UN CANTAR PRAS RAPAZAS SOLTEIRAS

UN CANTAR PRAS RAPAZAS SOLTEIRAS

Vouvos contar un conto,

e que non vos pareza mal,

das rapaciñas solteiras,

en tempo de carnaval.

 

Todas andan moi contentas,

e con ganas de casar-e,

de atopar un home burro,

pra poñelo a traballar-e.

 

Elas cando están solteiras,

sonvos moi traballadoras,

e así que se fan cun home,

queren vivir de señoras.

 

El ten que levantarse cedo,

para gañar o xornal-e,

e ela quédase na cama,

queixándose de que está mal-e.

 

– Vaite a taberna correndo,

e dille a señora Fina,

que che dé un bó chiculate,

que me doe moito a barriga.

 

O tomar o chiculate,

ela queda confortada,

e despois dille ó marido:

¡Volve lixeiro pra cama!

 

E o atoparse os dous xuntiños,

logo governan a vida,

ela co cú pra baixo

i él co lombo pra riba.

 

COPLA DOS GUARDIAS DE GUITIRIZ

COPLA DOS GUARDIAS DE GUITIRIZ

Últimos de diciembre,

el día vintetrés,

salieron de Guitiriz-e,

tres guardias a recorrer-e.

 

A recorrer-e las feiras,

sus caminos guardar-e,

la muerte de dos guardias,

venimos i-a contar-e.

 


Salleron de Ghitiriz.e,

seghundo dicho llevo,

y llegharon a Pargha,

todos en tren correo.

 

Desmontaron del tren,

con idea del río atravesar-e,

la muerte de dos ghuardias,

venimos i-a contar-e.

 

Por no bajar al puente,

que se llama de Roca,

llegharon al molino,

mollados como una sopa.

 

Le dicen al molinero,

si los iba a pasar-e,

la muerte de dos guardias,

venimos i-a contar-e.

 

El molinero les digo,

que no los iba pasar-e,

que el río iba muy cheo,

y se iban a afoghar-e.(1)

 

Montaron en la barca,

dos guardias y el barquero,

y el sobrino del cura,

y también el molinero.(2)

 

Cogió los remos el cabo,

disgracia preparada,

a poco que remaba,

enche la barca de aghua.

 

Se abrazan unos en otros,

y juntaron las rodillas,

a la Virgen envocaron,

y se hundió la barquilla.

 

Un guardia y el barquero,

a nado han salido,

bastante lastimados,

con los golpes del río.

 

Allí se ahogharon,

dos padres de familia,

el cabo tenía dos hijos,

y Peña cinco tenía.

 

El día veinticinco,

once de la mañana,

los quitaron del río,

y a Guitiriz los mandan.

 

Y lloraba la hija,

y lloraba la madre,

también lloraba el hijo,

la muerte de su padre.

 

Aquí termina la historia,

que lágrimas vino a dar,

la muerte de dos guardias,

venimos i-a contar-e.

(1): Informan os recompiladores que noutras versións dise: ” Dice el cabo con voz alta/ que remar sabe él/ montaron en la barca/ ambos y juntos tres”.

(2) Tamén aquí hai outras versións: “Que i-era el molinero”. Segundo os relatos de tódolos informantes este incluído, o sobriño do cura e o muiñeiro eran a mesma persoa.

Imagen

MARIA SE VAS A HERBA

MARIA SE VAS A HERBA

María se vas a herba,

cerra ben a porteleira,

que teño un xato no prado,

quere entrarche na trabeira.

 

I eu non quero, i eu non quero

 

O señor cura miroume,

dixome que era galana,

señor cura,  señor cura,

a usté non lle importa nada.

 

I eu non quero. I eu non quero

 

O cura mai-la criada,

van a ve´los cabritiños,

a criada caeu de cú,

e o cura de fuciños.

 

I eu non quero, i eu non quero.

 

O cura mai-la criada,

ordenaron de dormire,

e foronse dormir xuntos,

a nai que os á parire.

 

I eu non quero. I eu non quero.

Imagen

A PARELLA DE BOIS

A PARELLA DE BOIS

          Contan os mais vellos do lugar alá por unha aldeíña da comarca do Deza, de que xa fai moitos anos, un labrego tiña unha parella de bois que eran fillos da misma vaca. Naceran na casa, e criounos aos dous xuntos coa idea de que andando o tempo e cando se fixesen grandes e fortes, poder formar unha boa xugada con eles. A así foi. Xuntos traballaron toda unha vida pro labrego tirando do mismo carro, pacendo nos mesmos prados e dormindo na misma corte.

          Pero o tempo non pasa en balde para ninguén e co andar dos anos, fóronse facendo vellos e perdendo as forzas que tiñan cando eran novos, polo que o seu rendemento xa non era o mesmo e xa non se miraban capaces de facer traballos tan duros.

          E chegou o día en que o labrego decidíu vendelos para mercar unha xugada nova. Levounos a feira do 18 e dous feirantes distintos, mercáronos por separado. Ún iríase cara as Cruces e outro pras terras de Rodeiro.

          Cando o primeiro feirante arrincou con ún dos bois tirando da corda que o suxetaba, este mirou pro seu compañeiro de toda a vida e cos ollos cheos de bagoas díxolle en voz baixa:

          – Adeus meu compañeiro. Ata que nos atopemos de novo na feira dos coiros en Allariz.

cropped-sin-tc3adtulo4.jpg

 

 

A HORTA DO CREGO

ROUBÁMOSLLE A FROITA Ó CREGO
Escóitenme os cabaleiros,
as mulleres que me atendan,
estadevos quietos rapaces,
que vai falar este menda.

Sobre un roubo cometido,
nos frutais que ten un crego,
e que relata nunha copla,
este imitador dun cego:

Temos un crego na aldea,
ó que quero saudar,
que nos dí misa os domingos
e nas festas de gardar.

Un crego da vella escola,
de rosario entre semana.
e que en vez de andar traxeado,
segue vestindo a sotana.

Ten este cura unha casa,
que agora dín que é rectoral,
que lla déron os veciños,
dunha maneira informal.

A casa ten unha horta,
pechadiña de frutales,
que son causa do conflicto,
e culpa dos nosos males.

Foi nunha noite de troula
desas coa cabeza tola,
cando lle entramos na horta
mangándolle a froita toda.

Logo notou a súa falta,
¡¡Nin que a tivese contada!!
E non tardou dúas misas,
e botárnola ben dada.

Cando pasou onda nós,
xa nos botou a indirecta:
– ¡Vós sodes civilizados,
ou formades unha secta!

Nós miramos de reollo,
esperando algo peor,
pero foi durante a misa
cando lle entrou o furor:

¡¡ Arrepentídevos, mangantes ¡!
¡¡ Devolvédeme o roubado !!
¡ Ou négovos confesión,
e morredes en pecado!

¡¡ Carallo como se puxo !!
Nin que perdera o sentido.
Menos mal que o amansamos,
con uns pesos no cepillo.

Que ten a froita do crego,
pra que a vaiamos roubar?
Se igual e millor ca súa,
témola na casa a fartar.

Tan arrepentidos nos vimos,
durante todo aquel día
que non tardei en facerlle
unha fermosa letanía:

– De roubarlle a froita ó crego,
os culpables, ¿quenes son?
– Dos figos, os do Castelo
das peras os de Cadrón.

Pensamos cantarlla á noite,
pero decidimos que non,
xa que tiña unha escopeta,
desas de doble cañón.

Si por unhas ou por outras,
se lle da por disparar,
a ver quen salta o balado,
para poder escapar.

Mellor deixar así a cousa,
e coa mellor das devocións,
devolverlle algo da froita,
e nos bote a bendición.

Que a mellor cousa señores,
pra levarse ben cos cregos,
é encherlle-lo cepillo,
e non roubarlles os pexegos.

E así rematou o conto,
señoras e cabaleiros,
boten moedas ó pucho,
porque lle lo teño valeiro.

O que conta este Cantar de Cego é totalmente certo. Como comprenderedes, non vou decir en que ano foi, nin quen era o crego. Foi pola noite dun sábado volvendo de un baile que había xa fai anos na Agolada. Daquelas non tiñamos coche e íamos e volvíamos andando. Na horta do crego había un pexegueiro cheo de péxegos deses colorados do pais que saben que rabean, e a tentación foi moi grande pra un amigo, un curmán meu e pra min mesmo. Saltamos o balado que gardaba a horta e rematamos collendo todos os pexegos pois o arbol aínda non era moi grande, ademais de outras castas de froita. Tal foi a cousa que ate enchemos uns cestos (paréceme que eran dous) daqueles que tiñan unha asa, e que estaban alí na horta e levámolos tamén, agachamos todo na palleira e tivemos froita pra unha tempada, agora eso sí, os cestos volvéronse a horta outra noite de mais adiante.
O caso é que nunca soupemos como diaños se enterou o crego de que fóramos nós os que lle roubamos a froita e a sorpresa aínda foi maior cando durante a misa do domingo, mirando pra nós e señalandonos co dedo ( estabamos no coro atendendo a misa) condenóunos ó inferno. A berra na casa por parte do meu tio e o meu pai, foi desas que non se esquecen moi facil.
Deus o teña na gloria, non era mal home pero apodrecíanlle as mazás e non daba unha a ninguén, así que eu sempre considerei o roubo coma un castigo de Deus hacia el.
A pequeniña letanía que aparece polo medio:

De roubarlle a fruta ó crego,
os culpables, ¿quenes son?
– Dos figos, os do Castelo,
das peras os de Cadrón.

fíxena poucos días despois coa idea de ir a cantarlla debaixo da ventana pola noite, pero nunca nos atrevemos a facelo. O cantar de cego fíxeno anos despois.

cropped-sin-tc3adtulo4.jpg 

ROMANCE DE BLANCAFLOR E FILOMENA

ROMANCE DE BLANCAFLOR E FILOMENA

Estaba a señora Anuncia,

arrimada a unha cancela,

con dúas fillas fermosas,

Blancaflor e Filomena.

 

E neso que pasa un pastor

que se enamora de unha delas,

cásase con Blancaflor,

e morre por Filomena.

 

Estando xa casado,

foise o pastor a súa terra,

e pasados un par de anos,

volve a casiña delas

 

– Boas tardes teña, sogra.

– Boas tardes teñas xenro,

¿Cómo queda Blancaflor?

– De parto queda  señora.

 

Empezalle a suplicar,

que lle mande  a Filomena

– A Filomena non cha mando

Porque ainda é unha nena

 

-Mandema señora,

que a levo con coidado

que a levo por cuñada

toda xuntiña ó meu lado.

 

-Entra Filomena no cuarto,

vistete de seda negra

que seica te manda buscar

a túa irma blanca e bella.

 

Na mitade do camiño

o pastor fixo uso dela,

e pra que non o contara

fíxolle un roto na lengua.

 

Ó pouco pasou un veciño,

e por señas lle falou,

faga o favor de levarlle,

esta carta a Blancaflor.

 

Blancaflor leu a carta,

 do disgusto mal pariu,

e logo empezou a berrar

que hasta no ceo se oiu.

 

-Apresen o meu marido,

por malnacido e traidor,

e a partir do día de hoxe

non serei mais Blancaflor.

Imagen

O SÓN DA ALDEA

O SÓN DA ALDEA

          Nos tempos que corren, as aldeas xa non teñen o són propio delas. Aquel son característico que tiñan ate fai uns trinta anos mais ou menos. Apagárono os sons dos tractores, dos coches, das motoserras, desbrozadoras, e dos novos aparellos musicais a plena potencia, sin esquencer que nelas, xa só quedan catro vellos arrimados a un pau, ou sentados na pedra da portela da casa.

          Unha das cousas que formaban o són tradicional, eran os cantos dos carros tirados por unha xugada de vacas ou bois. Producíase pola rozadura do eixo coas treitoiras e as entortas. Según parece, a mellor madeira para facer ó eixo era a de freixo, loureiro ou vidueiro, que era a que mellor cantaba. Pola maneira de cantar que tíñan, sabíase si traían boa colleita ou non, e hasta podía saberse á casa a que perteñecía cada ún. O seu són, tamén servía para animar a tirar a xugada, e de aviso para outro que podía vir pola misma congostra en sentido contrario e por onde non cabían os dous. En moitos casos, era a sinal pra ir poñendo a mesa pro xantar, pois o escoitar o seu canto, sabíase que a xente estaba de volta do traballo.

          A chegada dos tractores remataron co seu monótono pero fermoso cantar.

 

                             Si queres que o carro cante,

                             mellor có do teu veciño,

                             bótalle o eixo de freixo,

                             e as treitoiras de sanguiño.

 

                            Si queres que o carro cante,

                            deixa a tua leria veciño,

                            en vez de regalo con auga,

                            bótalle un xerro de viño.

 

                            Xa é hora de xantar,

                            escoito cantar o carro.

                            Eles están a chegar,

                            vou polo viño no xarro.

           Outra parte deste són, formábano os cantos dos veciños nas leiras e nas hortas, sendo os Alalás os mais cantados para acompañar as labores propias da aldea. De feito están considerados como a música mais característica e mais antiga de Galicia.

           Os Alalás, son unhas pequechiñas pezas musicais que cantaba cada ún para si mesmo. Non se cantaban para ninguén, pois eran cantos solitarios interpretados pola única satisfación de cantar. Cada peza está formada por un pequeniño poema de catro versos octosílabos normalmente, no que se deixa voar a última palabra para rematar coa melodía “Ailalelo, Ailalalo” que non quere decir nada pero que expresa o sentimento do que o cantaba.

           Os Alalas, eran un xeito de comunicarse da xente na aldea, pois según o que se cantaba e según a maneira de facelo sabíase que veciño era o que andaba arrincando nos nabos, mondando no liño, sachando nas patacas ou facendo calquera outra labor . Eran uns cantos que ademais prestábanse para acompañar a laboura ou o que facer de cada día. A min gustábame escoitarllos ó meu avó cando se afeitaba coa súa navalla, porque paraba o canto cún carallo! se se cortaba, ou cando lle daba unha chupada ó pitillo e interrunpía a cantiguiña. O que estaba cantando non perdía sentido, e aínda o facía mais fermoso. De feito, os alalás dos arrieiros teñen un “Arre Faco”, un “Soooo” ou un “volvíchete tola, carallo” polo medio que aínda os fan mais fermosos.

          Estes tres que poño, eran dos que cantaba moitas veces o meu avó mentras se afeitaba, preparaba os pelexos, ou facía calquera outra labor:

 

                               Mozas que tedes irmáns,

                               ter cuidado cos cuñados,

                               non vos vaia ser o demo,

                               que os collas no pecado.

                                     Ailalelo, ailalalo…

 

                                Aquí tedes a este arrieiro,

                                todo cheio de filliños,

                                que vai polo mundo endiante,

                                pra vendervos uns bós viños.

                                      Ailalelo, ailalalo…

 

                                 Marica berrou co xenro,

                                 na carballeira de embaixo,

                                 porque lle picou un toxo,

                                 que levaba no refaixo.

                                       Ailalelo, ailalalo.

cropped-sin-tc3adtulo4.jpg

 

 

 

  

NA CIMA DO PENEDO

NA CIMA DO PENEDO

Dende alí tocaba o ceo.

Dende aquel penedo enorme

no medio do Castelo.

 

Cantas lembranzas de neno,

cantos xogos de cativo,

polo día as agachadas

pola noite as escondidas.

 

Alí pasei moitas horas,

coa miña xente e cos amigos,

o carón daquel palleiro

que se facía de herba seca,

e no que durmían os cás

nas noites de duro inverno,

e nas xiadas mañás.

 

Volvín a respirar seu aire,

e aquel arrecendo da aldea.

E volvínme a perder na noite

ata apagarse as estrelas.

 

Escoitei o rachar da xiada baixo os pés,

e volvín a ver o fume nos tellados,

como buscaban o almorzo algúns gorrións,     

e fumegar as pedras nos balados.

 

E alá no fondo do souto,

onda os castiñeiros mais vellos,

escoitei cantar os pombos,

os alalás da miña xente

arrincando os nabos no nabal…

e o cantar dos carros,

e volvín a ver os bois e as vacas,

e as galiñas, e os cás.

 

Canta lembranza e canta vida,

labrada naquela pedra,

o carón da miña casa,

na aldea.

(O penedo. Unha enorme pena  ó carón da casa onde nacín no Castelo,

unha aldeíña da Parroquia de Cadrón en Lalín, e onde pasábamos

tantas e tantas horas os meus amigos mais eu)

España, Galicia, 1978-1982Spain, Galicia.

Esta foto do holandés Ton van Vliet que saquei do Blog AQUAM LATAM, está sacada dende a cima do penedo, do que aparece un anaco na parte inferior ezquerda da foto. A casa onde nacín é a da ezquerda, a da chimenea é a de García e a do fondo, a de Migueles

Imagen

cropped-sin-tc3adtulo4.jpg

ROMANCE DO CEGO ANDANTE

ROMANCE DO CEGO ANDANTE

Ábreme a portiña, ábreme o postigo,

dame do teu lenzo ¡ai meu ben! que veño ferido.

 

Pois se vés ferido vés a mala hora,

que as miñas portiñas ¡ai meu ben! non se abren agora.

 

Miña nai esperte, nin tanto dormir,

veña ouvir un cego ¡ai meu ben! cantar e tañir.

 

E se il canta e pide dalle pan e viño,

dille ó triste cego ¡ai meu ben! que siga o camiño.

 

Non quero seu pan, nin quero seu viño,

quero que Rosiña ¡ai meu ben! me ensine o camiño.

 

Culle, ou Rosiña, a roca e o liño,

vai co triste cego ¡ai meu ben! decirlle o camiño.

 

Anda, ou Rosiña, máis outro pouquiño,

son curto de vista ¡ai meu ben! non vexo o camiño.

 

De condes e duques xa fun pretendida,

e agora dun cego ¡ai meu ben! véxome rendida.

 

Eu non che son cego, nin Dios o permita,

sonche o conde Alberto ¡ai meu ben! que te pretendía.

 

Adeus miña casa, adeus meus quintais,

adeus compañeiras ¡ai meu ben! para nunca máis.

Imagen

O ROMANCE DO BURATO

O ROMANCE DO BURATO

Voulles contar agora

o que un día lles pasou

a Marica do Pomar

e mais a Xan de Vixou.

 

Estaba un día Xan

collendo toxo no monte,

veulle a sede e foi beber

unha pouca auga á fonte.

 

Alí abaixo no prado

viu unha moza segando,

subíuselle o clarinete

e ata alí se foi andando.

 

Era Marica do Pomar

que tiña un vestido novo,

parecía unha galiña

cando vai poñer o ovo.

 

“Moi boas tardes Xanciño

– dixo Marica  lixeira -.

Seique non che gusta o monte

e tíraste á carballeira”.

 

“Eu tírome ás boas mozas,

que me gustan con locura.

Traio aquí un mal comigo,

ándolle buscando cura.

 

E se ti quixeras

aquí detrás da silveira

ti tócasme o clarinete

e eu tócoche a caneira”.

 

Ó falarlle destas cousas

Marica xa está escangallada,

pero tiña medo que chegara

o outro que ela esperaba.

 

Marica foi e sentouse

na beira do arredor.

Xan que a estaba esperando

xa viu as cousas mellor.

 

Despois de moito tecer

Xan foille metendo a man;

era no mes de xaneiro

e sudaba coma no verán.

 

Entón díxolle Marica:

“¿Onde vas tan apurado?”

“Atopei aquí un burato,

facía falta tapalo”.

 

“Costoume traballo atopalo

– díxolle xemendo Xan –

pois está moi ben tapado

polo refaixo de lan.

 

E se ti estás de acordo

vamos para detrás da silveira;

tapamos ben o burato

e que sexa o que Deus queira”.

 

Foron para detrás da silveira

e puxéronse a tapalo.

Xan estaba tan inclinado

que xa daba xenio velo.

 

Ó que acabaron a cousa,

Xan, un pouco degolado,

marchou outra vez pro monte

e Marica foi pro prado.

 

E nisto chegou o outro

que ela estaba esperando,

repetiron a función

e verán o que foi pasando.

 

Foron pasando os días

e a barriga lle medraba,

pero Marica non sabía

quen tiña a culpa da allada.

 

Marica quería saber

quen era o que tiña a culpa

para casar xa con el

antes de que rompese a cunca.

 

E casou co segundo,

que se chamaba Froilán;

máis tarde naceu o neno

e parecíase a Xan.

 

Aquí acaba o romance

para rematar o relato

dun neno feito por dous

que ían tapar un burato.

 

cropped-sin-tc3adtulo4.jpg