O LIÑO


O LIÑO

         Que importante foi esta planta na vida das nosas aldeas. Ún pódese dar unha pequena idea cando ve os lugares da nosa terra que teñen o nome derivado déla; Liñares, Liñedo, Liñeiro, Liñariño, Liñoso… E a cantidade de palabras no noso bocabuario que lle fan referencia; Sementar, ripar, espadar, espadelar, fiar… Palabras, que anque siñifican un duro traballo e un gran esforzo, tamén levan con elas unha inmensa ledicia e divertimento traducidos en música e bailes.

          Esta clase de traballos, non debería esquecerse nunca, por eso é de agradecer que moitas asociacións de veciños, organizacións culturales e casas e museos etnográficos volvan a dedicarse as distintas labouras que conleva esta planta.

          O liño que se plantaba na miña aldea, chamábase “liño manso”. Era unha planta de un metro de altura mais ou menos con unhas flores azuis do tamaño de unha moeda de dous euros, ainda hoxe vese algunha destas plantas polos balados dos camiños e que dín que son da semente que caía dos carros e que brotan todos os anos. Lémbrome de que había outra casta dél que decían que era o “liño de fora” e que seica non era tan bó, pois a roupa feita con él pesaba moito mais que a feita co “manso”.

Imaxe

          Dende que se plantaba, ate que se convertía nunha peza de roupa había un longo proceso que comenzaba co sementado alá polo mes de Maio, había que arar e gradar ben a terra e unha vez preparada sementábase a liñaza ó voleo, volvendo a gradar despois e terminando por pasarlle un anciño para que a terra quedase ben plana. Na miña casa, botábase no “Prado do Porto” o carón do Rio das Abellas, entre a ponte da carretera que vai do Castelo a Cancelas e o Monte do castro”.

          Mentras a planta estaba na leira o único traballo que requería era o “mondado” que consistía en sacar as malas herbas que nacían entre elas.

          O chegar o mes de agosto e cando as plantas se poñían de cor amarelo, arrincábanse a man coa raiz e batíanse unhas contra outras pra que soltasen a terra que traían pegada a elas. Xuntábanse en manoxos chamados “gavelas ou mañizos”  levábanse no carro pra eira, e alí ripábase no “ripo” para sacarlle a semente ou “liñaza”, esta, deixábase secar durante uns días e gardábase nunhas bolsas de tela para facer a sementeira do seguinte ano. Coas plantas facíanse uns manoxos “mollas” que se volvían a poñer no carro e levábanse pro Rio das Abellas co fin de metelos na auga do rio para que ablandase, poñíase na presa que hai na veira do Prado do Porto con unhas pedra por riba para que non os levase a auga. Non lembro os días que botaba na auga pero debía de ser unha semán mais ou menos. De vez en cando sacábanse unhas plantas para ver si estaba “cocido” que era cando a planta soltaba facilmente a casca. Nesta presa poñían o liño mais veciños da aldeda e cada ún marcaba o seu sitio con uns cordeis atados os ameeiros que había o carón do rio.

          Así que estaba cocido, lavábase ben e  estendíase o sol na leira e dábaselle a volta todos os días para que secase ben. Unha vez seco facíanse uns mollos con él e volvía no carro pra casa.

          Unha vez na casa, estendíase na eira o sol pra mazalo, pois seica tiña que estar moi quente pra facer esta tarea, e unha vez quente golpeábase forte  co “mazo”, que era un anaco de madeira plano e groso con un mango. O motivo de mazalo era para que soltase a parte mais dura da planta e quedase a fibra mais fina do interior que se limpaba despois restregando contra o chao ou entre as mans. Na miña casa, mazábase nunha pedra que estaba no cuberto a maneira de unha mesa e que se coñecía como “mazadoiro do liño”. Durante o mazado era cando se cantaba e se contaban os contos ou os aconteceres de cada día pois no cuberto, xuntábanse tres ou catro familias para facer o traballo mais levadeiro o axudarse úns os outros, e o mismo que se facía cando era a malla, cada ún traía o que podía, xa fose lacón, tortilla, queixo, pan, viño etc. e alí botaban ate as tantas para que quedara o traballo rematado.

          O seguinte paso era o espadelado que consistía en facer o liño mais fino e para eso utilizábase unha peza de madeira  que tiña forma de unha T, pisabanse os dous brazos dela cos pés para que non se movera e coa espadela que era unha taboa que tiña forma de espada golpeábase hasta que quedaba moi fino e envolo en “estrigas” pra que non se liase. Estas “estrigas”, había que rastrelalas despois co “restrelo” que era un banco con un aparello de pinchos cortos entre os que se pasaba o liño para asedalo. Asedábase despois de sairlle duas capas de fibra que se chamaban “cabezo e estopa”, con elo conseguíase que quedase listo para fiar.

          O fiado, faciase despois do rastrelado e pra fiar, utilízabanse a roca e o fuso. A roca era unha vara de uns trinta centímetros con tres ou catro anacos de ramas na súa punta onde se colocaba o liño e o fuso era unha pequena peza de madeira que asemellaba un trompo alongado. Suxetábase a roca entre as costelas e o brazo, con unha man tirábase do liño, e coa outra facíase xirar o fuso, para retorcer o fío dandolle textura e consistencia. Este traballo facíase o longo do inverno e sempre fiaban as mulleres, xuntábanse tres ou catro veciñas o redor da lareira contando contos e cantando ou contando contos mentras fiaban. A estas xuntanzas, chamábaselles fiadeiros ou fiadoiros.

          Todo este traballo remataba co ensarillado e o clareo do liño. O ensarillado consistía  en facer madeixas co sarillo, que era un aparello de madeira con catro aspas nas que se iba enredando o fio hasta formar a madeixa e rematábase todo o proceso fervendo as madeixas en auga durante un tempo e despois poñíanse o sol e regábanse de vez en cando ate que o fio perdía a cor marrón que tiña e volvíase blanco. Si se quería teñír de outra cor, había que levalo a Lalín a unha casa que se dedicaba a eso.

          Co liño, facíase cantidade de roupa pras casas; Colchas, sábenas, camisas e calzóns pros homes, chambras pras mulleres etc.

          A lembranza que temos todos das mantas de liño, era que pesaban moito e abrigaban moi pouco, e as sábenas parecían molladas cando se metía ún na cama. Pero era o que había e o que nos tapaba do frío do inverno, invernos moi crudos pola miña Comarca do Deza. O chegar o vran, toda esta roupa, cargábase no carro, e iba a lavarse o rio para tela limpa pro seguinte inverno. Este feito era moi esperado polos rapaces pois era un día de xantar de campo, de chapuzós no río e de troula. O Rio das Abellas, era unha das principais fontes de vida da miña aldea do Castelo.

          Unha aperta para todos.

Imaxe

 

 

Advertisements

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s