MUSICA DE TRADICION ORAL


MUSICA DE TRADICION ORAL

          Son un namorado da tradición oral  no seu apartado musical e no que respecta os contos, e os romances e cantares de cego. O ambiente nos pequenos pobos era o mais apropiado para este tipo de música, polo que me supoño que a miña condición rural tivo que ver moito con esto, posto que son fillo de labregos e crieime a cabalo entre o rural das miñas aldeas do Castelo e Muimenta e a cidade de Pontevedra, que naqueles tempos tamén se podía considerar unha cidade rural. Crieime correndo polas congostras, camiños e leiras, e levando as vacas ós prados das Chousas, do Porto, da devesa, do Couto… é os montes do Castro, da Costa ou Corres. Estudei na escola de Muimenta na que todos os meus compañeiros, convivian coas mismas cousas que as miñas.

           Toda a xente que me rodeaba daquelas, era da miña misma condición, falaban o galego e castrapeaban coma min e sabían os mismos contos e as mismas cantigas que sabía eu. Para min, os maiores e vellos eran todos iguais, non atopaba diferencias entre úns e outros. Foron os que me ensinaron as cousas da vida, esas que non se aprenden na escola como facer trallos pra pillar as troitas, ichós para cazar perdices, carriños con rodas feitas con nabos, tirapedras, frautas de cana de millo etc. (a miña agradecida lembranza o Sr. José de García pola pacencia que tivo conmigo)

          Falaban con nós nese idioma tan fermoso co que nos entendíamos e que o chegar a Pontevedra negábanme na escola, e onde non facían mais que correxirme a fala sempre a favor do castelán, parecía unha guerra de galegos contra galegos anque ben mirado agora, non deixaba de ser unha loita dos capitalinos contra os aldeás, para que nos sentísemos inferiores. Os capitalinos, abusaban de nós utilizando o seu idioma e menospreciándonos en canto podían axudados pola bronca do mestre, por non falar medianamente o castelán. A palabra “paleto ou palurdo” resoou moitas veces nos meus oídos no Colexio Inmaculada de Pontevedra, pronunciada por un “mestre” que me agredíu física (cada hostia que perdía, atopaba eu) e psíquicamente durante uns cuantos anos e que o único que conseguiu foi que cada vez quixera mais á miña aldea, o meu pucho,  os meus zocos, os meus amigos, os meus vellos e que sentira medo cando os domingos collía o “Gomez de Castro” de volta para Pontevedra. A cultura desta escola sempre me foi allea, fría, distante e hipócrita.

          Despois chegaron os tempos do instituto e alí comencei á ler a xente que escribía tal como eu falaba, Rosalia, Curros, Cabanillas, Castelao… e tamén alí coñecín a un conserxe da parroquia de Salcedo, o Señor José Vilas que tocaba a guitarra. Eu non facía mais que mirar pra él. Un día preguntoume si me gustaría tocala e díxenlle que sí e o sair do instituto polo serán, nun banco da alameda pontevedresa doume as primeiras leccións. Comenteille que eu tocaba algo a zanfoña porque ensinárame o meu avó o arrieiro, e que sabía algunhas cantigas en galego, e el faloume dos Cegos e dos seus cantares. Lembrareime sempre de cando me cantou un romance de cego. Aquela maneira de cantar, aquel idioma cargado de “jotas” tal como eu ó falaba petoume no corazón e  propúxenme cantar cousas como aquelas. Unha tarde levoume a unha taberna da Zona Vella de Pontevedra que se chamaba a de Rios e alí coñecín a Xan das Canicas, Diosiño e unha xente de Cambados que cantaba con eles. Con esta xente foi con quen aprendín a cantar e a querer a música de verdade. Xan, sabía algúns cantares de cego e un día apareceu con unhas cuantas coplas que el lle mercaba os cegos e regaloumas.

          Conseguín que meu pai me comprara unha guitarra e con quince ou dezaseis anos xa montaba boas festas cos amigos e cos vellos da aldea na Taberna de Souto na Ponte Vilariño e na do Reino en Cadrón en Lalín.

          A primeira vez que vin un cego cantando, foi en Pontevedra, na plaza Curros Enriquez diante de unha ferretería que había alí. Nunca o esquecerei. Vendía as coplas a dous reás cada unha, así que con un peso merquei dez que conservo. Volvín onda él unhas cuantas feiras para aprender a música das que lle había mercado e acabei cantandoas eu á guitarra. Despois andiven escoitando a mais cegos polas feiras de Lalín, Soutelo, Agolada, pero a que me gustaba de verdade era cega de Aciveiro que estaba sempre na de Vilatuxe e na de Cachafeiro, facíase acompañar de un violín que tocaba coma os mismos anxos.

          Poucos anos despois, chegoume a hora de marchar pra Santiago a estudar e dedicarme a música galega como profesión durante a década dos setenta e ata mediados dos oitenta, e de escribir e compoñer pra min e pra moitos dos grupos que se dedican a música tradicional galega. Pero a min o que verdadeiramente me gustaba era cantar romances e cantigas de cego, así que en canto podía iba polas feiras e polas tascas cantandoas e sigo a facelo hoxe en día, ou eu só, ou acompañando a grupos amigos e coa diferencia de que hoxe canto os meus propios cantares e romances. 

          Alí, en Santiago, aprendín que neste País é tan inmensa a riqueza musical, que non se pode estar cantando sempre as mismas cousas. Así que merquei un magnetofón e veña, polas tabernas das aldeas en diante, e onde miraba uns vellos botando a partida, convidabaos a unhas chiquitas e ala, a cantar o que soupesen. Eu grababa todo, o que valia e o que non. Sempre me resultou admirable as ganas que teñen os nosos vellos de cantar, algo recelosos o comenzo, eso sí, pero en canto ven que os tratas de ti a ti e que cos anos vas a ser coma eles, abrense coma libros. Canta sabiduría teñen. e canto lles gusta falar, teñen necesidade de contar as súas cousas e en canto atopan a alguen que os escoita son unha verdadeira fonte de sabiduría.

          E as mulleres, esas si que saben. E canta picardía teñen jeje. Son as que saben os cantares e as estrofas mais picantes, moito mais que os homes. Algunha, achegábase a min o remate de algunha cantiga para decirme:

          – Eso que acaba de cantar, non lle é así.

          – E logo como é.

          E cambiabame moitas partes do texto, que a maioría das veces non era moi parecido. É o que ten a tradición oral, que o mismo cantar cambia según no sitio onde se escoite.

          Poño a continuación un anaquiño do “Romance dos vintecinco cegos” onde se pode comprobar como cambia a letra dun sitio a outro, no último, que se canta por Ponteceso e Malpica, ate cambiaron os cegos polos cregos,  sin embargo a música conservase igual:

 

 Pola ponte de  San Xoan,

vintecinco cegos van,

cada cego ca súa moza,

cada moza co seu can,

cada can co seu gato,

cada gato co seu rato,

cada rato ca súa espiga,

e cada espiga co seu gran.

……….

 

Por unha ponte no Limia,

vintecinco cegos van;

Cada cego leva súa moza,

e cada moza leva o pan.

Por unha ponte no Limia

Vintecinco cegos van.

……….

Alá polo San Cibrao,

vintecinco cegos van;

Cada cego leva un mozo,

cada mozo leva un can.

– Anda , mozo dilixente,

a ver como baila o can.

– Bailará para vostede,

por un anaquiño de pan

……….

Camiño de San Corme,

vintecinco cregos van,

cada ún leva a criada,

e a criada leva o pan,

a criada é pro cura,

e o pan po sacristán.

                            

          Moitas veces non se lembraban da cantiga inteira, había que darlles tempo e si nón volver outro día. A min sempre me gustou eso, porque cando hai que cantar cántase e cando hai que contar un conto, cóntase, pero sempre hai que facelo como o fan as avóas, que son as que saben, e nestes casos a expresión é moi importante. Cando non se lembraban da cantiga inteira, había que darlles tempo e si nón volver outro día que de seguro que xa cha tiña escribida nun papel, e podo apostar que si ela non se lembraba de toda, iba onda as amigas e veciñas pra que a axudasen …que non? …hai non.

          Moitas veces, cando cantaba polas feiras e cando cantaba algo que sabía que podía ser descoñecido, fixábame nos beizos da xente para ver si a cantaba alguén, porque seguro que ese sabía moitas mais, e nunca me equivocaba. A xente que coñecía un romance ou un cantar de cego, sabia mais.

          Algunha vez tamén me teño axudado de dous amigos mestres de música nas escolas de Forcarei, Soutelo e Cerdedo, sobre todo con romances e cantares que non tiña inteiros. A cousa era moi sinxela, eles cantábanlle ós rapaces a peza que me interesaba completar ate que a aprendían coa letra algo cambiada. Non tardando moito sempre aparecía algún dos rapaces decindo:

          – Dí a miña avoa que non é así.

          – Pois dille a túa avoa que si me convida a un café, fagolle unha visita.

          E así, ademais de completar algunha cantiga, sempre se aprendía algunha outra nova.

          Agora, con esto dos ordenadores, ando a peñer algo de orden na maleta do desorden da miña xuventude, como digo moitas veces. Non sei cantos romances e cantares de cego teño, pero mirados así, a ollo de bó cubeiro, ben poden ser uns 500 mais ou menos xunto con unha pequena colección de uns 80 feitos por min durante estes anos, algúns de contido moi actual e outros non tanto.

          A idea é compartir todo esto con todos os que aprecien estas cousas e porque sei que dende fai un tempo hai moita xente, debido os conservatorios de música tradicional que volven a cantar estas fermosísimas pezas das que moitas son bastante populares, pero hai unha gran maioría delas que non son moi coñecidas, de ahí a idea de unha filla miña de facer este Blog, no que xa estou a poñer de cando en vez unha peza según a vou pasando do papel onde a teño escrita. Mentras, sigo coa miña gran paixón que é a de escribir, compoñer e cantar, ademais de axudar no que poido a uns grupos de amigos que están tentando recuperar algo tan fermoso como son as cantigas tabernarias.

          E anque agora, esto non ten nada que ver coa tradición oral, si que axuda a que alo menos non se perda algún que outro romance e cantar.

          Un saúdo e unha aperta para todos.

Imagen

Advertisements

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s