A SEITURA E A MALLA


         Un dos traballos típicos do noso rural, eran as segas ou seituras e as mallas. Durante días era un chirriar de carros dende a leira ate a casa, levando o Trigo e ó Centeo que iba ser unha parte moi importante do sustento da familia e do gando pro inverno que viña. Onde son eu, ó centeo chamábaselle “pan” co que se pode supoñer a importancia que tiña.

          O cantar do carro, estaba moi vencellado á calidade da colleita, pois canta mais carga levaba, mais e mellor cantaba. O són dos carros nas aldeas era música celestial. Algo moi parecido ó que era ó seu canto, podémolo escoitar agora nas boas Zanfoñas que fan moitos dos artesáns que se adican a construílas. Algún día falarei algo sobre dos cantos dos carros e coma os nosos vellos coñecían a casa á que perteñecían polo seu canto.

         Pero volvendo a seitura, era un traballo no que se axudaban todos os veciños da aldea, si ún quería que lle viñesen axudar na súa, él tiña que axudar na de todos. Así que as leiras e as eiras convertíanse nunha soa familia, onde traballaban arreo homes mulleres e nenos.

Imaxe

          En moitas das aldeas, as eiras eran comunais, tendo cada familia un recuncho reservado para facer a súa meda ate o día da malla, tamén as había unitarias. Na casa da mina nai no Castelo (Lalín), era unha enorme pena que perteñecía a dúas familias,  á de Amador e a miña, anque lembrome tamén de que algún veciño con colleitas mais cativas, traías alí no carro pra mallala e así aforrarlle o traballo ó maquinista e poder acabar mais axiña. Tamén me lémbro de que ò chegar o tempo da malla, limpábase ben con unhas basoiras feitas de xesta branca, e ate se pechaban as galiñas durante o tempo que duraba para que non a ensuciasen e non andivesen amolando entre os pes picando no grao (quenes se inflaban a comer eran os gorrións). As fendiduras que había na pena, tapábanse con bosta de vaca para que non se perdera o grao por elas.

          Si o traballo xa era duro de por sí, ainda se facía moito mais o ter que facelo nos días que mais petaba o sol, durante os meses de Xullo (e non lembro si Agosto tamén), pois conviña que a palla estivese ben seca, pois si non era así, as máquinas de mallar atrancábanse.

          O traballo comenzaba na leira coa seitura, traballo no que os homes segaban, as mulleres e os vellos iban detrás facendo os mollos e amontonandos en medoucos co grao escondido hacia dentro (para evitar que o comeran os paxaros e que chovera por él), e os rapaces andábamos detrás deles coa auga para que refrescasen a gorxa de cando en vez. Os medoucos quedaban a secar durante úns días, ate que se levaban no carro para eira e se facía a meda. A meda era como un palleiro de mollos trenzados entre sí e de maneira que o grao quedaba sempre no interior ben protexido ate o día que chegaba a máquina de mallar.

Imaxe

          O día da malla, e pola mañá ben cedo, xa se escoitaba o fungar da máquina nas aldeas dos arredores, e según onde zumbaba, xa se sabía cando iba chegar a de ún (lembro escoitarlles ós vellos decir “agora, está en Rodís, ainda ten que ir por Cancelas, así que ainda vai tardar unha hora en chegar eiquí”). A xente esperaba a súa chegada contando contos, os rapaces xogando, e os vellos sentian ledicia por non ter que mazar o lombo, lembrando aqueles tempos de cando ainda non había as máquinas e mallábase o grao con uns aparellos chamados “mallos”, e que consistían nun pau longo e outro mais curto e que estaban xunguidos por unha correa de coiro que se untaba coa grasa sin sal dos roxós, praque estivese en bo uso pro ano seguinte . Agarrabanse polo pau mais longo e co mais curto batíanse as espigas para que soltasen o grao. Estes aparellos seica se itilizaban tamén para mallar as fabas milleiras,  que son uns dos ingredintes mais indispensables do caldo. Chámanselle fabas milleiras porque plántanse entre o millo.

          Así que chegaba o maquinista e prendía a súa máquina, aquelo convertíase nun rebulir de xente o seu redor coma si fose un formigueiro. Úns na cima da meda botandolle os mollos ó maquinista (ou a cachola dalgún dos de embaixo que se estaban a rir deles), este abrindos e metendos na máquina para desgranalos, as mulleres recollendo o grao e poñendo enriba de unhas sábenas de liño para acabar de limpalo antes de levalo pros graneiros, os rapaces con uns puchos, recollendo o grao que saltaba fora da máquina, os homes recollendo a palla e carrexandoa pro sitio onde outros facían o palleiro. Era un sin parar durante o tempo que duraba, e así que remataba e o maquinista apagaba aquel “aparello infernal”, vaia ledicia pros oidos, anque pouco duraba aquela bendición, pois sin tempo que perder, había que marchar para a eira do veciño a facer o mismo traballo.

Imaxe

          E cando na última eira remataba o traballo e o maquinista marchaba cara outra aldea, viña o peor e o mellor da malla:

          O peor: as arganas que quedaban metidas na roupa e que picaban coma abellas, había que sacudir ben a roupa e sacalas unha a unha porque era insoportable a picor que producían.

          O mellor: que cada quén, e según as súas posibilidades, traía da súa casa, tortilla, chourizos, lacón cocido, polo frito, queixo daquel duro coma unha pedra pero que sabía a gloria, viño etc. Sacábanse os bancos de madeira que había na lareira e levabanse pro cuberto, e todos xuntos, rematában a laboura xantando e contando contos ate a hora de muxir as vacas (que ese é outro conto)  e sentindo a ledicia do traballo ben feito ó saber que o inverno que estaba por vir, por moi duro que fose, non os iba “pillar en coiros”.

          Sempre me lembrarei do meu tio Camilo. Nos días seguintes a malla, e cada vez que pasaba por diante dos arcóns onde se gardaba o grao, levantáballes a tapa, mirába o grao e enterraba os brazos nel coma decindo “ mereceu a pena tanto esforzo”. Na nosa casa, había tres arcóns moi grandes, ún pro trigo e outros dous pro centeo. O trigo casi todo era para vender pois andaba moi escaso daquelas. Co centeo, facíase o pan e misturábaselle tamén ó que se facía de millo.

Os rapaces, non tardábamos moito en ir pro Rio das Abellas, onde na parte de arriba da ponte había un remanso areoso e moi axeitado pros chapuzóns e a onde iban as mulleres lavar a roupa. Alí pasábamos o serán ate que volvíamos pro cuberto, onde os vellos ainda seguían con aqueles contos que a nós tanto nos gustaba escoitar.

Unha aperta pra todos.

Sega, miña fouce, sega,

por este panciño raro;

ándoche gañando a vida,

cómpreme andar con coidado.

 

Heiche de ir á túa seitura,

heiche de ir á túa segada;

heiche de ir á túa seitura

que a miña vai acabada.

 

Sega, miña fouce, sega,

sega por baixo da mao;

ándovos gañando a vida,

mociñas de San Cibrao.

 

Acabo a leira i acabo,

acabo a leira de trigo;

io noso amo e honrado

e aima pagar a cuartillo.

 

I ei de ir a tua seitura,

i ei de afiar a fouciña,

i ei de ir a tua seitura,

pra que ti veñas a miña

(Fotos da páxina do Concello de Lalín)

Advertisements

2 thoughts on “A SEITURA E A MALLA

    • Moitas grazas Carmiña.
      A verdade é que a convivencia nas aldeas era o mais fermoso que se podía ter. E as partidas da brisca que se montaban enriba da artesa entre os vellos do lugar, botaban ate as tantas xogando e contando contos entre man e man.
      Cantos mais anos teño, mais me lembro de aquelas cousas.

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s