O SAN ADRIÁN DE MONEIXAS

O SAN ADRIAN DE MONEIXAS

        En Moneixas teño parte da familia que máis quero, son sangue dos Gaiteiros “Os Dezas de Moneixas”, fillos do meu tio Manoliño “O caixa” e da miña tía Sara dos Pidreiros de Muimenta. A súa casa sempre foi, e segue sendo, a miña casa. Ate me parece que nunca chamo para entrar; abro a porta, entro, e cando chego á cociña pregunto se se pode.

      Durante moitos anos celebrei con eles a festa do San Adrián, ou me chamaba a miña curmá Fe para convidarme ou me convidaba eu. Coa xente desta casa sempre considerei unha parvada gastar os cartos no teléfono, porque sabía que se non me chamaban era porque non tiñan tempo de facelo. Eu aparecía alí xunto cos meus e a miña guitarra para festexalo con eles.

mONEIXAS 1

        Como calquera festa que se precie, comenza coa sesión Vermut, e o San Adrián non pode ser menos, así que xunto cos meus curmáns celebrabamos a sesión na Taberna de Pachín, que está ao carón da Igrexa. Nesta taberna é onde quedabamos os que chegabamos tarde para a misa, e ao atoparse a Igrexa chea había que escoitala dende o atrio…ou dende a taberna. Agora sí, cando saía a procesión, nós, coma bós católicos, poñiámonos ao remate dela, andabamos uns vinte metros e xa quedabamos no Cruceiro onde está a carballeira da festa. Así aproveitabamos para escoitarlle unhas pezas á orquestra de turno, mentres agardabamos pola hora do xantar.

         Bueno, o do xantar é un dicir, porque aquelo non era un xantar como quen dí, aquelo era o menú para unha voda. Xa sabedes como somos os galegos, mais vale que sobre comida para vinte dias ca que os convidados volvan á casa medio fartos. O menú compoñíase de entremeses variados para ir abrindo boca e seguíanlle dous ou tres platos varios e media ducia de tartas… ah! e eso sí, ¡¡que non faltase o Manguito !! Nesa casa o Manguito é unha cousa sagrada. Se faltase xa non sería un San Adrián completo; e non se come a pau seco, non, régase ben con viño tinto do ribeiro para que non se atranquen as faragullas na gorxa.

MONEIXAS 2

      Algunha anécdota hai sobre o manguito nesa casa, como cando o puxeron a durmir na mesma habitación dos rapaces esperando polo día da festa. O caso é que a algún déuselle por meter os dedos pola parte de abaixo e probou un chisco e, claro, despois dun chisco veu outro… e outro… e outro máis, e o manguito quedou nos osos como quen dí. E… como vos diria eu…? Seguía tendo forma de manguito pero o contido iba no carallo, até que para o outro día, cando chegaron os postres, e a miña tía Sara o puxo enriba da mesa para cortalo, desinflouse até límites insospeitados. Os “ratos” que fixeran tal desfeita, acabaron chorando entre o millo da leira que hai xunto a casa e clamando perdón á miña tía que, coma unha boa Pidreira de Muimenta que era, tiña un corazón enorme, aínda que tamén tiña unhas malas pulgas doentes.

      Pero o mellor viña despois do xantar… ou durante, porque a miña curmá Fe se non escoitaba cantar despois dos entremeses, xa lle parecía que algo non ía ben; así que había que cantar, que era polo que rabeabamos todos… E vaia maneira de cantar! Comezabamos a iso das catro do serán e repasabamos todo o repertorio da música popular galega. Faciamos un alto para cear e clarexar as gorxas con algunha desas brevaxes galegas que temos na nosa Terra, que parece que os destilou o Demo, e seguiamos até as tantas. Por se fora pouco, algún ano temos rematado no campo da festa a altas horas da mañá, onde algunha vez houbo que atar a algún dos cantores aos carballos cun cinto, para que non caera e poidera seguir tocando na caixa. E a de xente que se xuntaba na casa ao comenzar a cantar, mimá!  Nin que fosemos bombas de palenque de seis estalos chamando aos parroquiáns, que me leve o demo se había máis xente na misa, viñan todos e máis que houbera.

MONEIXAS 3

       A verdade é que cantabamos ben, e sen ningún tipo de ensaio que fixera pensar que levabamos toda a vida cantando xuntos pero, como se soe dicir, “o que val, val” e os meus curmáns, tanto as mulleres coma os homes, valen para cantar. Vaia se valen e vaia voz que teñen! Parece que é un don natural da familia.

        Como vos dicía, era comezar a cantar e veña a asomar veciños pola porta para dentro, que para iso a casa dos meus curmás de Moneixas era a casa de tódolos que quixesen achegarse a ela. Non é milagre que tivesen que ampliar o comedor, pois no vello, cando ún queria levantarse por necesidades fisiolóxicas da vida, tiñan que moverse vinte. Eu sempre tiven sorte porque, como era o que tocaba a guitarra, poñíanme na cabeceira da mesa que era onde estaba a ventá, de modo que se quería saír pois saía por ela. Agora no novo comedor estamos máis espallados e xa non temos ese problema, se hai que saír a mexar vaise sen máis e non se molesta a ninguén.

MONEIXAS 4

Mais agora, co paso dos anos, a cousa xa non é o mesmo que era. A verdade é que ún vai apousentando e vólvese máis tranquilo. Ésto, xunto cunha enfermidade bastante fodida, fixo que as cousas polo meu lado se tranquilizasen un pouco. Ademáis, dende que morreu o meu curmán Luís, dáme que as cousas xa non son igual ao que eran. De modo que hoxe conténtome con acompañalos durante uns intres, mandarlle uns “cafeses” xuntos e botarlle un par de cantigas polo día da festa.

Pero como din ós andaluces: “Que me quiten lo bailao”. As estampas do San Adrián de Moneixas na casa dos meus curmáns son das máis fermosas do álbume da miña vida… Desas que, por moito tempo que pase, sempre perduran na memoria e no corazón… Corazón no que levo a Luís (DEP), Chucho, Cruz, Mario, Celsa, Javier (DEP), Pepe, Alfonso, Fe e Ana, xunto coas súas respectivas parellas e fillos. Bueno, a Fe vouna nomear outra vez porque ela vai nun recunchiño preferente; se fose a miña irmá de seguro que non a querería tanto.

Unha aperta para todos eles, e de seguro que aínda nos quedan moitos San Adriáns que festexar xuntos.

San Adrián de Moneixas

Captura

O CANTAR DO CÓDICE CALIXTINO

Din que o autor do roubo é un devoto creente, extraballador da catedral de Santiago, amigo íntimo dos curas e, sobre todo, do Deán. Ate que un día o electricista Manuel Fernández Castañeiras decidiu roubar a xoia máis valiosa do templo: o Códice Calixtino. A min sempre me pareceu unha oscura historia de pasións e venganzas moi interesante, polo que tomeime a libertade de (a modo de cego andante) facerlle un cantar.

O CANTAR DO CODICE CALIXTIÑO

Virxenciña Peregrina*,

o que che vou a contar,

e dende fai xá mais dun ano,

está dando que falar.

 

Na Catedral de Santiago,

nunha noite polo vran,

bótanlle o ollo ao  Códice,

e marchan con el na man.

 

Os curas que son moi listos,

danse conta deseguida,

e ante o feito acontecido,

van correndo a policia.

 

Logo chega o comisario,

que coma o gato, é un artista*,

e pensa xá… no momento,

que alí cheira a eletricista.

 

E púxose mans a obra,

coa rapidez de Pereiro*,

e tan só tardou un ano,

en dar có seu paradeiro.

 

O detido e seus compinches,

pouco tardan en cantar,

sin ter que apretarlle a gorxa,

e sin facelos berrar.

 

Dende facia vinte anos,

recaudaba sin parar,

nunca pensou que este libro,

é o que o iba delatar.

 

Que cos cartos das maletas,

os curas non fan a Renda,

pois teñenas a moreas,

sin declarar a Facenda.

 

Por eso non fan denuncia,

nin falan das sustracións,

si total milleiros de euros,

teñenos a  montóns.

 

Atopanlle a artesa chea,

pero non de graos de millo,

pois amasaba a fornada,

coa colleita do cepillo.

 

Envolto nunha toalla,

atopan o Calixtiño,

e pra celebrar tal evento,

mándanlle uns grolos de viño.

 

E ó remate, evos de risa,

e resulta sorprendente,

porque seica pra entregalo,

mandan vir ó presidente.

 

I este non se fai rogar,

pois é  home moi devoto,

logo se pon mans a obra,

pra poder sair na foto.

 

E chegou ben de seguida,

presentando a carallada,

arrodeado dos que mandan,

nunha cousa tan sagrada.

 

E relatounos o conto,

o que se dí que é o Dean*,

e vaino contar na Noria*,

o amigo Xan do Can*.

 

Que é experto nestas cousas,

e as entrevistas fai  ben,

anque acabará enredado,

entre as tetas da Belén*.

 

E así remata a  historia,

que como Segura*a patente,

 ten o argumentario feito,

 pra outra peli de Torrente.

Aclaracións (*) ao Romance do Códice Calixtino:

VIRXENCIÑA PEREGRINA;  A virxe mais festeira de Pontevedra.

QUE COMA O GATO, É UN ARTISTA;  O gato que os da Roda meteron nun saco.

PEREIRO; Oscar Pereiro, ese que din que ganou un Tour pero que ninguén o mirou.

O DEAN; Non sei quen carallo é pero fala moito do Códice na TV

A NORIA; Programa “cultural” de TELE 5

XAN DO CAN; Un amigo que entre outras moitas cousas, facía hai uns anos unhas entrevistas en plan carallada a famosos no programa CON PERDON da TVG

SEGURA;  Santiago Segura… Torrente pra mais señas.

AS TETAS DA BELEN; Pois eso….. as tetas da Belén

 

Imagen

 

 

AS MIÑAS DUAS ALDEAS

O Castelo e Muimenta (Lalín). Do Castelo é a miña nai e de Muimenta era o meu pai. Eu nacín no Catelo, e alí pasei os primeiros anos da miña vida, quizais me marcou máis ca Muimenta, pois alí vivín máis tempo, anque ate os oito anos fun a escola a Muimenta e botaba o día na casa dos meus tios. Pero quero por igual ás miñas dúas aldeas, nelas aprendín o que non se aprende na escola (como dí a cantiga); crieime coa fertilidade das súas terras e bebín da sabiduría dos seus vellos dos que algún coma o Señor José de García estarán sempre no meu corazón. Qué grandes lembranzas teño de todos aqueles prados e montes, das  congostras das corredoiras e dos muíños… Cantos días de vrao cos meus amigos e co meu puchiño de palla, e cantos de duro inverno cos zoquiños de madeira enlameados e postos a secar ó carón do lume da lareira. Cantas cantigas e que bos intres cos amigos na taberna do Sr. David, na de Souto, na Ponte ou na do Reino en Cadrón.

E qué boas lembranzas  dos traballos da vida nelas; a matanza, a fornada, os traballos do liño, a seitura, a malla,  (algunhas veces ainda parece que teño metido no nariz aquel cheiro característico da malla e nas orellas aquel són infernal que producía a máquina de mallar), a miña tía Asunción mazando no leite a pe do lume, a miña nai e o meu tío Camilo debullando no millo, e mentras, nós xogando entre a herba das vacas e como non, o meu curmán Pepe berrandonos por facelo, que pra iso era omais vello.

Mozas que sachades o millo,

e as que sementades patacas,

as que mondades o liño,

e as que muxides as vacas.

E cando andando o tempo tiven que marchar, xamais me esquecín delas e aparecen nalgunhas canciós que fixen:

Si é que pasas por Lalín,

Manueliño das areas,

dálleme un bico a cada unha

das dúas miñas aldeas.

tampouco  me esquecín dos seus Santos , nin das festas na súa honra e que sempre se facían coa Banda de Música de Muimenta:

O San Lourenzo de Muimenta,

e o San Estevo de Cadrón,

son, xunto coas Ermidas

da miña maior devoción.

 

¡San Lourenzo de Muimenta!

eiquí estou pra che rezar,

pra ver se me atopas moza,

porque me quero casar,

que teño a cama valeira,

e a roupa sin lavar.

 

E non mo podes negar,

que ès meu santo queridiño,

ou deixarás de ser Lourenzo

e serás San Lourenciño

E como esquecer as tardes dos domingos, onde de paseo pola estrada que as une, atopabámonos os mozos e mozas das dúas Parroquias:

A onde van aquelas,

que van de bermello?

son as de Muimenta,

que van pro castelo.

 

As rapazas de Muimenta,

para escorrentar o frio,

van ós mozos ó Castelo,

e quecen nun asubío

 

Rapaciñas de Muimenta,

xa non sei o que vos diga,

que os rapaces do Castelo,

non vos inflen a barriga.

O paso dos anos non fai que as esqueza, todo o contrario, visitoas moi a miudo e en cnto podo. Moitas veces preguntome que raios terán as nosas aldeas pra cas queiramos tanto , e que terá a Nosa Terra pra que sexa tan fermosa.

ImagenImagenImagen

A MUSICA NAS TABERNAS

É nesto que acabo de recibir a visita dun amigo, que viña co seu libriño na man para regalarmo, un libriño que encerra un cento de cancións de música das tabernas  que el recolleu para poñer o seu granciño de area intentando que non se perda semellante tradición, un agasallo que recibo cos brazos abertos,  pois o canto é o medio de expresión  máis importante que pode ter un pobo.

As cancións populares  son sangue dos nosos vellos, nas que expresaban o amor, a crítica, as doenzas, as penas e alegrías dunha terra como a nosa privada da súa cultura durante tanto tempo e na que só queríamos convivir con  meigas, trasnos e Santas Compañas. Cada cantiga é un anaco da nosa vida, da nosa cultura e da nosa historia. A cantiga popular Galega vai con cada un de nós e acompáñanos co traballo que nos dou a vida. Así, temos cantigas de labranza, cantigas de canteiros , cantares dos arrieiros, de cego (dos que eu son un namorado), de Nadal de reises, cantares da  seitura, do entroido e de tantos e tantos traballos nos que, mentres se tequelexaba, cantábase para que a cousa fose máis levadeira.

A música popular é a que se aprende na casa, xunto cos avós, os pais e demais familiares; e que describe as súas vidas e as súas costumes. Non se aprende en Conservatorios nin en estudios de música, nin en Deputacións que subvencionan Bandas de Gaiteiros Escoceses seguindo as ordes de un tal Foxo, quen está intentando estragar aos nosos gaiteiros populares. Os mellores conservatorios para entender a música popular son os núcleos familiares e as tabernas.

A tradición ancestral de cantar nas Tabernas foise perdendo pola interferencia doutras músicas que nos son alleas e que poden rematar con noso patrimonio musical e coas costumes de xuntarse de cando en vez para tomar unas cuncas de viño, acompañadas  dalguna copla da nosa herdanza musical. A súa decadencia comenza cando aparece a TV. Nas casas non había cartos dabondo pra mercar unha e había que ir mirala á Taberna, polo que había que estar calados. Así comezaron a verse letreiros por tódalas tabernas coa lenda “PROHIBIDO CANTAR POR ORDE GUBERNATIVA”, acompañada dun “Se cantas ben, ao teatro, e se cantas mal, para fóra”. Isto levou a que moitos grupos de amigos que non eran moi estables, deixaran de cantar.

Pero agora parece que están volvendo outra vez e cada vez son máis os Concellos onde se xuntan uns cantos grupos para volver espertar tan fermosísimo costume. Eu estou participando nalgún e, a verdade, é unha ledicia pasar unha noite cantando con xente que nunca viches, que non coñeces de nada, pero que a música fai o milagre de xuntarnos para pasalo ben.

Por outra banda, debemos darlle moitas grazas e o maior dos recoñecementos ás nosas mulleres, anque elas non participasen da tradición das cantigas de taberna, foron as que conservaron a maior parte da tradición cantareira. Elas sempre foron as que levaron  a voz cantante, anque non cantaran nas tabernas, nós sempre fomos máis de tocar a gaita (en toda a amplitude da palabra). Sen elas, a nosa cultura musical non sería nin a décima parte do que é hoxe.

Pois nada, meu amigo, perdoa por estenderme tanto e irme polas ringleiras do Lérez, cando o único que quería era darche as grazas, desexarche moita sorte e que ogallá sexas unha das pallas que van facer un bó palleiro, para que se recupere esta tradición tan fermosa de cantar nas Tabernas.

Unha aperta.

226653_4211579127876_377339501_n

941296_4832993462846_200376716_n