venezuela, porque a algún dáballe medo cruzar o charco”, ironiza sobre unha viaxe que puido e non se concretou. Os músicos, que ensaiaban unha vez á seman en inverno nun local da Avenida Bos Aires “preto dá clínica de Rapariz”, soportaban xornadas maratonianas en verán. “Daquela había que chegar ao campo, montar o escenario, os altovoces colgalos dos carballos e tocar ata ás 4 dá mañá”, di Carlos con nostalxia e engade que as estradas de entón deixaban moito que desexar.

Imaxe           Na década dos 70 houbo algúns cambios e pasaron polo grupo os cantantes Manuel Ramón de Bembrive e Sito Mariño de Arzúa. A eles uníronse nalgún momento Agustín Rielo, de Bermés; José Ramón García (A Veiga), Francisco Lois (Brántega), Orencio Pallares (Bermés), Victorino Iglesias e Alfredo Barcala. “Tamén chegou o mellor saxo que pasou pola orquestra, Pancho de Madriñán,” di Carlos. Na última etapa, a formación extinguiuse no ano 86, sumouse Joaquín, natural de Ponte Arcediago, ás voces, así como Odilo, Pablo, Urbano, Manuel Madriñán, José Crespo e Manolo González.

Imaxe           Magoa que algún dos integrantes xa non os poideran acompañar, Carlos confía en manter vivo o espírito da orquestra durante moitos anos. Só lamenta que precisamente fose en Lalín onde “A Caracas” tivese menos repercusión que noutros puntos da xeografía galega e foránea. É que aquilo de ser profeta na terra de cada un, non sempre se consegue.

(Información recolleita do Faro de Vigo na súa edición do Deza, nun artigo de Alfonso Loño)

Imaxe           Distintos Saxos de Julio Gonzalez

Imaxe           Partitura da peza “TERRA GALEGA” Unha xota composta por Julio Gonzalez.

Imaxe           (O meu agradecemento a Isabel González Novoa, filla de Julio, polo aporte de tan valiosos documentos fotograficos, xa que sin a súa preciada axuda sería imposible que eu fixese a lembranza de istes grandes músicos da Nosas Terras do Deza, aos que tanto lles debemos os que tivemos a ledicia de disfrutar da súa musica sendo mozos )

           Fotos cedidas por José Ángel Silva Mejuto;

277223_3868832291899_1755587858_o

FOTOS BLOG

1471777_10201904509086974_695807211_n

REPORTAXE SOBRE A ORQUESTRA NA VOZ DE GALICIA COA COLABOURA DE ISABEL GONZALEZ, FILLA DE JULIO.
http://www.lavozdegalicia.es/noticia/deza/lalin/2016/06/05/padre-pionero-implanto-merengue-salsa/0003_201606D5C4993.htm

MAIANAS – Pandereteiras da Maía

MAIANAS

          Somos un grupo de pandereteiras que ten os seus xermolos no Obradoiro de Baile e Música Tradicional do Concello de Ames, onde todas as integrantes nos coñecemos e onde gravamos o disco promocional “Xota da Amaía”, que foi presentado no programa de música galega “Lume na palleira”, da Radio Galega. Neste primeiro traballo o noso repertorio estaba composto por pezas puramente tradicionais dos cancioneiros galegos e tamén de recollida, con especial mención para a señora Herminia, de Cordeiro (Valga), que aos seus cen anos soubo transmitirnos o amor pola tradición oral musical.
          Foi no 2007 cando as ganas por facer algo diferente, a amizade e os anceios de liberdade nos levaron a comezar un novo camiño en solitario e a constituír Maianas. A partires deste momento contamos co apoio incondicional da asociación veciñal Pedra do Fuso e de Dionisio Aboal, que posibilitaron as nosas primeiras actuacións en Ames e na zona de Pontevedra respectivamente.
          De a pouco fomos introducindo temas de composición propia nos que mesturamos a creación melódica e lírica, onde apostamos polos xogos vocais e a esencia da tradición adaptada ao noso sentimento actual. Acompañamos as voces con instrumentos tradicionais de percusión: pandeiretas, pandeiras, pandeiros ou carrizos, ademais doutros instrumentos “pobres” como cunchas ou cuncas.                Recentemente temos introducido a frauta tenor e a guitarra española para os arranxos das pezas. Como resultado desta nova andaina xurdiu no 2011 o noso primeiro traballo discográfico como Maianas, o “Como canta”, presentado tamén en “Lume na palleira” e en “Luar”.
          Nestes cinco anos tivemos a oportunidade de actuar polas catro provincias galegas en todo tipo de festivais, concertos, festas, romerías… Tamén levamos a nosa música a colexios de educación infantil e primaria co desenvolvemento dun proxecto de concertos didácticos. Asemade, Maianas organiza dende o 2008 o Festival de Música Tradicional Val da Maía, celebrado a primeiros do mes de marzo, e por onde xa teñen pasado agrupacións musicais de toda Galicia.
          No 2012 colaboramos co dúo pontevedrés Quodlibet e o seu “Proxecto Mixtura”, partipando na gravación do seu primeiro disco, “A cor do son”. No verán de 2012 as Maianas recibimos o Premio do Xurado do concurso da Radio Galega “Vas sacar nota?” polo tema “Xa te olvidaches de min”.
          Este recoñecemento trouxo consigo a gravación dunha maqueta nos estudos da Radio Galega, realizada no mes de xullo e cuxa produción aínda está en marcha. A presenza de Maianas nos medios públicos galegos intensificouse tamén a partires deste feito, participando neste 2013 nos programas da CRTVG “Heicho cantar”, “E ti que tocas?”, “Somos quen” ou “Un sitio á sombra”.
          No 2013 comezouse a colaboración e a planificación dunha rede de concertos conxuntos coa banda de gaitas Os Coribantes (Pontacaldelas).
          Neste tempo o grupo seguiu a compoñer temas propios, nos que cada vez tiña máis peso a parte musical. Na procura da composición axeitada para introducirse de cheo na música folk sen abandonar a súa identidade como pandereteiras xurdiu Maianas 2.0. Este novo proxecto incorpora tres novos compoñentes, todos músicos cunha ampla formación e longa traxectoria na música galega. Son eles os que arranxan musicalmente as pezas e introducen os novos instrumentos: Julio Abal incorpora a guitarra; Sandra López a batería e outros instrumentos de percusión; e David Valladares o vento co clarinete, o saxo ou a frauta.

HISTORIA DA BANDA POPULAR DE MUIMENTA

HISTORIA DA BANDA POPULAR DE MUIMENTA

          A banda máis antiga do municipio de Lalín da que da conta Enrique Alvarellos Iglesias no seu libro é a de Noceda, fundada en 1859 e desaparecida en 1924. Desta agrupación saiu unha abundante canteira de músicos, que máis tarde nutrirían outras moitas da comarca. O primeiro director coñecido foi Ángel Riádigos (bombardino) a principios do século XX. A súa morte, aos 80 anos, supuxo tamén a defunción da banda. A súa desintegración case coincidiu coa creación da veciña de Bendoiro. Os seus compoñentes repartíronse entre varias agrupacións, como a da Xesta ou a de Gregorio, tamén antiga, pois durante un tempo esta –da que non hai datos concretos– e a de Noceda foron as únicas do municipio.

Imagen


A seguinte recollida no libro Bandas de música de Galicia é a de Filgueira, aínda que a súa traxectoria se limita ao século XIX (1862-1898). Os seus fundadores foron os irmáns Balado e non debía sobrepasar a quincena de compoñentes, iso si, todos con solfeo. Florentino Pampín García, bombardino falecido en 1915, foi o encargado de impartilo aos seus compañeiros, pero negouse a ensinarllo ao seu fillo, malia ás presións: “Para pillar fame e calamidades, ben cheguei eu”. A anécdota, citada por Alvarellos, ilustra o que era ser músico daquela. Cando ían tocar a casas pudentes co gallo da onomástica do seu patriarca despedíanos cun “moitas gracias” e, se algunha vez lle daban a comida, tíñanos apartados da familia, coma se non foran persoas. Era un dos peores desprezos para os músicos da época.

Imagen

          Fundada en torno a 1875, a Popular de Muimenta é a única decimonónica do municipio que se mantén en activo. Alvarellos indica que o promotor foi José Vilariño, axudado por nove compañeiros. Está considerada como a “nai da Banda de Goiás”, coa que chegaría a fusionarse puntualmente cando ésta última se vía debilitada de intérpretes. “Tan pronto los músicos de Goiás llegaban a ser mayores en número, prescindían de la de Muimenta y reorganizaban la suya –recolle o libro das bandas–. No obstante, la de Muimenta resistió cuantos vendavales le han surgido, que no fueron pocos, y con más o menos músicos, fue aguantando heroicamente hasta nuestros días, sin haber llegado nunca a desintegrarse”. O fillo do fundador, do mesmo nome, que tocaba a trompeta, asumiu as rendas ata 1946, “en que tuvo que dejarla por motivos de salud”. Mecánico de profesión, “su fama la adquirió por afinar instrumentos para un gran radio geográfico”, prosegue o relato dunha das agrupacións máis documentadas polo autor. Parece que mesmo chegou a fabricar unha gaita para o ditador Francisco Franco, por encargo do Concello de Santiago, “logrando en ella un sonido como si hubiera sido construída en boj”.

260455_176788732384424_3468340_n

           Relevouno Eliseo Pedreira Fernández, trompeta da banda desde os 16 anos, que levaría a batuta ata 1972. Formou a gran número de músicos e levou a Muimenta por toda Galicia e ata fóra dela. De feito, disque un ano mesmo foron invitados ás Fallas de Valencia, pero renunciaron por temor a que o repertorio non lles dese para catro días de actuacións. Eliseo aboliu o costume que a banda tiña de dividirse para poder atender dúas ou máis festas á vez. “Máis vale facer menos festas, e facer boa banda”, dicía. Soubo compaxinar a música coa súa profesión de xastre ata tal punto que en tres ocasións atendeu tamén a dirección da Banda de Vilatuxe (1947, 1949 e 1974). Unha vez reuniu aos poucos músicos que quedaban de Lalín e Vilatuxe, formando un grupo de 25 que actuaría no San Cristovo. A experiencia foi tan positiva que logo tocaron tamén nas Dores, no Montserrat e incluso saíron a Portugal.

banda-de-muimenta-1980          Alvarellos destaca o interese da parroquia por manter viva a formación, mesmo chegando a implicarse economicamente en momentos delicados. Tamén relata algunha anécdota, coma cando en 1967, a música da “Popular” soou en todo o Estado, xa que Televisión Española proxectou unha actuación que tivera en Cambados co gallo da Festa do Albariño. En 1972 asume o mando Secundino Pedreira Prado, que dirixira a Bermés, ao que seguirían Anatole Pallás Fuertes e Manuel Gato Soengas, teniente director da Banda da Policía Nacional, do que Alvarellos escribía a comezos dos anos 80: “Su experta y técnica dirección hizo notar un marcado cambio en la Banda de Muimenta, necesitada, desde hace años, de un auténtico profesional”. Os directores máis recentes foron Cándido Alvarado, José Luis Represas Carrera e José Bugallo Senra, batuta actual dunha formación que fai honra á denominación “popular” e, lonxe de aventurarse en certames e competicións, mantense fiel á tradición dos pasarrúas e dos campos das festas.

 (Esta pequena historia da nosa banda está copiada do seu blog)

bloghttp://bandademuimenta.vifito.eu/historia/

Imagen

 261645_176790349050929_4460370_n

Fotos cedidas por José iglesias Fernández.-

261645_176790349050929_4460370_n

Fotos cedidas por José Angel Silva Mejuto.-

b. muimenta 1

b. muimentaFotos incluídas no Face da banda.-

aaaaaaaaaaaaaaa

Fotos cedidas por Pepe Fdez. Vilariño

261645_176790342384263_6087966_n

Sin título 1

Fotocopia da tarxeta de felicitación das festas do Nadal do ano 1997 e que conservo na miña colección de músicos da terra.

baada-de-muimenta

  • A banda no ano 1972

338104_258916944155354_326991770_o

ELOY VAZQUEZ – Músico

ELOY VAZQUEZ
Músico medievalista multiinstrumentista, vinculado ao mundo da música dende os oito anos, que cursou estudos no Conservatorio de Música da Coruña, e formou parte de varios grupos e agrupacións, como a Agrupación Musical Albéniz da Coruña, a Coral Polifónica O Eco, e que traballou como director durante tres anos do coro da súa parroquia.
Gravou dous discos, o primeiro en 1978 coa discográfica Novola-Zafino nos estudos de Madid, con Xosé Quintas Canella, de 12 cantigas de estilo medieval no que estivo ao cargo dos arranxos musicais e de 10 instrumentos, incluíndo tamén melodías propias ás citadas cantigas. O segundo disco foi gravado nos Estudos citola da Coruña, en decembro de 1982, coa Agrupación Musical Albéniz, agrupación da que foi instrumentista durante 18 anos. Este segundo disco contén tanto música clásica como galega.
Segue investigando preferentemente na música medieval, facendo versións de cantigas medievais como as Cantigas de Santa María de Alfonso X El Sabio, así como compoñendo pezas propias neste mesmo estilo, que interpreta con instrumentos da época como citola, dulcimer, zanfoña, laúde, frauta, mandolina, clave e percusión, empregando un gravador multipistas.
Dende comezos do ano 2013 presenta un espazo de música folk en Radio Oleiros.

OS DEZAS DE MONEIXAS – LALIN

Vaia por diante que eu non son ningún experto na historia destes inmensos gaiteiros, e de seguro que no que vou contar haberá algún que outro erro, polo que estou aberto as modificacións que me propoñan moitos dos amigos que teñen, e que seguro saben moito mais ca min sobre da historia dos Dezas de Moneixas, pero  aválame o ser sobriño do caixa Manoliño e da súa dona a miña tía Sara, e por lei de vida curmán dos seus fillos, dos que houbo algúns (Mario, Luís e Alfonso) que tamén tiveron moito que ver  nos derradeiros anos do grupo dos Dezas.

A miña historia paréceme que non vai moi desencamiñada do que foi a realidade, e según se conta, foi o cura párroco de Moneixas D. Andrés Cajide alá polo ano 1920 o que xuntou a un puñado de mozos da parroquia para ensinarlles as cousas mais elementais da música, educación da voz e ó aprendizaxe de instrumentos como a gaita, guitarra, pandeireta etc. O motivo principal desto era entreter os mozos pero como sempre pasa nestes casos, a cousa derivou nun grupo de gaiteiros xunto con unha ou dúas parellas de baile e canto.

O grupo na súa primeira formación estaba composto polos gaiteiros Xosé Benito, Darío e Amancio Gonzalez, na caixa Celso Gonzalez, a pandeireta Manoliño e Luís Portas ó bombo, e complementabase con un grupo de canto e baile formado ademais dos gaiteiros por Laureano, Isaura e María González. Como se pode ver polos seus apellidos o grupo era moi familiar, formado por irmáns e curmáns.

Durante a República Os Dezas eran xa úns grandes da Música Galega e tiñan un prestixio gañado ó traveso de tada Galicia, actuan no ano 1933 no San Froilan de Lugo xunto aos Gaiteiros de Soutelo de Montes e percorren a meirande parte de Galicia facendo actuacións. Os anos seguintes marcan ún dos aspectos que menos se coñecen do grupo.

Poño un anaco de un artigo de Manuel Igrexas sobre a historia dos Dezas:

“Quixera deixar aquí patente  a vinculación de Os Dezas co Partido Galeguista. Os membros do grupo afílianse ao Partido Galeguista o 27 de febreiro de 1935. Pero non son uns simples militantes  pois as súas actuacións eran sempre presentadas por membros do PG. Tamén hai que sinalar que na homenaxe que o Grupo Galeguista de Lalín lle fixo a Loriga, ao cumprirse un ano da inauguración do seu monumento, participaron e actuaron Os Dezas. E na velada da despedida aos membros do Seminario de Estudos Galegos logo da súa estadía en Lalín en 1935, presentados por Manuel González.

Esta vinculación vese subliñada en varios artigos de apoio á labor dos gaiteiros, aparecidos no xornal A Nosa Terra, semanario do Partido Galeguista, no mesmo ano 1935 e asinados por militantes de Lalín como Fernando Goyanes (Ánimo Dezas) e o mesmo Manuel González. Nun artigo de Xesús Froiz, publicado en setembro, este anuncia a todos os Grupos do Partido e ás Mocidades Galeguistas, a organización dunha homenaxe aos Dezas, que consistiría nunha festa coa entrega dunha bandeira galega ao grupo. Propón que sexan Castelao e Víctor Casas os que fagan o ofrecemento, porque di, son moi admirados polos gaiteiros. O Grupo Galeguista de Lalín, daquela presidido por Enrique Vidal Abascal, inicia a subscrición para a bandeira con cinco pesetas.
Os propios gaiteiros sosteñen un anuncio en A Nosa Terra no que ofertan a súa actuación como grupo enxebre con este texto dirixido aos militantes galeguistas:

IRMÁNS: Cando queirades ter unha festa propia d’a Terra, non deixés de chamar os Gaiteiros «OS DEZAS» de Lalín-Moneixas (Pontevedra) CANTO PROPIO. PAREXAS DE BAILE. CADRO DE DECLAMACIÓN.

Unha das últimas actuacións das que temos noticia no período republicano, foi a que fixeron no mitin do Partido Galeguista da Estrada o 12 de xaneiro de 1936. Os Dezas deron antes do mitin un concerto de música popular, e despois das intervencións de Ramón de Valenzuela, Alexandre Bóveda e Castelao, o coro e os gaiteiros interpretaron o Himno galego e outras pezas”.

Durante a Guerra Civil, o grupo leva un duro golpe ó morrer Amancio. As actuacións vense mermadas polo desastre da guerra. Nestas datas Darío convirtese nun virtuoso da Gaita e Xosé Benito dedícase os arranxos e composición de obras pros gaiteiros entre as que destaca a “Marcha de Procesión”. Co andar do tempo tamén participarían nos Dezas, Manuel e Julio Gonzalez fillos de Darío e Felix fillo de José Benito.

Sobre Xosé Benito vou poñer unha nota da súa neta Carmen Baldonedo ó cumplirse os cen anos do seu nacemento;

“ai hoxe cen anos nacía en Moneixas Xosé Benito González, o máis vello de oito irmáns que, pasados os anos, se convertirían nunha saga musical de Lalín. Xosé Benito aprendeu de neno o oficio de seu pai, zapateiro, pero no 1920 entraba a formar parte dun grupo de catro guitarras e catro bandurrias de man do cura da parroquia. Como queira que naqueles anos non había cartos para amañar as cordas que se estragaban, fixeron unhas gaitas: do 1920 a 1923, cun mestre de O Carballiño, formaron o grupo Os Dezas, que tocaron no recibimento ao aviador Loriga na súa aterraxe no monte do Toxo no ano 1927.

A emigración levouno en 1930 a Cuba, onde se fixo cargo da zapatería do seu pai. Aos catro anos regresou a Galicia, compaxinando o seu traballo como zapateiro coa súa paixón pola música. A súa neta, Carmen Baldonedo, suliña tamén a súa tarefa como compositor, con temas como o pasodobre Lalín e a Marcha procesional de San Benito. Esta última peza sería gravada, anos máis tarde, polo grupo Milladoiro: Carmen lembra a satisfacción que tivo Xosé Benito cando veu actuar en Lalín ao famoso grupo interpretando a súa composición.

Xosé Benito González foi o encargado de facer os arranxos dos temas de Os Dezas, que levaron o nome de Moneixas por toda España dende a década dos anos 60. Deste xeito, no ano 1968 estiveron na Casa de Campo de Madrid, onde actuaron dezaoito días. Tamén levaron o seu arte a Porto de Sagunto, en Valencia, a Asturias, e a tantos outros lugares, ata a súa desaparición no ano 1984.

Unha familia de músicos

Xosé Benito González, de quen hoxe se cumpre o centenario do seu nacemento, finou o 23 de febreiro de 1990 na súa casa de Moneixas, como lembra a súa neta Carmen Baldonedo, que non quere deixar pasar esta data sen lembrar ao célebre Gaiteiro de Moneixas, iniciador dunha saga musical. O seu irmán, Claudio González, foi director da banda de Lalín; outro irmán, Julio González, foi director da orquesta Caracas; e Ismael e Darío foron compoñentes de Os Dezas, como os seus primos Laureano e Manolo, e os fillos deste ultimo, Mario e Alfonso, sinala Carmen Baldonedo, quen relata orgullosa a historia desta saga musical.”

No ano 1963, coa morte de Darío e a de Luís Portas pouco despois, dase por rematada a primeira etapa dos Dezas de Moneixas.

A partires do ano 1965, comenza a segunta etapa dos Dezas, etapa que según moitos entendidos da música galega (Antonio Santalices, Castro de Santona…) foi moito mais prolífera que a primeira. Esta nova etapa estaba formada por; Xosé Benito, Ismael, Manolo de Laro, Manoliño, Laureano e Mario  fillo de Manoliño, e ocasionalmente Alfonso e Luís irmaos de Mario. A calidade musical do grupo levaos a actuar fora de Galicia, actuando durante anos en Madrid, Asturias, Valencia…

Durante esta nova etapa xa non teñen o grupo de baile, e as cancións interpretábanas os propios gaiteiros colabourando con eles nalgunha ocasión a contralto Amalia Gonzalez, o que facía dos Dezas, un grupo de enorme calidade. Algunha vez teño escoitado na casa dos meus curmáns de Moneixas unha grabación de Xosé Benito cantando “Unha noite na eira do trigo” e de verdade que nunca esquecerei aquela voz e a súa maneira de cantar.

Transcurría o ano 1974, cando o grupo recibe un duro golpe o morrer Manoliño. Pero esta vez non chegou a recuperarse e desapareceu no ano 1982 coa morte de Laureano.

E esta é a miña pequena historia deste inmenso grupo de gaiteiros que durante anos encheron coa súa música as Festas e Romarías de toda Galicia e ós que o Concello de Lalín lles debe unha Rúa ou unha Praza co seu nome.

Algúns dos datos están collidos de traballos de Mónica Gonzalez, Manuel Igrexas, Aldara Iglesias é Carmen Baldonedo.

Imaxe

OS DEZA DE MONEIXAS 21962

206196_135588819848410_100001918781804_233346_2364811_nOS DEZA DE MONEIXAS 8_jpg- JOSE BENITO GLEZ

As tarxetas dos Dezas.-

P 13 OS DEZA DE MONEIXAS 3  Sin título

FOTO;Proxecto Virtual Recuperación do Patrimonio Musical Galego Séculos XIX-XX

Aportaión de Anxo Coya
Gaiteiros ” OS DEZAS DE LALÍN- MONEIXAS”
Fonte: Faro de Vigo
Data: 26 de Agosto de 1928

15178157_10153935833266367_704199540506015335_n

FESTAS DE BAIONA – AMNO 1955

1622741_812228258842135_7919924698320668716_n

 

ESCAPARATE DE UNHA ACADEMIA DE MÚSICA EN PONTEVEDRA.

15966318_10208485607437840_193302883695690492_n