PABLO QUINTANA

PABLO QUINTANA

          Pablo Quintana López naceu no municipio asturiano de Villanueva de Oscos en 1956. Dende 1982 reside na Coruña.
          Divulgador polifacético e estudoso da cultura popular dende a súa xuventude, sendo o seu campo de acción principalmente Galicia e a zona occidental de Asturias, territorios nos que realizou importantes investigacións sobre o patrimonio material e inmaterial.
          Actualmente traballa en varios proxectos e é autor de: A labranza e transformación artesanal do ferro en Taramundi e os Oscos. Século XVI-XXI. Achega ao seu coñecemento (Asociación Cultural Os Castros, 2005), un rigoroso e completo traballo de dous tomos, no que estuda todo o relacionado coa produción artesanal de obxectos de ferro e aceiro nos concellos asturianos de Los Oscos e Taramundi.
          Como editor, coordinou a publicación do Informe sobre os Oscos, de Xullo A. Fernández Lamuño e José Antonio Álvarez Castrillón (Canela, 2008), Los foxos do lobo. A caza do lobo na cultura popular (Canela, 2010), Manuel Enríquez Fernández, Nela de Bres (Canela, 2012), no que ademais é autor dalgúns textos e Tecedura tradicional en Galicia. O tear e a técnica (Canela, 2012).
          Tamén publicou anteriormente varios traballos en diversos medios escritos. No suplemento dominical do diario La Voz de Galicia: “Riofrío, a Danza de Reis ao bordo do recordo” (7-2-1982), “A regueifa, folclore vivo galego” (28-2-1982), “Os zoqueiros de Villalba xa non teñen a quen calzar” (28-3-1982), “Vilanova dous Infantes. Onde os homes bailaban vestidos de muller” (30-1-1983), “Eidos, a Galicia da danza” (17-4-1983), “Dous artesáns de Santiago reproducirán en madeira os instrumentos do Pórtico da Gloria” (18-6-1983). Na Revista do Casino da Toja: “Viaxe polos Instrumentos musicais de Galicia” (1983). En 1984 e 1985 escribe numerosos artigos sobre música e instrumentos populares no suplemento “Cataventos” do diario El Ideal Gallego. Por encarga da Consellaría de Cultura da Comunidade de Madrid, participa en publicacións colectivas con estudos, no ámbito galego, sobre tradicións populares: “Danzas gremiais e procesionales”, en Tradición e Danza en España (1993); “Semana Santa en Galicia”, enRito, música e escena en Semana Santa (1994); “A celebración do Corpus e algunhas singularidades”, Nel corpus. Rito, música e escena (2001).
          Ademais de difundir as súas investigacións sobre papel, tamén o fixo en soporte sonoro. Coordinou a serie etnográficaRecolleita (“Ruada”, 1981) na que se publicou un disco que contiña as gravacións realizadas ao cego cantor de coplas Florencio dá Fontaneira e á pandeireteira Eva Castiñeira. Ao ano seguinte gravou o seu propio LP baixo o título do cego andante (“Ruada”, 1982) no que, dende unha visión folk e acompañado por varios músicos, interpretou diversos temas procedentes da música tradicional galega, gran parte dos cales foran recollidos por el mesmo.
          Entre 1972 e 1985, ofreceu numerosos recitais de música folk por Galicia, España, varios países europeos e Norteamérica, xunto ao grupo de músicos que lle acompañaban, colaborando co grupo “Muxicas” nos discos: O demo fungón (1988) e Naturalmente (1998), onde interpretou, co acordeón, o tema “esparaván” e puxo a voz en “era de nogueira”, respectivamente.
          No campo audiovisual, dirixiu e guionizó, entre 1982 e 1983, a gravación dunha serie de documentais sobre danzas procesionales e bailes, en video industrial Umatic, así como outros dous documentais para a produtora “Espello Video-Cine”, subvencionados pola Consellería de Cultura de la Xunta de Galicia: Tocar pechado na gaita (1984) e Bombos e bombeiros (1988). En 1998, por encarga de “RDC producións” e para a iniciativa europea ADAPT, escribiu o guión dos documentais: Olaría de Gundivós, Olaría de Niñodaguia e Prataría e azabachería en Compostela. En 2010 dirixe o documental Cocedura tradicional do barro en Buño, no que ademais é coguionista.
          Tamén divulgou as súas investigacións na radio, comezando en Raio 80 o ano 1983 cunha colaboración sobre música popular no programa Domingo Prácido, que se emitía para toda Galicia. Ese mesmo ano, e nos dous seguintes (1983, 1984 e 1985), presentou e dirixiu varios programas para a difusión da música tradicional e os instrumentos populares en Raio Nacional de España, a través das súas emisoras de Radio 1, Raio 2 e Raio 4. Na emisora de Galicia, cun programa dominical chamado Garmalleira, primeiro, e Hoxe domingo, posteriormente. Á vez, colaborou no programaNuestra cultura popular que dirixía e presentaba Cristina Argenta en Raio 2, xunto con varios programas sobre o mesmo contido en Raio 1 dentro da serie Noso cantar. Ademais realizou, por encarga de RNE, programas de intercambio coa Unión Europea de Radiodifusión (UER) para emisoras como Raio Francia, a Radio de Polonia, Raio Praga e algunhas radios alemás, colaborando tamén co musicólogo checo Karel Lachout nas súas investigacións sobre folclore musical.

(Biografía collida da Editorial Canela. Produccións)

CANTAR DE CEGO – I

CANTAR DE CEGO – I

Este velliño que vedes cantando
de entrambos ollos da cara cegóu,
mais por agora vaise gobernando
gracias outro ollo que aínda lle quedóu.

Todas istas cousas contáronme a mín
volvendo da feira do tres en Lalín,
con outras cousiñas que eu vos contaréi,
si falsas ou certas eu no volo sei

Como son cego e falto de vista,
cando unha moza me ven a falar
pra coñecere si é gorda ou é fraca
teño por forza que as maus apelar.

E teño ouservado que as hai que se rin
e outras máis pouquiñas que fuxen de min,
a maior parte delas chaman polas mais
ou chaman baixiño e arrimanse mais.

Ana Marica quedóuse soliña
cando pra Cuba seu home marchou
e tal disgusto pillóu a rapaza
que gravemente a coitada enfermóu

E solo quería que a fora coidar
un primo que tiña no mesmo lugar
e logo dicía xa cando sandóu:
gracias as freguiñas que Manoel me dou.

Sin título

A ORQUESTA CARACAS DE LALIN

A ORQUESTA CARACAS DE LALIN

          O lalinense Julio González, ún dos mellores músicos e compositores das Terras do Deza e parente directo dos Dezas de Moneixas, fundou no ano 1961 a orquestra que sería a embaixadora de Lalín durante tres décadas por Asturias, Cantabria, Castela, León e Portugal.

Imaxe          Dos “Caracas”, como era coñecida entre os veciños da comarca, temos moi boas lembranzas os que alá polos 70 eramos mozos e nas noites dos sábados nos achegabamos a bailar a “Sala Campos” ou a calquera das festas das parroquias da contorna, e poder bailar o seu ritmo aqueles bailes latinos dos que moitos eran compostos por Julio.

ImaxeImaxe          O seu fillo Carlos Gonzalez, integrante da formación dende os seus inicios, á idade de 14 anos, promoveu unha xuntanza no ano 2009 a que acudirían unha ducia de antigos intérpretes que pasaron pola orquestra nas súas tres distintas etapas. Na comida, lembráronse as mil e unha historias do grupo, os milleiros de quilómetros percorridos e os pequenos descansos entre festa e festa, e non en hoteis de luxo precisamente.

           Pola orquestra pasaron na década dos 60 algo máis dunha decena de músicos. Ademais do mestre González. O seu fillo Carlos, recorda con gratitude ao cantante José Luis “O Barbeiro”, e ao resto da formación: Manolo Buxán, Manolo Lalín, José Neira (Ou Polo), Jesús de Pareizo, Manolo de Baldomero, Jaime Silva, Antonio dá Xesta, Manolo Barcala e a el mesmo; Carlos González ao que o seu pai mandou de moi novo a Pontevedra a estudar acordeón. “Non, nunca chegamos a ir tocar á capital de Venezuela, porque a algún dáballe medo cruzar o charco”, ironiza sobre unha viaxe que puido e non se concretou. Os músicos, que ensaiaban unha vez á seman en inverno nun local da Avenida Bos Aires “preto dá clínica de Rapariz”, soportaban xornadas maratonianas en verán. “Daquela había que chegar ao campo, montar o escenario, os altovoces colgalos dos carballos e tocar ata ás 4 dá mañá”, di Carlos con nostalxia e engade que as estradas de entón deixaban moito que desexar.

Imaxe           Na década dos 70 houbo algúns cambios e pasaron polo grupo os cantantes Manuel Ramón de Bembrive e Sito Mariño de Arzúa. A eles uníronse nalgún momento Agustín Rielo, de Bermés; José Ramón García (A Veiga), Francisco Lois (Brántega), Orencio Pallares (Bermés), Victorino Iglesias e Alfredo Barcala. “Tamén chegou o mellor saxo que pasou pola orquestra, Pancho de Madriñán,” di Carlos. Na última etapa, a formación extinguiuse no ano 86, sumouse Joaquín, natural de Ponte Arcediago, ás voces, así como Odilo, Pablo, Urbano, Manuel Madriñán, José Crespo e Manolo González.

Imaxe           Magoa que algún dos integrantes xa non os poideran acompañar, Carlos confía en manter vivo o espírito da orquestra durante moitos anos. Só lamenta que precisamente fose en Lalín onde “A Caracas” tivese menos repercusión que noutros puntos da xeografía galega e foránea. É que aquilo de ser profeta na terra de cada un, non sempre se consegue.

(Información recolleita do Faro de Vigo na súa edición do Deza, nun artigo de Alfonso Loño)

Imaxe           Distintos Saxos de Julio Gonzalez

Imaxe           Partitura da peza “TERRA GALEGA” Unha xota composta por Julio Gonzalez.

Imaxe           (O meu agradecemento a Isabel González Novoa, filla de Julio, polo aporte de tan valiosos documentos fotograficos, xa que sin a súa preciada axuda sería imposible que eu fixese a lembranza de istes grandes músicos da Nosas Terras do Deza, aos que tanto lles debemos os que tivemos a ledicia de disfrutar da súa musica sendo mozos )

           Fotos cedidas por José Ángel Silva Mejuto;

277223_3868832291899_1755587858_o

FOTOS BLOG

1471777_10201904509086974_695807211_n

REPORTAXE SOBRE A ORQUESTRA NA VOZ DE GALICIA COA COLABOURA DE ISABEL GONZALEZ, FILLA DE JULIO.
http://www.lavozdegalicia.es/noticia/deza/lalin/2016/06/05/padre-pionero-implanto-merengue-salsa/0003_201606D5C4993.htm

DOUTORES E ENFERMEIRAS

DOUTORES E ENFERMEIRAS

Atopàbame na cama,
con corenta graos de febre,
cando arrinco onda ó doutor,
rapido coma unha lebre.

— Ándolle un pouco fodido,
e ata teño mal color,
recéteme unhas pastillas,
que me baixen o fervor.

— Espéreseme un momento,
que antes teño que auscultalo,
pois así… a primeira vista,
ten a febre dun cabalo.

Ademais está tremendo,
dende a cabeza ata os pes.
Vaia abrindo ben a boca,
e decindo trinta e tres.

Miroume de diante atrás,
e dende abaixo ata arriba,
mandoume sacar a língua,
e palpoume na barriga.

— Vaime ir onda a enfermeira,
pra devolverlle a salú,
que lle poña un par de “picas”.,
nas dúas nádegas do cú.

Anque pra mellor efecto,
que llas poña nunha vena,
e tome destas pastillas,
ó almorzo e mais a cena.

Logo chamou a enfermeira,
que seica era algo novata,
e sacou unha xeringa,
dos bolsillos da súa bata.

— Teño que poñerlle a vía,
pra meterlle a mediciña,
vaia quitando a chaqueta,
e arremángue a camisiña.

Comenza a palparme a vea,
que non para de bailar:
— A ver si se pon quetiña,
¡¡Porque a teño que pinchar!!

A enfermeira, algo indecisa,
estaba mais ben sustada,
e dinlle conversación,
pensando tranquilizaba.

— Veña, deme a estocada,
e non vaia errar vostede,
ou voume poñer mais branco,
co caleado da parede.

Se quere suxetolla eu,
pra que ma pille mellor,
a ver se así entre os dous,
non sinto tanto dolor.

Sempre pasa nistes casos…
¡¡Non atinou a primeira!!
Volveu errar a segunda,
pero acertou a terceira.

O caso foi que ós dous días,
entre picas e pastillas,
estaba papando un cocido,
coa muller e as dúas fillas.

Asi que lles dou as grazas,
enfermeiras e doutores.
Tendos a vostedes preto,
non virán males maiores.

(Con todo o meu cariño e agradecemento ás enfermeiras e doutores
do Sanatorio Domínguez de Pontevedra así como aos do Centro de Saude da Parda pola pacencia e atención con que me atenden nas miñas visitas aos centros)

Imaxe

sin-tc3adtulo3

O SEÑOR FIDEL DA TABERNA “A COVA DO MOUCHO”

O SEÑOR FIDEL DA TABERNA “A COVA DO MOUCHO”

          A Cova era o punto de encontro cando nos xuntabamos uns cantos amigos para as cantigas de taberna ou cando coincidía que cantabamos polos arredores de Pontevedra durante a década dos 70 e ata o 77, ano no que morreu o Sr. Fidel.

          Abría só a partires das sete do serán, pois durante o día tiña outros quefaceres na súa vida de gandeiro, pero despois, non tiña ningún apuro en pechar. Cando a altas horas da noite lle entraba o sono e a clientela non marchaba, xamais lles dixo que se foran porque quería pechar. Avisaba con tres apagados de luz curtiños que repetía outra vez despois de un anaco se os primeiros non daban resultado, como dicindo que para o outro día as sete da mañá, tiña que estar muxindo e dándolle de comer as vacas, que para iso eran as que lle daban de comer a el, pois á taberna só lle sacaba unhas pesetas  os venres e os sábados pola noite. A diario,só tiña tres oucatro veciños e algúns amigos que apareciamos por alí de cando en vez.

          Tiña unha voz de barítono moi fermosa, cantara en dúas ou tres corais e tocaba  o clarinete na banda de Música de Arcade. Eu preguntábame moitas veces de onde sacaba o tempo para tantas cousas ás que se dedicaba.

          No mes de agosto do ano 1977 e durante as festas da Peregrina, coincidimos nun concerto na alameda pontevedresa xunto a outros, Fuxan os Ventos, SusoVaamonde, Bibiano e Benedicto. El era un namorado da música galega e tiña unha boa colección de cintas, que poñía sempre na taberna unha e outra vez nun reprodutor de cassettes que tiña sobre o mostrador.

Imaxe

          Uns días antes do concerto fun onda el e díxenlle que pola noite dese día iriamos todos para a taberna tomarlle uns viños, xa que o tiña ben bo, e así de paso presentáballe a todos os compañeiros, porque sabía que era unha cousa que estaba desexando.

          Cando rematamos de cantar, Suso Vaamonde faloume de levar algo para picar co viño, pois o Sr. Fidel só tiña o típico das tabernas: arenques salados, bacallao cru e latas de conservas. Chamei por teléfono á panadería Vilela do Marco e mercámoslle unhas tres ou catro empanadas que me dixo que tiñan e unhas barras de pan para comer coas conservas da taberna. Ademais un bo amigo meu, o Sr. Pepe, mercara algo de salchichón e chourizo picados para levar tamén. Todo isto, metémolo no coche de Suso e arrancamos para a Cova.

          Nunca esquecerei a estampa que vin ao chegar a taberna sobre as dez da noite. Fóra, estaba a señora de Fidel na compaña da súa filla e de catro ou cinco mulleres máis, con dúas potas pulpeiras de cobre cocendo pulpo e coas tesoiras e os pratos preparados. Dentro  da taberna tres rengleiras de mesas sobre as que había, anacos de empanada, chourizo, queixo, xamón, lacón cocido e troceado e todas esas cousas que se poñen nas mesas das xuntanzas dos amigos. O señor Fidel organizara o evento, xunto cos seus amigos e vecinos, para agasallarnos e para que non marcharamos co estómago baleiro.

           En total habería alí unhas trinta persoas máis dezasete que eramos nós. Non lle podiamos fallar. Despois do picoteo no que estivemos  todos moi apretados empezamos a cantar e o Señor Fidel, vendo que a súa dona máis algunha amiga empezaban co baile, decidiu sacar as mesas para fóra e converteu a taberna nun salón de baile. Non me lembro ata que hora estivemos alí pero o certo é que xa estaba para saír o sol. Foi unha desas noites que por moitos anos que pasen, nunca se esquecen e que sempre se fala delas. Despois entendín por qué o señor Fidel me insistía tanto os días anteriores para que non lle fallase.

          O caso foi que dous días despois, chámame a dona de Suso dende Ourense e dime: “Pepe, que dí Suso que fai coas empanadas o pan e os embutidos que hai no coche” jeje. Tal foi a cousa que nos esquecemos do que levaramos nós.

          Pouco tempo despois, no mes de novembro, ao señor Fidel paróuselle o corazón unha mañá de moita xeada cando ía levar as vacas ao monte. Eu sóubeno catro días despois cando cheguei de Lugo, pero Suso xa se encargara de mercarlle unha coroa de flores no nome de todos e xa lla levara á súa tumba no cemiterio de Ponte Caldelas.

Imaxe

sin-tc3adtulo3

 

INTENTANDO FALAR O CASTELAN

INTENTANDO FALAR O CASTELAN

         Queridos amigos: o conto que vou a contar ten un fondo real que hoxe, afortunadamente, non existe. Hoxe os galegos temos conciencia da nosa terra, do noso idioma e de todo canto nos rodea.
Resulta que antes, aos galegos, sobre todo aos que eramos do rural tíñannos acomplexados, e tan reprimidos na nosa lingua e en todo o que se refire á nosa terra que por forza tiñamos que avergoñarnos de ser galegos, e cando saíamos da aldea tratabamos de falar o castellano ou de falar o que fora para que non os reprimiran ou para que non se risen de nós. Entón creouse unha mentalidade de avergonzarse de ser galego.
E algo desto pasoulle a Salvador de Salustiano da aldea de riba cando un día de feira en Pontevedra achegouse a ela para mercar dous porcos da ceba.
Nada mais poñer os pes na terra, o botar a man o bolsillo para prender un pitillo, douse de conta de que quedaralle o tabaco e os mistos enriba da artesa da lareira. Mirou daredor súa e viu non moi lonxe un estanco. Alá foi para mercar o tabaco e os mistos para calmar a súa ansia de fumar.
Nada mais entrar e mirar pra fermosa rapaza que atendía no mostrador e querendo aparentar ser un cidadán do pobo inflou de peito, estarricou o pescozo e Dixolle:
— Deme una caga de cirillas y una cagitilla de cieltas.
— Hombre, parece que por su manera de hablar, es usted de la aldea.
— ¡¡ Son merda ¡¡ ¡¡ Xa non quero nin caga nin cagitilla ¡!

(Escribo tal como o contou o Sr. Anselmo Rodriguez Valiñas de 92 anos e veciño da parroquia de Lerez, nunha xuntanza de música e contos cos vellos na Residencia da Terceira Edade)

Sin título

O SR. FLORENCIO (O cantar da Palmeira)

O cego dos Vilares, Sr. Florencio López Fernández, naceu na parrroquia de Bruicedo que perteñece ao Concello dá Fonsagrada na provincia de Lugo, no ano 1014.
Quedou cego de cativo debido a enfermedade dá varíola. Chamaba a atención o seu sexto senso pra saber volver ou seu fogar despois de percorrer tantos camiños como percorría pra desenrolar ou seu medio de subsistencia, cantáres de cego e outras cantigas dá música tradicional galega. Acompañabao moitas veces o seu irmán Pascario que era un afamado coplista.
Era moi coñecido pola zona dá Fonsagrada e a Ribeira de Piquín pois eran ás terras que mais frecuentaba para interpretar os seus cantares acompañándose de un violín.
Tiña un amplo repertorio no que destacaban cantigas como, O cantar dá Palmeira, Muiñeira, O testamento do gato, Carmiña, Carmiña (Carmeliña) do meu agrado etc
Morreu non ano 1986 aos 54 anos na Fontanaría

O CRIME DO COTO DA RECADIEIRA

O CRIME DO COTO DA RECADIEIRA

Escoitenme meus señores,
o que lles vou a contar,
e que no barrio do Coto,
tivo a magoa de pasar.

Nun día do mes de Marzo,
de mil novecentos nove,
alá polo medio da tarde,
deses dias que mais chove.

Adentrouse na taberna,
o señor Santiago Ares,
e pedíu falar axiña,
con Feliciano Fernández.

Baixou do andar Feliciano,
e deu en tratar con el,
para que fora a Mondoñedo,
que mais tarde iría el.

Ó pouco saíu da casa,
quizáis por última vez,
colleu camiño da Vila
montado no seu corcel.

No camiño da fervenza,
foise atopar con Ares,
decindolle que se baixara,
que iban a ter uns falares.

O dos “músicos” baixouse,
con algo de desconfianza,
e o criminal do Ares,
acoitelouno na panza.

Despois cargou a escopeta,
ao ver que se escapaba,
pero non dou atinado,
ó que xa se desangraba.

En canto chega a San Lázaro,
volve carga-la escopeta,
e zorrega un par de tiros,
anque con pouca certeza.

Namentras o feliciano,
a súa casa chegou,
con toda-las tripas fora,
das feridas que levou.

Tales eran as feridas,
que non durou moito tempo,
e no serán do outro día,
xa tiña o velorio feito.

E o vintedous de mañá,
de un chuvioso mes de Marzo,
no convento da Alcántara,
saíu culpable Santiago.

Ninguén sabe porque o fixo,
algúns din que foi por celos,
pois seica que non lle daba,
a rapaza bos consellos.

Santiago foi condenado,
a catorce anos de cárcere,
e a pagar duas mil pesetas
a familia de Fernández.

               Letra: Antón Reigosa Lombao – Lugo
               Arranxos: José Iglesias Fernández

(Relato de un crime acontecido na provincia de Lugo e feito a modo de un cantar de cego)

Sin título