O FRAILE NON QUERE IR A IGREXA

O FRAILE NON QUERE IR A IGREXA

O fraile non quere ir á igrexa;

dicen as nenas por qué:

-porque no tiene zapato;

zapato yo le daré.

 

O zapato turrutaco,

con febilla, todo blanco.

 

O fraile non quere ir á igrexa

dicen as nenas por qué:

-porque no tiene calcetines;

calcetín yo le daré.

 

O calcetín pr’o botín

io zapato turrutaco

con febilla todo blanco.

 

O fraile non quere ir á igrexa

dicen as nenas por qué:

-porque no tiene calzoncillo;

calzoncillo yo le daré.

 

O calzoncillo sin o brillo,

o calcetín pr’o botín

io zapato turrutaco

con febilla todo blanco.

 

O fraile non quere ir á igrexa

dicen as nenas por qué:

-porque no tiene pantalón;

pantalón yo le daré.

 

O pantalón sin o botón

Io calzoncillo sin o brillo

io calcetín pr’o botín

io zapato turrutaco

con febilla todo blanco.

 

O fraile non quere ir á igrexa

dicen as nenas por qué:

-porque no tiene chaleco;

chaleco yo le daré.

 

O chaleco sin o freco

io pantalón sin o botón

io calzoncillo sin o brillo

io calcetín pr’o botín

io zapato turrutaco

con febilla todo blanco.

 

O fraile non quere ir á igrexa

dicen as nenas por qué:

-porque no tiene camisa;

camisa yo le daré.

 

A camisa toda lisa

io chaleco sin o freco

io pantalón sin o botón

io calzoncillo sin o brillo

io calcetín pr’o botín

io zapato turrutaco

con febilla todo blanco.

 

O fraile non quere ir á igrexa

dicen as nenas por qué:

-porque no tiene chaqueta;

chaqueta yo le daré.

 

A chaqueta toda preta

ia camisa toda lisa

io chaleco sin o freco

io pantalón sin o botón

io calzoncillo sin o brillo

io calcetín pr’o botín

io zapato turrutaco

con febilla todo blanco.

 

O fraile non quere ir á igrexa

dicen as nenas por qué:

-porque no tiene sombrero;

sombrero yo le daré.

 

O sombreiro co bolero

ia chaqueta toda preta

ia camisa toda lisa

io chaleco sin o freco

io pantalón sin o botón

io calzoncillo sin o brillo

io calcetín pr’o botín

io zapato turrutaco

con febilla todo blanco.

Imagen

VEÑAN SEÑORES E ESCOITEN

VEÑAN SEÑORES E ESCOITEN

Perdín a vista querido,

apagouse a miña vela;

para min sempre é de noite

¡Valgame a Madalena!

 

Perdín a vista querido,

a prenda que mais valía;

non me queda que perder

astra que perda a vida.

 

Vou ganando o meu panciño

facendo mofa de min;

as miñas bágoas por viño

miña dor por violín.

 

Veñan señores e escoiten

farei que esquezan as bágoas

que eu sei os cantos mellores

e as historias mais estranas.

 

Como sin saber qué como

e astra non son reparada

que a miña fame non compre

distingui-las cousas malas.

 

Morrerei calquera noite

cá miña noite mais crara;

cecais no cumio dun monte

os corvos faranme a cama.

(A Cega de Aciveiro sempre remataba con esta cantiga.

O día do seu enterro, eu canteilla a ela a pé da tumba))

Imagen

O MILLO

O MILLO

          Un dos cereais básicos e fundamentais na alimentación dos galegos desde fai uns séculos é o millo e quizais xunto có centeo, o mais importante, posto que o pan que se comía nas nosas casas hasta onte coma quen dí, estaba feito con estes dous cereais. Da súa importancia dan fé os centos de refráns cantigas e coplas que engrosan a nosa cultura musical.

          Como se facía con outro cereal calquera, os labregos preparaban as leiras pra súa semente arando e gradando o terreo que se estercara uns días antes. Logo facíanse uns regos co arado e sementábanse os graos de millo, a man ou coa sementadora.

          Acompañando os graos de millo tamén se sementaban as fabas brancas que ó medrar enredábanse polas canas. Estas fabas coñecense como fabas milleiras percisamente por ser sementadas onda él e que son un dos ingredintes principais do noso caldo. A semente, tiña lugar nos derradeiros días do mes de Abril ou comenzos de Maio, e alá polo mes de agosto, cando as espigas xa estában ben grosas “escotelábanse” os milleiros. O escotelo consistia en cortarlles o “curuto” polo nó seguinte a última espiga, e facíase para que a planta non seguira a medrar e que engordasen as espigas. Os curutos eran para darlle o gando.

Imagen

          Na leira do millo poñíanse uns espantallos e unhas tarabelas para espantar os paxaros, principalmente os corvos, para que non foran comelo e tamen me lembro de que se queimaban trapos vellos nos balados da leira pra que o porco teixo non se achegara a él, pois seica non soportaban o cheiro que producían.

Imagen

          O chegar o mes de Outubro recollíase cortando as plantas polos pes, sacábanselle as espigas e as canas eran pro gando. Moitas das canas tiñan un verme longo e branco, que era ún dos mellores cebos pra pillar as troitas. As espigas ou “mazorcas” levábanse no carro pro cuberto onde tiña lugar a escarocha ou esfolla que consistía en espir a espiga das follas que a gardaban. As follas mais finas e brancas do interior escollíanse e gardabanse para facer os xergóns de follato pras camas, o resto era para estrar as cortes. Moitas veces e cando a colleita era abondosa, a escarocha levábase a cabo entre varios veciños o que facía que o remate se celebrase a cousa con unha foliada.

Imagen

          Despois de escarochado, escollíanse as espigas que non estaban defectuosas e levábanse pro horreo, as partidas ou con pouco grao deixábanse pras galiñas e pro gando. As espigas que ainda non estaban moi maduras poñíanse un tempo a secar antes de gardalas e tamén se metian no forno do pan cando xa non estaba moi quente para secalas co seu calor. A fariña destas espigas decían que era a mellor e a mais utilizada para facer as papas pois os graos seica se moían mellor e non facían tanto salvado.

          O que se gardaba no horreo, ibase debullando durante o resto do ano según as necesidades. Para debullalo metíase nun saco e golpeábase contra o chan, despois de uns cuantos golpes sacabanse a man os graos que quedaban nos carozos. Tamén se debullaba apretando a espiga contra un carozo para que soltase os graos. Pero as debulladas mais fermosas que lembro na casa da miña nai no Castelo facíanse cando se debullaba moita cantidade pra moenda. Despois da cea, os meus tios e os meus pais sentabanse nuns tallos  arredor do lume da lareira, metían unha fouce debaixo do cú e debullaban as espigas contra o mango. Os graos iban caendo nas cestas ou nos ferrados. Este traballo leváballes bastante tempo polo que era inevitable contar contos ou cantar mentras se debullaba, cousa que agradecíamos os rapaces que non queríamos ir pra cama mentras non fosen eles. A miña avoa gustáballe moito cantar mentras debullaba, e cando nas conversas había algo que non quería escoitar ou que non lle interesaba moito era o primeiro que facía.

Imagen

         O millo, despois de debullado, levábase o muiño e coa súa fariña facíase o pan, as papas, as empanadas de chourizo ou de touciño, os bolos de pote etc.

Imagen

         Agora que o penso, vaia cousas tan ricas que se facían nas casas coa fariña de millo, e anque daquelas decían que o pan de millo e centeo era o pan dos probes porque o pouco trigo que se colleitaba era pra vender, despois das voltas que dou a vida, este pan está sendo dos mais solicitados nas panaderías.

          Unha aperta para todos

         

                     

 

SEREI TEU FILLO VARON

SEREI  TEU FILLO VARON

Pregoadas son as guerras

que asolagan a Nación.

¡Pobre de min que vou vello,

guerras pra min xa non son!

 

¡Mala seas ti muller

que non me deches varón!

E falou a súa Dona,

con arrogante razón:

 

-Non me maldigas marido,

non me botes maldición.

Deme as armas e o cabalo

serei teu fillo varón.

 

-Ténde-los cabelos longos,

non os encubrirás, non.

-Metereinos na armadura

atadiños c-ún cordón.

 

-Ténde-los ollos fermosos,

non os encubrirás, non.

-Eu baixareinos á terra

cando pase algún varón.

 

-Ténde-los peitos crecidos,

non os encubrirás, non.

-Dame un colete de ferro

servirame de xubón.

 

-Ténde-las mans moi finas,

non as encubrirás, non.

-Dame teus guantes de ferro

terei as mans de infazón.

 

-Ténde-los pés miudiños,

non os encubrirás, non.

-Dame túas botas de ferro

enchereinas de algodón.

 

-Tende-lo corazón debil

e non o encubrirás, non.

– Levas razón meu marido,

as guerras pra min, non son.

VEN BAILAR CARMIÑA

VEN BAILAR CARMIÑA

Vén bailar Carmiña, Carmiña, Carmela,

con zapato baixo e media marela,

e media marela e media calada,

vén bailar Carmiña miña enamorada.

 

O zapato pide a media,

a media pide o zapato,

a rapaza que é bonita,

tamén pide un rapaz guapo

 

Vén bailar Carmiña e trae o pequeno,

que anque non é meu, axudei a facelo.

ven bailar Carmiña, Carmiña, Carmela,

con zapato baixo é media marela.

 

Catro cousas hai no mundo,

que revolven o sentido,

amar e non ser amado,

querer e non ser querido.

 

Vén bailar Carmiña, Carmiña, Carmela,

con zapato baixo e media marela,

e media marela e media calada,

vén bailar Carmiña miña enamorada.

(Esta fermosa cantiga, moi popular, cántase de diversas maneiras,

esta é a que cantaba o Señor Florencio, o cego dos Vilares)

Imagen

A TRADICION DO CLAMOR EN LALIN

A TRADICION DO CLAMOR EN LALIN

          Existe unha tradición pola Comarca do Deza chamada “O Clamor”. Ten lugar entre as parroquias de Vilariño (Agolada) e Bermés (Lalín) e ven sendo coma unha rogativa que se fai por dous motivos, ou ben porque apreta moito a calor para pedir que chova, ou para pedir calor porque moitos días de auga poden estragar as colleitas. Pra facer a cousa mais sinxela, pra que chova ou que deixe de chover.

          É unha tradición relixiosa que se remonta uns cuantos séculos atrás e na que a Virxe de unha das dúas parroquias vai visitar á Virxe da outra situada a uns 15 kilómetros mais ou menos. Faise entre estas dúas parroquias pola lenda que dí que as súas Virxes son irmás. Antiguamente, tamén participaba a de Ventosa pois según se decía, era a nai das outras dúas. Ademais destas tres parroquias, participan no clamor unhas vinte mais.

Imagen

          A rogativa faise en Vilariño para pedir o bó tempo e en Bermés para pedir a choiva e consiste nunha procesión que se fai a pé entre as dúas parroquias, e na que os gastos que ocasiona cubrense cos donativos que se conquiren entre os veciños das parroquias polas que pasa. En ela participan os fieis, os curas das parroquias, a banda de música e o fogueteiro.

          A procesión comenza as sete da mañá  nunha das dúas parroquias para facer coincidir a chegada coas 12 do medio día, momento cume no que se xuntan as dúas Virxes, quedando despois ambalas dúas na igrexa durante os días que dura o clamor e que deben ser os que dura unha novena. Ó remate deste tempo, volve a imaxe a iglesia de procedencia repetindo os mesmos actos e percorrido.

          A comitiva, pasa por Vilariño, Esperante, Cadrón, o Castelo, Cancelas, Erbo, Palmou, Camiño Real e Bermés. Por cada parroquia que pasa, o santo ou santa da igrexa do lugar sácase ó camiño e saúdanse as dúas imaxes, mentras a banda de música toca o himno español e o fogueteiro arrealle lume os foguetes mentras dura o acto. No Castelo pasa por un camiño que hai polo medio das casas pero o ser aldea e non ter igrexa, faiselle un arco de polas de caraballo e de oliveira con fiunchos e unha pequena alfombra de flores para darlle a benvida.

          Eu tiven a ledicia de participar no penúltimo que se celebrou fai uns trinta anos, e anque non son de moita devoción, si que disfrutei coa compañía dos veciños percorrendo os camiños que andiven de cativo pra ir as festas das parroquias dos arredores do Castelo.

           Que despois da rogativa chova ou deixe de chover, xa é outro cantar no que eu non me meto. Ese ano, choveu ó cabo de quince días mais ou menos, úns decían que por milagre das Virxes e outros  porque estaba de chover. Que cada ún fale da feira según lle vaia nela como dí o refrán.

           O que si sei é que si se celebrase outra vez e anque non son nada creente destas andainas, si que me gusta que se conserven as nosas tradicións e sentiría un enorme pracer en volver a facer o percorrido e volver a compartir uns intres cos meus veciños de sempre.

          Unha aperta pra todos.

Imagen

Sin título      11949582_869204223126620_1595525732_n

         

 

TRES CASAMENTOS NUN DIA

TRES CASAMENTOS NUN DIA

Alá na terra de Lugo, na montaña de Burón

pasóu un caso chocante, que causóu admiración.

 

Vivía unha patrona, con unha filla e unha neta;

as tres estaban solteiras, nunha casiña pequena.

 

Todas as tres tiñan mozo, todas se queren casar,

e maiormente a patrona, xa non se pode aguantar.

 

Ésta trataba cun vello,  medio xordo e xorobado,

pero era mui bonito, porque tiña moitos cartos.

 

A filla era media bruxa, e tamén tiña rapaz:

un xastre de mala morte, que andaba polo lugar.

 

A neta era mui noviña, tiña quince primaveras,

sólo que tiña un defecto: era tortiña das pernas.

 

Ésa tamén tiña noivo: un gallardo paragüeiro

que cando viña ó lugar, botáballe algún remendo.

 

Un día que estaban xuntos, entre todos acordaron

casarse todos nun día, por evitar moitos gastos.

 

A vella toda apurada, foi onda o cura correndo,

antes que algún dos noivos, cambeara de pensamento.

 

-Boas tardes, señor cura, véñolle a preguntar

por facer tres casamentos, cánto nos vai a cobrar.

 

-Un cóstalle trinta pesos, e os tres valen noventa,

pero sendo os tres xuntos, rebaixaréilles da cuenta.

 

-Craro que son todos xuntos, e todos nun mismo día:

cásome eu e cásase a neta, e támen se casa a filla.

 

-Nunca outra tal se viu, desde que son sacerdote;

tres casoiros nunha casa, debe ser señal de morte.

 

-Pois non lle é ningún milagre, é que topamos tres burros

e hai que aparellalos, pra que queden ben seguros.

 

-Pois véñame cando queiran, que eu cásoos de contado

e como son todos xuntos, heillo de facer barato.

 

-De padriños e madriñas, servimos uns prós outros;

e, mire chéganos ben, que queremos rezar pouco.

 

Un día de moito inverno,saliron pra se casar;

deixaron a casa sola. O rapaces do lugar,

 

entráronlle na cociña, leváronlle a carne toda,

o viño cas empanadas, todo o que tiñan prá boda.

 

Tocando cornos e latas, cencerros e potes vellos,

marcharon pra unha xesteira, mui alegres e contentos.

 

Alí fixeron a festa, a conta dos casamentos,

o viño andaba por cuncas, e a carne por torombelos.

 

Volvamos ás tres parexas, que viñan de se casar,

pensando na gran inchenta, que se iban a tomar.

 

Cando chegaron á casa, toparon todo barrido,

nin molete nin ovella, nin o pelexo do viño.

 

-¿Quén sería o galopín, tan ladrón e desalmado?

– dixeron os matrimonios, todos a un tempo, chorando.

 

Esta sí que che foi gorda, nunca me houbera casado,

que polo primeiro día, xa levamos bon petardo.

 

Mais a conta foi despóis, ó chegar os convidados

topan as portas pechadas, e os matrimonios chorando.

 

-¿Qué vos pasa, meus amigos, – dixo un dos invitados-

que todos estades tristes, como perdidos, chorando?

 

-¿Qué é o que vai pasar? -dixo a tía Micaiela-:

mentras nos fomos casar, roubáronnos a ovella,

 

o viño e o pan de trigo, empanadas e paella,

e non levaron a casa, porque non puderon coela.

 

Ó ver esto os convidados, todos de mala maneira

diron a volta pra casa, coa barriguiña valeira.

 

Eles que iban con fame, tuveron que dar a volta,

cos dentes mui afilados, sin poder probar bocado.

 

Os matrimonios á noite, fóronse cedo prá cama,

pero como tiñan fame, non puideron facer nada.

 

UN FERMOSO CAN DE CAZA

UN FERMOSO CAN DE CAZA

          O meu amigo Francisco, é un gran aficionado á caza, pero tivo que deixar a súa práctica por culpa de unha operación, pois debido às secuelas que lle quedaron, cánsase moito. Pero segue tendo a súa recua de cás e sigue  levandos o monte, deixáos soltos metendolle sustos os coellos, mentras que él queda sentado nunha silla praieira que leva.

          Etoo, era ún dos cadelos que tiña, o que mais quería de todos por ser o mais vello e por levar úns once anos con él, era moi cariñoso con todos os que chegaban a casa e un gran comedor de galletas. Ademais de Etoo, ten outros cinco; Valdés, Iniesta, Xavi, Piqué, e un cachorriño que lle regalaron polas festas da Peregrina e ó que lle puxo Tello de nome.

          Non sei se porque Etoo era de cor negro ou porque era un gran amante da libertade, tiñao sempre solto, mentras que os outros cinco tenos pechados nun caseto con todas as comodidades do mundo. Etoo era un fermoso can de palleiro que gustaba moito de cruzar a estrada cara o outro lado, onde hai un anaco de monte con algún que outro coello. Como bó cazador que era disfrutaba metendolle carreiras os coellos que alí hai, despois volvía pra casa, bebía nun pilón debixo das viñas e deitabase onda os outros pra fastidialos como decindo “mirade para min, estou ceibe”, mentras os outros non deixaban de laiar cara el.

          Falando con Paco, o ver as filigranas que facía o can na carretera pra esquivar os coches, xa lle tiña dito algunha vez:

          – Paco, deberías prender a Etoo. Calquera día vas levar un disgusto.

          – Non, non. Aquí os coches pasan a modo, hai un límite de cincuenta, ademais él é moi listo e non se deixa pillar.

          Pero non foi así. Antes donte un Audi que baixaba a bastante velocidade pillouno. Paco, o sentir os laios do can, pensou no peor e botou a correr ate a estrada. O chegar comprobou que o seu pensamento convertírase en realidade. Alí estaba Etoo morto. Colleuno ensangrentado como estaba no seu colo e así estivo o tempo que lle levou dar os datos ó dono do coche pra pagarlle os estropicios do vehículo. O rematar, foise pra debaixo da viña e alí botou bastante tempo co seu canciño no regazo, os ollos cheos de bagoas e rosmando pros seus adentros por non telo pechado cos outros.

          Onte decíame, que si quería tanto a aquel animal, era pola libertade que tiña, por velo solto pola eira e por subir ate a súa boca pra pillar as galletas que tiña presas entre os beizos e que tanto lle gustaban.

          Pero dí que mentras a estrada esteña entre a casa e o monte, non volverá ter outro ceibe.

Sin título

           

            

OS SEGADORES E A EMPANADA

OS SEGADORES E A EMPANADA

          Naqueles tempos nos que a sega do pan se facía coa gadaña e se botaba todo o día nas leiras, tres segadores foron un día a segar unha leira de pan centeo. Sabendo que a sega ía a levarlles todo o día, levaron unha empanada de bacallao con pasas pro xantar. O chegar a leira pola mañá cedo, e antes de empezar a sega, decataronse de que se esqueceran do viño na casa para beber coa empanada, entón, un deles dixolle ao mais vello que se chamaba Anselmo:
-Oe Selmo, podías volver á casa e traer o viño que nos esquenceu enriba da artesa, así poñémolo a refrescar no rio pra que estéña mellor a hora do xantar.
– Si ó, contestoulles Anselmo, e mentras vou polo viño, vos papades a empanada e non me deixades nin un anaco, ¡¡ que vos coñezo moi ben !!
– A ver ó, vai polo viño que prometemosche que non á ser así. Prometémosche que ate que chegues ti, traballaremos duro e sin nin siquera mirar pra empanada.
Anselmo medio convencido dou a volta e marchou polo viño, pero por natureza era tan desconfiado, que  en vez de ir a buscarlo agachouse detrás dun balado pensando en que en canto dese a volta, os seus compañeiros comerían a empanada.

          Alí aselando, botou toda a mañá, mentres os seus compañeiros dábanlle duro a leira de pan centeo. Alá polas catro do serán mais ou menos, díxolle un dos segadores ó outro:
– Oes, Selmo non acaba de vir co viño e eu teño fame.
– Pois eu taména teño, e cando non veu é que ó mellor pasoulle algo, así que vai ser mellor que xanteños anque sexa sin viño e despois acabamola sega.
Dito e feito, fóronse pra sombra dun carballo, partiron a empanada en anacos e empezaron a comela.
Nada mais incarlle o dente ao primeiro anaco, salíu Anselmo de detrás do balado cara eles, berrando con todas as forzas que tiña;
– ¡¡ Lamparins !!  ¡¡ Que sodes uns lamparíns !!  Eu xa sabía que iádes comer a empanada sen min.

            ¡¡ POIS AGORA NON VOU POLO VIÑO ¡!